|

کتابی ماندگار در دنیای تحقیق و طبیعت

عاشقان شیفته وطن از چه می‌نویسند؟

حسین آخانی . استاد زیست‌شناسی دانشگاه تهران

تو را داده است زیبایی قماشی / که در هر جامه‌ای زیبنده باشی در این دنیای رنگارنگ که به سیاست و تفنگ آلوده شده است، هستند کسانی که عاشق طبیعت‌اند و به‌دنبال موجودات قشنگ می‌گردند. بی‌‌تردید گل‌ها و حشرات، از زیباترین موجودات کره‌زمین هستند و کسی که بخت تحقیق در مورد آنها را داشته باشد، می‌داند که چرا باید به طبیعت احترام گذاشت. از دیرباز دانشمندان غربی شیفته ایران بودند و بسیاری از آنها با تحمل رنج سفر، سعی داشتند با آمدن به این سرزمین اسرارآمیز، توشه‌ای از طبیعت را با خود ببرند تا سال‌ها خود را با آن مشغول کرده و نام خود را بر تارک تاریخ علم ثبت کنند. با اینکه پس از انقلاب، سفرهای محققان خارجی به ایران بسیار کم شد، ولی بودند کسانی که گول تبلیغات غربی‌ها علیه ایران را نخورده و هر طور شده، راه خود را به ایران گشودند تا حس کنجکاوی و طبیعت‌پژوهی خود را ارضا کنند. حشره‌شناسان از جمله این ماجراجویان کنجکاو هستند و «توماس کایل» یک‌پروانه‌شناس کنجکاو و نامدار آلمانی است. او به‌تازگی کتابی با عنوان «دختران شاه ایرانی» (Die Widderchen des Iran) منتشر کرده است. این کتاب، گروهی از زیباترین پروانه‌های متعلق به تیره «زیگنیده» را در ایران معرفی کرده و با زیباترین عکس‌ها، در 462صفحه به زیور طبع آراسته است. این کتاب از جنبه‌های مختلفی کم‌نظیر است؛ اول آنکه از معدود تالیفات (و شاید تنها!) در نوع خود است که همزمان به دوزبان آلمانی و فارسی نگاشته شده است. در ستون سمت راست، متن فارسی و در ستون سمت چپ متن، آلمانی تحریر شده است. کتاب با چندصفحه پیشگفتار، دیباچه، خلاصه و سپاسگزاری آغاز می‌شود و سپس در 14صفحه مقدمه، به معرفی ایران و جغرافیای جانوری آن می‌پردازد. عکس‌های خیره‌کننده ابتدای کتاب بدرقه شما برای سفری پررمز و راز به دنیای 67گونه از این شب‌پره‌های تنبل و سمی و بی‌نهایت زیباست که هرآنچه می‌خواهید درباره‌شان بدانید (از پراکنش در ایران و جهان گرفته تا محل‌های نمونه‌برداری در ایران، ریخت‌شناسی حشره بالغ، تخم، لارو و شفیره و...) به تفصیل بیان شده است. سپس اکولوژی این حشرات، شامل زیستگاه، گیاه میزبان و رفتار آن، خواننده را به دنیای بی‌همتای این دختران شاه می‌برد. از صفحه 335 تا 346، عکس‌های صفات تشخیصی روی دستگاه تناسلی آنها و از صفحه 350تا380، تابلوهای طراحی آبرنگ زیبایی از حشرات بالغ نشان داده شده است. نقشه‌های پراکنش در ایران از صفحه 384 تا 394 ارایه شده و در ادامه عکس‌های گیاهان میزبان و نیز عکس‌های زیبایی از زیستگاه‌های این حشرات آورده شده که هرمخاطبی را شیفته چشم‌اندازهای طبیعی ایران خواهد کرد که از صفحه 410 تا 455 ادامه دارد و درنهایت کتاب با ارایه فهرستی از منابع به پایان می‌رسد. این کتاب نه‌تنها به خاطر ارایه نتایج 17سال پژوهش «توماس کایل» برای دنیای علم ارزشمند است و چاپ باکیفیت بسیار بالایش آن را به اثری ماندگار در تاریخ نشر بدل خواهد کرد و روش‌شناسی دقیقش و به تصویرکشیدن عشق یک محقق، الگویی عالی برای سایر محققان است، بلکه به‌ویژه به خاطر نگارش همزمانش به زبان فارسی، ممتاز شده است. این مهم مدیون تلاش جوانی است که خود در دل طبیعت ایران متولد شد، در این خاک بالید و برای ادامه تحصیل به آلمان رفت. او خود در مقدمه کتاب می‌نویسد آشنایی‌اش با نویسنده در شهر بم (استان کرمان) اتفاق افتاد. «حسین رجائی» همان جوانی است که در دانشگاه ما (دانشگاه تهران) درس خواند، ولی نه برای نمره، بلکه برای اقنای عشقش به دنیای پروانه‌ها و شناسایی دنیای پررمز و رازی که او را به یکی از بهترین محققان رشته خود تبدیل کرد. وقتی کتاب را ورق می‌زدم، با اینکه از این‌همه زیبایی لذت بردم، ولی در پایان، غم بزرگی مرا فراگرفت. از خود می‌پرسم چرا ما به دست خود باعث می‌شویم که فرزندانمان از ایران بروند و به آنها اجازه نمی‌دهیم در وطن خود به آموزش و پژوهش بپردازند تا خالق اثرهای اینچنینی در داخل کشور خود شوند؟ بابت اینکه این کتاب برنده مدال معتبر «کریستیان فابریسیوس» در زمینه حشره‌شناسی شده است، به «توماس کایل» و «حسین رجائی» تبریک می‌گویم. تردید ندارم حفظ ذخایر ژنتیکی کشور، به مردان و زنانی نیاز دارد که خود از ذخایر ارزشمند انسانی کشور محسوب می‌شوند و از دست‌دادن آنها فرسایش مادی و معنوی کشور و نابودی تنوع زیستی ما را در پی خواهد داشت. در پایان بار دیگر بیت زیبای غزل حافظ را که «توماس کایل» بر پشت جلد کتابش نوشته، زمزمه می‌کنم که: گر بهار عمر باشد باز بر تخت چمن چترِ گل در سرکشی، ‌ای‌مرغ خوشخوان غم مخور

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.