سقوط یمن به ورطه منازعات پایانناپذیر
اردشیر زارعیقنواتی :از زمانی که زیدیهای حوثی با همپیمانی با حامیان «علیعبدالله صالح»، رییسجمهوری مخلوع این کشور، صنعای پایتخت را بدون هیچ مقاومتی به تصرف خود درآورده و شتابان به سوی جنوب و رویای تسخیر عدن حرکت کردند، تنها چندهفته میگذرد. تا این مقطع از تاریخ تحولات و روند بحران یمن جدا از حمایتهای پشتپرده حامیان خارجی هردو طرف منازعه، تحولات سیاسی منطبق با میدان کارزار نظامی در چارچوب یک رخداد داخلی رقم میخورد. با پیشروی حوثیها و نظامیان حامی صالح به سوی جنوب عربستانسعودی بهعنوان یک بازیگر ثالث و پشتپرده که منافع خود را در خطر میدید، خود راسا وارد معرکه شد. از این مقطع زمانی تحولات یمن از مرحله تغییرات ملی به سمت یک بحران منطقه جهتگیری کرده است و از این پس روند حرکتی آن باید در چارچوب مناقشات منطقه حول شکلدادن منازعات فرقه شیعه و سنی مورد کنکاش قرار گیرد. با حمله تجاوزکارانه عربستانسعودی به کشور یمن به بهانه دخالت ایران و مشروعیت رییسجمهوری فراری «عبدربه منصورهادی»، رهبران سعودی و همپیمانان عرب، ترک، پاکستانی و غربی آنان هماکنون شرایطی را رقم زدهاند که فروپاشی کشور، بروز فاجعه انسانی و عدم حلوفصل سیاسی بحران تقریبا اجتنابناپذیر شده است. در کنار بههمخوردن ثبات داخلی یمن، تروریسم بنیادگرا و در راس آن القاعده شاخه یمن بهترین فرصت را برای نقشآفرینی و ایجاد یک کانون دیگر جغرافیایی تروریستی در خاورمیانه بهشدت درهمریخته برای خود فراهم میبیند و از این وضعیت نهایت استفاده را خواهد برد. بافت قبایلی یمن و گسستهای قومی در این کشور این امکان را در اختیار جناحهای متعارض داخلی و حامیان خارجی آنان قرار میدهد که در این وضعیت آشفته هر کدام به تناسب پیوندهای خود با قبایل داخلی و کشورهای پیرامونی، جنگ و بحران کنونی را تشدید کرده و راههای برونرفت از بنبست را حداقل در کوتاهمدت مسدود کنند. از این پس نیروهای سیاسی و احزاب داخلی یمن دیگر قدرت و پتانسیل سیاسی قائمبهذات جهت مصالحه سیاسی و نشستن بر میز مذاکره برای توافق صلح را نداشته و این امکان را از خود سلب کردهاند. در این وضعیت تنها راه برونرفت از وضعیت موجود تنها در چارچوب مناسبات و معاملات منطقه و بینالمللی رقم خواهد خورد و یمن تنها بهعنوان یکمیدان کارزار در موقعیت جنگهای نیابتی قابلتعریف خواهد بود. هماکنون نزدیک به دوهفته از حملات هوایی عربستانسعودی و متحدان آن به یمن میگذرد و طبق گزارش سازمانمللمتحد در این مدت بیش از 500کشته و حدود دوهزارزخمی حاصل این حملات بوده است. بیشتر این قربانیان از غیرنظامیان و بهخصوص کودکان بودهاند. حملات هوایی عربستان به یمن فاقد توجیه و چارچوب حقوق بینالمللی بوده و در ذیل هر بهانه نمیتواند از مشروعیت قانونی برخوردار باشد. حمایت اتحادیه عرب و دیگر همپیمانان ریاض در این تهاجم تجاوزکارانه یک نقض آشکار قواعد حقوق بینالملل تلقی میشود و دقیقا مشابه حمله یکجانبه آمریکا و متحدان آن به عراق در سال2003 بدون مجوز شورایامنیت سازمانمللمتحد خواهد بود. بر خلاف تصور بعضی از تحلیلگران بینالمللی تنها سازوکار دخالت نظامی باید در قطعنامههای شورایامنیت و تحت بند هفتم این شورا با توجیه تهدید امنیت بینالمللی انجام گیرد و حتی اتحادیههای منطقه از جمله اتحادیه عرب و پیمانهای مشارکتی نظامی همچون «ناتو» فاقد این حق خواهند بود. اینکه در هفتههای اخیر به صورت متناوب و سریالی کشورهای متفاوت و نزدیک به عربستان از این اقدام تجاوزکارانه دفاع کردهاند، نهتنها مشروعیت حقوقی برای این کشور فراهم نمیکند که بهنوعی دنبالهروی کورکورانه و خلاف مصالح ملی و بینالمللی بوده است. نکته جالب این است که بسیاری از این کشورها با تاکید بر حمایت از امنیت عربستان و حرمینشریفین، این اقدام خود را توجیه کردهاند در صورتی که یمن هیچ اقدام تجاوزکارانهای را نسبت به عربستان انجام نداده و قضیه دقیقا عکس این صحنهآرایی کاذب است. بدونشک حوثیها و حامیان صالح دچار یک اشتباه محاسباتی در گسترش تنش و جنگ به مناطق جنوبی شدهاند و به دلیل افتراقات قومی و نقش بازیگران منطقه در این کشور، این اقدام نابخردانه آنان بهانه به دست متجاوزان خارجی داده است. در روز جمعه سومآوریل روسیه یک قطعنامه پیشنهادی را به شورایامنیت ارایه کرده است که در آن خواهان آتشبس، توقف حملات هوایی و امکان امدادرسانی به غیرنظامیان شده است. این پیشنهاد که همزمان با درخواست صلیبسرخ جهانی برای توقف 24ساعته حملات هوایی مطرح شده، تاکنون نتوانسته است حمایت اعضای شورایامنیت را کسب کند و به واسطه نفوذ عربستان هنوز به تصویب نرسیده است. متاسفانه واشنگتن و بروکسل با نگاه منفعتطلبانه- ژئوپلیتیک در زیر نفوذ و فشار جناح محافظهکار عربی- ترکی منطقه، نهتنها چشم خود را بر حقایق پیوند این کشورها با تروریسم بنیادگرای القاعده-داعش بستهاند که بعضا بر خلاف گزارشات قبلی خود که القاعده شاخه یمن را خطرناکترین گروه تروریست میدانستند و امروز با تهاجم هوایی عربستان بهترین فرصت را برای گسترش حوزه نفوذ خود کسب کرده است، راه را برای تنش و بیثباتی بیشتر در منطقه باز کردهاند. حلوفصل بحران یمن در شرایط فعلی تنها با یک گفتوگوی ملی با کمک سازمانملل و همکاری قدرتهای منطقه امکانپذیر است و هرکشوری که خلاف این عمل کند، بهصورت مستقیم شریک فاجعه کنونی خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.