نقش «تغییر نگرش» منجر به «تغییر رفتار» در رفتارهای اجتماعی
جامعه را نوآوران و مبتکران هدایت و راهبری میکنند
بیژن یاور .استاد دانشگاه بینالمللی چابهار و عضو انستیتو تحقیقات مدیریت بحران کشورهای جنوب آفریقا
امروزه بسیاری از مفاهیم، قالبها، تعاریف، قلمروها، چارچوبهای کاری، قوانین و مقررات، حوزههای حقوقی و سایر موارد با حضور شیوهها و مدهای جدید زندگی، خصوصا در شهرها و فناوریهای نوین و فضاهای جدید مانند فضای مجازی، تغییر کرده (و آسیبپذیریها، احتمالات مخاطرات، خطرپذیریهای حوادث، سوانح، بلایا، بحرانها و فجایع مترتب بر این نوع تغییرات سریع) یا بهسرعت در حال تغییر است و میتوان گفت دنیای امروز نهتنها در اختیار مبتکران، نوآوران و افراد قابل انعطاف و هوشمند است، بلکه توسط آنان هدایت و راهبری میشود. ایجاد «تغییر نگرش» منجر به «تغییر رفتار»، از جمله مواردی است که جایگاهی ویژه در حوزه برنامهریزی دارد. این امر زمانی اهمیت دوچندان مییابد که مدیریت شرایط اضطراری (حوادث، سوانح، بلایا، بحرانها و فجایع) مطرح میشود و حرکت از مدیریت شرایط اضطراری (مانند حوادث، سوانح، بلایا، بحرانها و فجایع) بهعنوان مدیریت خطرپذیری (ریسک) بیان میشود. همانگونه که در دنیای شتابان کنونی میبینیم، با وجود پیشرفتهای قابلملاحظهای که در جهان حاصل آمده است، شاهد پیچیدگیهای مضاعف شرایط اضطراری و خسارتهای قابلملاحظهتر نسبت به گذشته هستیم، این مورد به عوامل و فاکتورهای مختلف و متنوعی ربط دارد که ازجمله آن میتوان به بهرهگیری بیش از حد برخی از سودجویان از طبیعت، مکانیسمهای پیچیده به کار گرفتهشده توسط انسانهای فرصتطلب برای سودجوییهای بیشتر، سوءمدیریت منابع غیرتجدیدشونده و عدم استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر بهصورت گسترده، عدم توجه به توسعه پایدار، فقدان مدیریت خطرپذیری و همچنین مدیریت بروز و مبتکرانه شرایط اضطراری، عدم رعایت بایسته استانداردها، قوانین و دستورالعملها، فقدان بازنگری دورهای و بهنگامسازی استانداردها، قوانین و دستورالعملها به منظور تامین نیازهای متناسب با شرایط اضطراری با لحاظکردن اقتضائات زمانی و مکانی (جغرافیایی)، فقدان حسابرسی سنجش مسوولیت، مدیریت غیرنظاممند و سلیقهای، فقدان قانونمندی موثر متناسب با شرایط اضطراری، استثمار و استعمار کشورهای توسعهنیافته در قالبهای متنوع، نوین و مدرن توسط برخی از کشورهای توسعهیافته و دیگر نمونههای مشابه اشاره کرد. عدم وجود ترمینولوژی و واژهشناسی واحد و بهتبع آن، نبود زبان مشترک و فقدان درک متقابل، عدم توجه به معلولان و افراد دچار ناتوانیها و نیازهایشان، فقدان توجه به نیازمندان (فقیران) و افراد بیبضاعت که بهدلیل اینکه از صبح زود تا پاسی از شب در حال تامین معاش خود هستند، امکان مشارکت و ارتقای سطح آمادگی خود در برابر شرایط اضطراری را نداشته و در نتیجه آن، بسیار آسیبپذیر هستند، امکان تعریف بهتری از ساختار اجرایی سازمانهای مردمنهاد و تعریف ساختاری بهینه برای فعالیتهای تخصصی مبتنی بر مدیریت شرایط اضطراری و مدیریت خطرپذیری در سطح بینالمللی، عدم ارایه آموزشهای متناسب، متوازن و مستمر برای کلیه اقشار جامعه در کشورهای مختلف براساس نیازسنجیهای حقیقی از پیش تعیینشده، همهوهمه از جمله عواملی هستند که آسیبپذیری مردم را در برابر شرایط اضطراری افزایش میدهد و به همین دلیل باید بهطور جدی بر آن متمرکز شد تا بتوان از این رهگذر، آسیبپذیریها را بیشتر کاهش داد. کنفرانس جهانی کاهش ریسک سندای 2015 حداقل باید به تبعیضها، تضادها و عدم تطابقها و دلایل آن، پاسخی مطلوب و واقعبینانه منطقی و مطابق با دغدغههای جهانی در قالبی بهعنوان چارچوب کاری برای آینده و براساس منطقهبندی برنامهریزانه ارایه کند. بهنظر میرسد زمان آن فرا رسیده باشد که درخصوص مدیریت خطرپذیری و مدیریت شرایط اضطراری، نقشهراهی مبتنی بر آیندهپژوهی تدوین شود تا از این رهگذر بتوان ضمن ایجاد زبانی مشترک، فعالیتهای موثری درخصوص کاهش آسیبپذیری و بهتبع آن کاهش خطرپذیری را به میزان معقول و متناسبی فراهم آورد. درحالحاضر در جهان فرآیندها، ساختارها و مکانیسمها را باید بهگونهای تدوین کرد که تغییر رویکردی از رویکرد انفعالی (رویکرد مدیریت مقابله فیالبداهه) به سمت رویکرد احتمالی (رویکرد برنامهریزانه و از پیشتعیینشده- مدیریت خطرپذیری) و از آن به سمت رویکرد جامع (رویکرد همهجانبه) حرکت کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.