اهدای جایزه انجمن حشرهشناسی عمومی و کاربردی آلمان به کتاب «دختران شاه ایرانی»
پروانههای ایرانی روی شانه محقق آلمانی
گروه علم: انجمن حشرهشناسی عمومی و کاربردی آلمان، مدالی تحتعنوان «مدال فابریسیوس» را هردوسالیکبار به حشرهشناسی که اثر علمی برجستهای را در زمینه حشرهشناسی منتشر کرده باشد، اهدا میکند. این مدال امسال به دکتر «توماس کایل» به خاطر انتشار کتاب «دختران شاه ایرانی» اهدا شد. گفتنی است پیش از این هیچ فرد ایرانی یا اثری مرتبط با ایران چنین مدالی را دریافت نکرده است. با توجه به اهمیت این کتاب، اهمیت دریافت «مدال فابریسیوس» و همچنین نقش احتمالی آن در تقویت روابط فرهنگی و علمی ایران و آلمان در ادامه به بررسی این کتاب و همچنین گونههای «دختر شاه ایرانی» میپردازیم. 1 «یوهان کریستیان فابریسیوس» (تولد: هفتمژانویه1745؛ وفات: سوممارس1808)، جانورشناس دانمارکی و بنیانگذار علم ردهبندی حشرات بود. او از برجستهترین شاگردان «کارل فون لینه» سوئدی (پدر علم ردهبندی مدرن) بوده و بیشتر عمر حرفهایاش را بهعنوان استاد جانورشناسی و اقتصاد در دانشگاه کیل در آلمان سپری کرده است. با توجه به اهمیت و جایگاه این دانشمند بود که انجمن حشرهشناسی عمومی و کاربردی آلمان، مدالی را به افتخار وی نامگذاری کرد. 2 موقعیت جغرافیایی، تنوع بالای اقلیمی، پوشش گیاهی، ترکیب جانوری و تاریخ طبیعی سرزمین ایران از دیرباز، این کشور را به یکی از مناطق جذاب دنیا برای مطالعات گیاهشناسی و جانورشناسی تبدیل کرده است. در این بین، از اواسط قرن نوزدهم تا امروز، حشرهشناسان نامدار زیادی از سرتاسر دنیا به ایران سفر کرده و وجب به وجب این خاک را برای کشف و معرفی گونههای جدید درنوردیدهاند. 3 «توماس کایل» که حشرهشناسی آلمانیتبار است در دو دهه اخیر در جستوجوی پروانههای مورد علاقهاش بیش از 40بار به ایران سفر کرده است. او یکی از متخصصان سرشناس پروانههای موسوم به «زیگنیده» است. این پروانهها در زبان فارسی به «دختر شاه» معروفند. طی 200سال گذشته و به همت پروانهشناسان متعدد، تاکنون حدود 70گونه از اعضای این خانواده در ایران شناسایی و ثبت شدهاند. 4 «توماس کایل» در سفرهای تحقیقاتیاش به ایران، تلاش کرده تا مراحل زندگی گونههای شناختهشده این خانواده را از تخم تا حشره بالغ، بررسی و تصویربرداری کند. او بهتازگی حاصل یافتههای منحصربهفردش در مورد ریختشناسی، مراحل تکوین این حشرات (از تخم تا حشره بالغ)، رژیم غذایی، رفتارشناسی، اکولوژی، تاکسونومی و نیز نحوه پراکنش تمام اعضای ایرانی شناختهشده این گونهها را با کمک دکتر «حسین رجائی»، حشرهشناس ایرانی در کتابی دوزبانه (فارسی/آلمانی) منتشر کرده است. این کتاب نفیس و ارزشمند که در 461صفحه توسط انتشارات لازیتزر در آلمان منتشر شده، پژوهشی ممتاز و بیرقیب است که نمونه مشابه آن تاکنون برای هیچکدام از موجودات زنده ایران منتشر نشده است. 5 «توماس کایل» در این کتاب عکسهایی بینظیر از تمام مراحل زندگی گونههای مطالعهشده را در کنار تصاویر گیاهان میزبان و نیز زیستگاههای آنها منتشر کرده است. اما چیزی که این کتاب را حتی از همتایان اروپایی و آمریکاییاش ممتاز کرده، نقاشیهای تمامرنگی از همه گونهها و نیز تنوعات درونگونهای آنها به سبک کتابهای کلاسیک علوم طبیعی است. این نقاشیهای آبرنگ توسط نقاش سرشناس آلمانی، سرکار خانم «آنیا اشپیندلر» و با دقتی توصیفنشدنی خلق و با چاپی برجسته منتشر شدهاند تا کتاب را به شکل اثری ماندگار جاودانه کنند. از سویی نقشههای پراکنش که با وسواسی خاص آماده شدهاند، قلمرو پراکنش تکتک گونهها را نشان میدهند. 6 نکته حایزاهمیت دیگر انتشار این کتاب، دوزبانهبودن آن است. این مهم به همت دکتر «حسین رجائی»، محقق پروانهشناس و مدیرمسوول کلکسیون تحقیقات پروانهشناسی موزه تاریخ طبیعی اشتوتگارت آلمان و همسرشان سرکار خانم «مریم برومندی» به سرانجام رسیده است. 7 تاکنون 63گونه از اعضای خانواده «زیگنیده» (Zygaenidae) در ایران شناسایی شدهاند. از این تعداد 22گونه در زیرخانواده Procridinae Boisduval,1809 و 41گونه در زیرخانواده ZygaeninaeLatreille,1809 ردهبندی میشوند. به این ترتیب بیشتر گونههای این دو زیرخانواده را که در پالئارکتیک پراکنش دارند، میتوان در ایران یافت. ایران بهدلیل موقعیت جغرافیایی خاصش، دارای فون «زیگنیده» بسیار غنی است. در برخی موارد، گونههایی که در نواحی متفاوت بیوجغرافیایی پالئارکتیک پراکنش دارند، در ایران به هم میرسند یا دامنه پراکنششان در اینجا با یکدیگر، همپوشانی میکند. در مجموع 50درصد از گونههایی که تاکنون از ایران گزارش شدهاند، بهعنوان گونههای اندمیک دستهبندی میشوند. (10گونه از زیرخانواده Procridinae و 20گونه از زیرخانواده Zygaenidae). همچنین گونههایی در کتاب «دختران شاه ایرانی» فهرست میشوند که تاکنون از ایران گزارش نشدهاند، ولی در کشورهای همسایه یافت میشوند (سهگونه از Procridinae و یکگونه از Zygaeninae). 8 نویسنده کتاب، در بخش تقدیر و تشکر گفته است: «در میان اطلاعاتی که امروزه درباره ایران در اروپا نقل میشود، در باب صمیمیت و مهماننوازی مردمان ساکن این کشور حرفهای زیادی شنیده نمیشود. به گمان ما مهمترین دلیل این مساله، اطلاعات ناچیز و نیز سیاستِ خبری یکجانبه در مورد این کشور و نیز چنین کشورهایی با طبیعت و فرهنگ غنی است. در طول 17سال گذشته زمان زیادی را در ایران گذراندهام و با مردمی از اقوام مختلف در این کشور مواجه شدهام. آنچه در این برخوردها از آنها دیدهام، همواره رفتاری توام با ادب و دوستی بوده است. آنها در عین افتخار به وطنشان، عمدتا در مواجهه با غریبهها بهطور غیرمنتظرهای کنجکاوی نشان میدهند. صرفنظر از علاقهام به حشرهشناسی، اینچنین تجربیات شخصی که نظیرشان را عموما در کلیشههای رفتاری جهان غرب نمیتوان دید، دیدگاه مرا نسبت به این کشور بینظیر شکل دادهاند. امیدوارم در آینده، شرایط سیاسی طوری تغییر کند تا همواره مردمان بیشتری از سراسر دنیا، تجربیات مرا خود شخصا تجربه کنند و پذیرای اطلاعاتِ حقیقی درباره این کشور شگفتانگیز و مردمان صلحدوستش باشند... .» ------------------------------------------------------------------ عواملی همچون قطع کتاب، استفاده از نوعی کاغذ نفیس و نیز چاپ خاص برخی از تابلوهای رنگی این اثر، قیمت آن را بسیار بالا برده است (230یورو، حدود 800هزارتومان). از آنجا که قیمت بالای این کتاب در ایران خرید آن را برای بسیاری از ایرانیان مشکل میکند، مترجم به نویسنده پیشنهاد میکند تا چندنسخه از کتاب را به دانشگاهها و مراکز آموزشی و تحقیقاتی ایران اهدا کنند. «توماس کایل» سخاوتمندانه این پیشنهاد را پذیرفته و بیش از 20نسخه از آن را به رایگان به کتابخانههای مراکز علمی (مانند برخی دانشگاهها، کتابخانه ملی، موسسه تحقیقات کشاورزی کشور، سازمان حفاظت محیطزیست و...) و نیز به زیستشناسان سرشناس ایرانی اهدا کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.