|

چرا جامعه‌شناسان نواب را شکست‌خورده مي‌دانند؟

بزرگراه نواب صفوي يکي از بزرگراه‌هاي تهران است که در جهت شمالي- جنوبي قرار دارد. اين بزرگراه از خيابان آزادي در شمال آغاز و به بزرگراه شهيدتندگويان در جنوب تهران مي‌رسد. امتداد شمالي اين بزرگراه به بزرگراه چمران متصل مي‌شود. ايده طراحي بزرگراه نواب به عنوان شريان اصلي که از سمت شمال، بزرگراه چمران را به جنوب تهران متصل مي‌کند از سال ۱۳۴۴ مطرح شده بود. شهرداري تهران در سال ۱۳۶۹ پس از تأييد کميسيون ماده شورايعالي معماري و شهرسازي ايران طراحي و اجراي اين بزرگراه را در دستور کار خود قرار داد. اما تأثيراتي که ساخت اين بزرگراه بر محله نواب و حتي ديگر مناطق تهران گذاشت تا آنجا مخرب بود که جامعه‌شناسان معتقدند نواب اشتباهي است که نبايد تکرار شود. پژوهشگران، مسائلي از جمله وجود فضاهاي بزهکاري، آلودگي صوتي و فرهنگ پايين آپارتمان‌نشيني را از جمله مشکلات پروژه نواب مي‌دانند و معتقدند مطالعات جامعه‌شناسي پيش از اجراي اين پروژه ضروري بوده که به نظر مي‌رسد انجام نشده است؛ هرچند که برخي مديران اين پروژه معتقدند در زمان آغاز اين پروژه شهري، شهرداري از بهترين مشاوران استفاده کرد. بر اساس آن‌چه در سايت انجمن جامعه‌شناسي در مورد ميزگردي درباره پروژه نواب و پيامدهاي آن در روح اجتماعي منطقه گزارش کرده، از ميان صد خانواري که پيش از اجراي پروژه بزرگراه نواب در محله نواب ساکن بوده‌اند و بعد از اجراي پروژه از آنجا مهاجرت کرده‌اند، 60درصد داراي تحصيلات کمتر از ديپلم بوده و در مشاغل کارگري اشتغال داشته‌اند. گويا اين جمعيت به طور ميانگين، 18سال‌ونيم در اين محله سکونت داشته‌اند. 83درصد ساکنان قديمي نواب در خانه‌هاي حياط‌دار زندگي مي‌کردند در حالي که اکنون 60درصدشان در آپارتمان زندگي مي‌کنند. اما ميانگين 18‌ونيم‌ساله اقامت در نواب، رقمي بوده که بعد از اجراي پروژه بزرگراه هرگز تکرار نشده است، کمااينکه محله نواب يکي از محله‌هايي است که کمترين ميزان ماندگاري ساکنان در آن به چشم مي‌خورد. تا چندسال پيش، ميانگين زمان سکونت در فاز يک نواب، پنج‌سال‌ونيم و در فاز دو، چهارسال بوده است که به هيچ‌وجه با ماندگاري نزديک به 20ساله پيش از اجراي پروژه قابل مقايسه نبوده است. از سوي ديگر اما به نظر مي‌رسد در همين دوره‌اي که ماندگاري در حدود چهار تا پنج‌سال برآورد شده است، ميزان تحصيلات در منطقه به ميزان چشمگيري بيش از ميزان تحصيلات ساکنان قديمي محله بوده است. در آن دوره، در فاز يک پروژه نواب ميزان تحصيلات ساکنان حدود 49درصد در سطح کارشناسي و کارشناسي‌ارشد بوده است و يک‌سوم ساکنان اين فاز از شمال شهر به نواب نقل مکان کرده بودند. به‌علاوه ساکنان فاز دو، کارکنان بخش دولتي هستند و ميزان تحصيلات عالي آنها 40درصد گزارش شده است. گسستگي رابطه ارگانيگ جداره‌ها و محله‌هاي شرق و غرب بزرگراه، بيگانگي ساکنان مجتمع‌هاي نواب با ساکنان بافت‌هاي سنتي اطراف، پايين‌بودن ضريب ماندگاري در مجتمع‌هاي مسکوني، پايين‌بودن ضريب امنيت در مجتمع‌ها به‌علت متروکه‌ماندن فضاهاي تجاري، مديريت شهري ضعيف و نبود رسيدگي به مسائل روزمره مردم و ميزان بالاي آلودگي هوا و آلودگي صوتي از جمله معضلاتي هستند که اين مجتمع‌سازي براي ساکنان محدوده نواب به وجود آورده است. براساس تحقيقي که چندسال قبل در نواب انجام گرفت اين نتيجه به دست آمد که از 200 خانواري که در زمان انجام تحقيق در نواب زندگي مي‌کردند، هيچ‌يک از ساکنان قبلي اين محله نبوده‌اند. منتقدان اجراي پروژه نواب مي‌گويند از ابتدا مي‌دانستند نواب مشکل مردم را برطرف نمي‌کند و شهرداري تهران با ساخت نواب دمل چرکيني در مرکز تهران ايجاد کرده است. آنها معتقدند با ساختن بزرگراه و برج‌هاي بلند در حاشيه آن، بافت‌هاي سنتي و اطراف نواب درنظر گرفته نشده است و بر‌اين‌اساس است که تضاد ميان مردم اين دو بافت به‌شدت چشمگير است. برخي مديران مي‌گويند از ابتدا پيشنهاد داده بودند نظر ساکنان محله نواب درنظر گرفته شود و به جاي بزرگراه، بلوار شهري ساخته شود. به گفته آنها اگر اين اتفاق مي‌افتاد امروز با جابه‌جايي ساکنان مواجه نبوديم و هويت تاريخي اين منطقه اين‌گونه از بين نمي‌رفت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.