رئیسجمهوری آمریکا:
توافق با ایران فرصتی است که تنها یکبار پیش میآید
ترجمه: نزهت امیرآبادیان . نوژن اعتضادالسلطنه
در سپتامبر سال1996 من به ایران سفر کردم. یکی از بهیادماندنیترین خاطرات من از آن سفر این بود که بالای در لابی هتل، تابلویی بود که روی آن نوشته بود «مرگ بر آمریکا». اما این تابلو یک بنر یا نقاشی دیواری نبود بلکه روی دیوار گچکاری و کاشیکاری شده بود. من با خودم فکر کردم: «وای! این تابلو روی دیوار با کاشی و گچ چسبیده و بهسادگی قابل برداشتن نیست.» نزدیک به 20سال بعد، [دستیابی به] پیشنویس یک توافق میان دولت اوباما و ایران، میتواند بهترین فرصت برای تغییر این تابلوها و فارغشدن از جنگ سرد/ گرم میان ایران و آمریکا باشد که به مدت 36سال منطقه را آشفته کرده بود. اما این موقعیت، مملو از خطرات واقعی برای آمریکا، اسرائیل و متحدان عرب سنی آمریکاست: اینکه ایران تبدیل به یک قدرت هستهای شود. بعدازظهر روز شنبه، رئیسجمهوری، باراک اوباما مرا به دفتر کار بیضیشکل خود دعوت کرد تا تلاشهای خود را برای رسیدن به تعادل میان این خطرات و فرصتها را براساس چارچوب تفاهم هفته گذشته در لوزان با ایران دقیقا توضیح دهد. چیزی که من تمایل دارم آن را «دکترین اوباما» بنامم. این تمایل هنگامی ایجاد شد که من در مورد شباهت سیاستهای آمریکا در ایران، برمه و کوبا پرسیدم. اوباما گفت که از نظر او آمیزهای از «تعامل» و «گفتوگو» هسته مرکزی نیازهای راهبردی است که میتواند منافع آمریکا را به مراتب بهتر از تحریمهای بیپایان و انزوا تامین کند. او افزود که آمریکا با قدرت زیاد خود نیازمند اعتمادبهنفس برای محاسبه برخی خطرات و ایجاد فرصتهای مهم و جدید است؛ مانند تلاشی که برای تعامل دیپلماتیک با ایران انجام شد... رئیسجمهوری گفت: «ما به اندازه کافی قدرتمند هستیم که بتوانیم بدون آنکه خود را در معرض خطر قرار دهیم این امکان را بررسی کنیم.» و این چیزی است که به نظر میرسد مردم درک نمیکنند. رئیسجمهور گفت: شما کشوری مانند کوبا را در نظر بگیرید. برای ما آزمایش امکان اینکه تعامل به نتایج بهتری برای مردم کوبا منجر خواهد شد، خطر زیادی نداشت. کوبا کشور کوچکی است که منافع امنیتی مهم ما را تهدید نمیکند. بنابراین دلیلی وجود نداشت که ما این امکان را بررسی نکنیم و اگر به این نتیجه برسیم که تغییر روابط به نتایج بهتر منجر نمیشود، میتوانیم مجددا سیاستهای خود را تنظیم کنیم. این مسئله در مورد ایران نیز صادق است، با این تفاوت که ایران یک کشور بزرگ و خطرناک است. اما حقیقت امر این است که بودجه دفاعی ایران با بودجه دفاعی ما قابل مقایسه نیست. اگر بخواهید بدانید دکترین اوباما چیست؟ این است: ما درگیر خواهیم شد، اما تمام تواناییهای خود را حفظ میکنیم. این تصور که ایران تغییرناپذیر است به این سادگی نیست. ما میتوانیم بگوییم بیایید امتحان کنیم. متوجه باشیم که ما میتوانیم تمام گزینهها را حفظ کنیم. ما بیتجربه نیستیم، اما اگر ما بتوانیم این مسائل را از طریق دیپلماتیک حلوفصل کنیم، بسیار بیخطرتر است و ما را در موقعیت بهتری برای حفظ متحدانمان قرار میدهد و چه کسی میداند؟ ممکن است ایران تغییر کند و اگر تغییر نکند، ما قابلیتهای بازدارندگی داریم؛ برتری نظامی ما به قوت خود باقی است. ما از ظرفیتهای خود و متحدانمان چشمپوشی نمیکنیم. دراینصورت چرا ما نباید این امکان را تست کنیم؟ او گفت بدیهی است، اسرائیل در یک وضعیت متفاوت است. من موقعیت و نگرانیهای اسرائیل را درک میکنم، اما من به مردم اسرائیل میگویم... برای جلوگیری از دستیابی ایران به یک سلاح اتمی هیچ فرمول و گزینهای، مؤثرتر از ابتکارعمل و چارچوب دیپلماتیکی که ما پیشنهاد کردهایم، وجود ندارد و میتوان این را نشان داد. اوباما گفت مذاکرات جاری با ایران در قالب 1+5، فرصتی است که یکبار دست میدهد. اوباما با اشاره به تنظیم توافق جامع با ایران در سهماه آینده، گفت کار ما تمام نشده، جزئیات زیادی هست که باید حل شود. این فرآیند با دشواریهای سیاسی زیادی در ایران و آمریکا همراه خواهد بود. او گفت شکی نیست که بیاعتمادی عمیقی میان ایران و آمریکا وجود دارد و فعالیتهای حکومت ایران مایه نگرانی عمیق اوست و در ادامه افزود: اما ما همچنین شاهد یک رگه عملگرایی در حکومت ایران بودهایم... به نظرم آنها تا حدودی به افکارعمومی خود واکنش نشان میدهند. وی انتخاب حسن روحانی را نشانهای بر این ادعا دانست. با توجه به اینکه رهبر {عالی}، تصمیمگیرنده نهایی در ایران است، آیا ایران به جلو حرکت میکند؟ شما در مورد او چه آموختهاید؟ درک او مشکل است. من مستقیما با او حرف نزدهام. در نامههایی که او میفرستد، معمولا اشاره زیادی به آنچه او دادخواهیهای گذشته علیه کشورش میداند، هست، اما به نظر من آنچه خیلی گویاست این است که او در این مذاکرات به مذاکرهکنندگانش آزادی عمل داد، این اختیار را داد و امکان بهثمررسیدن این چارچوب توافق را فراهم کرد. بنابراین برداشت من این است که او عمیقا به غرب بدبین است... در باره دغدغههای اسرائیل آنچه من باید به آنان بگویم این است: شما کاملا حق دارید درباره ایران نگران باشید. ایران دارای حکومتی است که مقاماتش در بالاترین سطوح از تمایل خود برای نابودی رژیم اسرائیل گفتهاند... . ایران کشوری بزرگ با جمعیتی زیاد و با ارتشی مجهز است. در نتیجه رژیم اسرائیل حق دارد درباره ایران نگرانی داشته باشد و آنان باید کاملا نگران دستیابی احتمالی ایران به سلاح هستهای باشند. بااینحال، من تاکید میکنم چارچوب ابتکار عمل تعیینشده درصورتی که بتواند اجرا شود میتواند دغدغههای استراتژیک اسرائیلیها را نیز برطرف کند و برای آنان مفیدتر باشد و هزینه کمتری در مقایسه با سایر روشها برای آنان داشته باشد. ما میدانیم یک اقدام نظامی یا مجموعهای از حملات نظامی میتواند برنامه هستهای ایران را برای مدت زمانی به تعویق اندازد، بااینحال این موضوع سبب خواهد شد تا ایران با عجله به سوی ساخت یک بمب گام بردارد. این بهانهای برای تندروها در داخل ایران خواهد بود که بگویند: «زمانی که شما بمب اتمی نداشته باشید این آن چیزی است که اتفاق میافتد، آمریکا به شما حمله میکند.» ما میدانیم در صورتی که بهغیراز حفظ تحریمها کار دیگری نمیکردیم، ایران به توسعه زیرساخت هستهای خود ادامه میداد و در نتیجه آن دید محدودتری نسبت به رویدادها میداشتیم که این موقعیت مطلوبی نبود. در یک دنیای کامل، ایران میگفت ما هیچگونه تاسیسات هستهای نداریم، بااینحال ما میدانیم این موضوع تبدیل به یک مسئله مرتبط با غرور و ملیگرایی برای ایران شده است. حتی آنانی که ما آنها را میانهرو و اصلاحطلب قلمداد میکنیم نیز از برنامه هستهای در داخل ایران حمایت میکنند و بهطور کامل تسلیم نخواهند شد. میانهروها هم نمیتوانند ببینند کاری انجام شود که خواستههای «نتانیاهو» برآورده شود. هیچ رهبر ایرانیای چنین اقدامی انجام نخواهد داد. واقعیت دیگر آن است که ایران کشوری است که هشتسال جنگید و بیش از یکمیلیوننفر از شهروندان آن جان خود را از دست دادند. به نظر من آنان نشان دادهاند زمانی که احساس کنند غرور یا بقای ملیشان به خطر افتاده آماده تحمل سختیها خواهند بود. برای همین ما گزینهها را ارزیابی کردیم و به خود گفتیم: «شما میدانید در صورتی که بتوان بازرسیهای سختگیرانه و بیسابقه انجام داد، تکمیل زنجیره هستهای آنان تا 20سال به طول میانجامد و برای 10سال نخست برنامه آنان متوقف نمیشود، بلکه به میزان موثری و در سطح گسترده به عقب رانده خواهد شد و ما میدانیم در صورتی که آنان بخواهند تقلبی احتمالی را مرتکب شوند ما دستکم یکسال زمان داریم تا این موضوع را تشخیص دهیم، دقیقا سهبرابر بیش از زمانی که اکنون در اختیار داریم. در این مدتزمان میتوانیم برنامههای آنان را مورد نظارت و بررسی قرار دهیم، امکانی که در گذشته هرگز وجود نداشت. در نتیجه، این تصور که اکنون زمان معامله نیست و این موضوع در راستای منافع رژیم اسرائیل نیست بهسادگی ردشدنی است و نادرستی آن آشکار است. صحبتهای آشکاری در داخل ایران در اینباره مطرح میشود که آیا مذاکرات هستهای در چارچوب فعلی بهنفع آنان است یا خیر. رئیسجمهوری برای مردم ایران چه سخنی دارند تا آنان را متقاعد کنند که توافق در راستای منافع آنان است؟ ... این یک انتخاب ساده برای آنان است. ایران برای قدرتمندبودن در منطقه نیازی به سلاحهای هستهای ندارد. آنچه من به مردم ایران میگویم این است: ... در صورتی که [ایران] نیروی نظامیاش را به قدر کفایت و برای دفاع از خود حفظ کند و در صورتی که نخواهد درگیر یک جنگ تمامعیار نیابتی در منطقه شود، بهدلیل ابعاد وسیع خود و منابع انسانیای که در اختیار دارد میتواند قدرت بسیار موفق منطقهای باشد. من امیدوارم که مردم ایران این موضوع را بهرسمیت بشناسند. بخشی از روانشناسی شکلگرفته ایران ریشه در تجربیات گذشته دارد. آنان این احساس را دارند که از سوی آمریکا یا سایر کشورهای غربی مورد تهاجم قرار گرفتهاند چراکه نخستین دولت دموکراتیکشان با مداخله غرب سرنگون شد و پس از آن حمایت از شاه و سپس حمایت از عراق و صدام در جریان جنگ وحشیانه علیه ایران خاطره خوبی را در ذهنشان برجا نگذاشته است. با توجه به این موضوع من به اعضای تیم خود گفتهام که ما باید میان انگیزههای ایدئولوژیک و تهاجمی ایران و انگیزههای تدافعی آن کشور که بیشتر واکنشی بوده تمایز قایل شویم چراکه آنان فکر میکنند تنها راه جلوگیری از تکرار گذشته مسیر کنونی است... بااینحال، در صورتی که ایرانیان به این نتیجه برسند که ایجاد شغل و فعالیت روی فناوری و علوم مختلف اولویت دارد و نه نگاهکردن از دریچه ماشینهای نظامی، آن زمان است که کشور قویتر خواهد شد... من تاکید میکنم که توافق هستهای مبتنیبر این ایده نیست که ما قصد تغییر رژیم در ایران را داریم. این توافقی خوب است حتی اگر ایران بهطور کامل تغییر نکند. حتی برای آن گروهی که اعتقاد دارند تفاوتی میان [سران] ایران وجود ندارد از جمله برای نتانیاهو که چنین نظری را دارد... من هنوز هم میگویم که توافق هستهای بهترین گزینه برای ما برای محافظت از خودمان است. درواقع، در صورتی که شما بگویید آنان کاملا مخالف ما هستند دلایل زیادی برای ما وجود دارد که به توافق هستهای با آنان رضایت دهیم چراکه در طولانیمدت این موضوع سبب خواهد شد تا بتوانیم از دستیابی آنان به یک بمب هستهای جلوگیری کنیم. چند نکته بسیار حساس در چارچوب توافق وجود دارد که برای من مبهم هستند و برای توضیح درباره آنها از شما سوال میپرسم. برای مثال، در صورتی که ما درباره احتمال تقلب ایران تردید داریم، آیا چارچوب کنونی باعث نخواهد شد که برنامه هستهای پنهانی ایران که خارج از تاسیسات هستهای ذکرشده در این توافق باشد به کار خود ادامه دهد برای مثال، وجود یک تاسیسات نظامی در جنوبشرقی ایران. آیا ما این حق را داریم که تاکید کنیم خواستار بازرسی بازرسان بینالمللی از آن تاسیسات هستیم؟ در مورد موضوع اول، توافق ما را قادر خواهد کرد که به بازرسی و بررسی آنچه در کل زنجیره هستهای ایران از معادن اورانیوم گرفته تا تجهیزات نهایی تاسیساتی مانند نطنز بپردازیم. این بدان معناست که ما فقط با جمعیتی از بازرسان مواجه نخواهیم بود که به دو یا سه یا پنج تاسیسات سر خواهند زد. ما قادر خواهیم بود تا تمام آنچه آنان انجام میدهند را مورد بررسی قرار دهیم درواقع، در صورتی که آنان بخواهند برنامه مخفیانهای را آغاز کنند تا از طریق آن بمب هستهای تولید کنند باید یک زنجیره هستهای و تامین سوخت مجزا را ایجاد کنند. این در مورد نکته نخست مطرحشده از سوی شما. در مورد دوم، ما در عمل در حال حرکت به سمت ایجاد کمیته تدارکاتی هستیم که آنچه به ایران وارد میشود را مورد ارزیابی قرار دهد. علاوهبر آن این کمیته میتواند آن چیزهایی که ادعا میشود استفاده دوگانه دارند و میتوانند هم برای مصارف صلحآمیز و هم برای ساخت سلاح هستهای مورد استفاده قرار گیرند را نیز مورد بررسی قرار دهند و واردات آن به ایران را ارزیابی کنند. در مورد موضوع سوم، ما در حال حرکت به سوی ایجاد یک سازوکار موثر هستیم. بله، طبق توافق، بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی میتوانند به هر جایی که میخواهند بروند. هر جایی در ایران؟ هر آنجایی که ما نسبت به فعالیتهای آن تردید داشته باشیم. آشکار است که در این زمینه باید درخواستی به ایران ارائه شود. ایران میتواند به آن درخواست اعتراض کند اما آنچه ما انجام دادهایم تلاش برای طراحی سازوکاری است که حق وتوی نهایی با ایران نباشد بلکه از طریق یک سازوکار بینالمللی منصفانه و عادلانه امکان ارزیابی الزامی وجود داشته باشد تا در نتیجه آن ایران نتواند بگوید: «نه، شما نمیتوانید به اینجا بیایید.» فراتر از اینها، آنچه ما شاهد آن هستیم نهتنها پروتکل الحاقی که آژانس بر کشورهایی که گمان میرود در گذشته برنامه هستهای مشکوک داشتهاند وضع کرده است بلکه فراتر از آن ایران تحت نظارت و بازرسی قرار خواهد گرفت و سازوکارهایی برای این موضوع تعیین شده که تا پیش از آن هرگز وجود نداشتهاند.» بسیاری از جمله خود من میخواهند مفاد توافق را ببینند. موضوع دیگری وجود دارد که به نظر میرسد هنوز حل نشده است: زمانی که تحریمهای اقتصادی وضعشده علیه ایران کاملا برداشته شوند چه خواهد شد؟ چه زمانی این اقدام عملی خواهد شد؟ آیا این موضوع زمانی محقق میشود که ایران به تمام تعهداتش عمل کند؟ هنوز مسایلی هستند که باید مورد بررسی قرار گیرند بااینحال، من فکر میکنم چارچوب اساسی ایران را فرا میخواند تا گامهای ضروری را درباره موضوع تاسیسات غنیسازی فردو، سانتریفیوژها و سایر موارد بردارد. در این نقطه خواهد بود که تحریمهای سازمانملل متحد به حالت تعلیق درخواهند آمد اگرچه تحریمهای مرتبط با موشکهای «بالستیک» و «سگترش» سلاحهای هستهای بر سر جای خود باقی خواهند ماند. در این مرحله، ما قادر خواهیم بود قابلیت بازگشت تحریمها را حفظ کنیم. این موضوع در زمانی انجام خواهد شد که ایران تعهداتش را نقض کند. اگرچه بهغیر از مسئله موشکهای بالستیک و تکثیر سلاحهای هستهای ایران میتواند از زیر بار تحریمها خارج شود اما باید این موضوع را درک کرد که نظارت دائمی بر فعالیتهای ایران وجود خواهد داشت و در صورتی که آن کشور تعهدات خود را نقض کند احتمال وضع تحریمهای مشابه وجود خواهد داشت. هنوز هم تحریمهای آمریکا در رابطه با رفتار ایران در مورد مسئله تروریسم و نقض حقوق بشر وجود دارند. تحریمهایی وجود دارند که بر سر جای خود باقی خواهند، ماند چراکه مرتبط با برنامه هستهای نیستند و به نظرم این نکتهای کلیدی است که بهطور مداوم وجود خواهد داشت. در صورتی که ما بتوانیم توافق هستهای را نهایی کنیم و در صورتی که ایران مفاد آن را انجام دهد ما معامله بزرگی را انجام دادهایم. با این حال این موضوع سبب نمیشود تا مشکلات ما با ایران تمام شود و ما پس از آن نیز به همکاری با دوستان و متحدانمان برای کاهشدادن مداخلات ایران ادامه خواهیم داد تا مانع از مداخلهجوییها و فعالیتهای بیثبات سازنده منطقه توسط آن کشور شویم. این موضوع زمانبر است. با اینحال، این باور شخصی من است، ما در صورتی که مسئله هستهای در سید مسایل مطرحشده قرار گیرد در موضع قویتری قرار خواهیم داشت. در صورتی که بتوانیم این اقدام را عملی کنیم ایران میتواند از لغو تحریمها بهرهمند شود و بر اقتصاد و وضعیت معیشتی مردمانش تمرکز کند. پس از آن سرمایهگذاریها آغاز میشود و درهای آن کشور شروع به بازشدن میکند. در صورتی که ما اقدامات موثری را در راستای تقویت همکاریهای دفاعی و امنیتی با دولتهای سنی انجام دهیم و در صورتی که بتوانیم به اسرائیلیها اطمینان دهیم که نهتنها با قابلیتهایمان بلکه براساس تعهداتمان از آنان حفاظت میکنیم آن زمان است که توازن در منطقه آغاز خواهد شد؛ توازن قوا میان سنی و شیعه، سعودیها و ایران. در آن زمان احتمالا تنشهای کمتری را شاهد خواهیم بود و میتوانیم بر مقابله با افراطگرایانی هم چون داعش تمرکز کنیم که در صورتی که توانش را داشته باشند، میتوانند کل منطقه را نابود کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.