|

رضا آریایی، نفر اول فستیوال آهنگسازی ۲۰۱۵

هرکس هنر را تعریف کرد از او فرار کن

سیمین سلیمانی

رضا آریایی دانشجوی موسیقی در رشته رهبری ارکستر، در فستیوال آهنگسازی بین‌دانشگاهی و بین‌المللی سال 2015 به عنوان نفر اول انتخاب شد. آریایی سال 89 پیش از آنکه موسیقی را به صورت آکادمیک در خارج از کشور ادامه دهد، در جشنواره «صدای برتر» نفر اول شد. او سال 92 هم در جشنواره آهنگسازان جوان با قطعه «پرواز» موفق به کسب مقام اول شده است. این آهنگساز درباره شرکت در فستیوال آهنگسازی به «شرق» گفت: «فستیوال آهنگسازی بین دانشگاهی بین‌المللی 2015 به صورت مجازی برگزار شد. من پنج‌اثر فرستادم که از این پنج‌اثر، چهاراثر را قبلا در نیشابور ساخته بودم؛ آثاری که از نظر علمی مطرح بود و ریاضیات خاص موسیقایی داشت. اثر آخر را که ملودی‌محور بود نیز در حین تحصیل در دانشگاه ساختم. هدف از ساخت این اثر ملودی‌محور، محک قدرت آهنگسازی بود که در آن بیان حس و خلاقیت نیز اهمیت داشت. این اثر به نام «زندگی خواب‌ها» که البته از شعر سهراب نیز برگرفته شده به عنوان دمو فرستاده شد. من گیتار را انتخاب کرده و زیر این کار سوت زدم و با صدای نفس‌کشیدن و... یک دمو ایجاد کردم. خوشبختانه این آثار توانست در بین 10اثر برگزیده دنیا قرار گیرد و عنوان اولی کسب کند.» او ادامه می‌دهد: «به‌عقیده من موسیقی، زبان احساس است و در هرقالبی که می‌توان باید آن را جاری کرد؛ گرچه خود من به موسیقی فولک علاقه بیشتری دارم، اما می‌بینم با اینکه ذهنم شرقی است ولی کاری فرستاده‌ام که با کارهای غربی رقابت می‌کند و جایگاه برتر را به دست می‌آورد. در نتیجه مهم، بیان و ارایه حس در هرسبکی است.» آریایی درباره رشته‌اش، رهبری ارکستر می‌گوید: «دانشگاه‌های ما در بحث موسیقی ایرانی خوبند ولی در زمینه کلاسیک اساتید درجه‌یک کم داریم. وقتی در دانشگاهی تحصیل کنید که اساتیدی چون هانس زیمر یا ریچارد کلایدرمن و ولادیمیر اشکنازی و... در آن تدریس می‌کنند، طبیعتا موقعیت یادگیری بهتری خواهید داشت. رشته‌ای که من در آن تحصیل می‌کنم یعنی رهبری ارکستر در ایران هنوز جانیفتاده. با اینکه در برخی دانشگاه‌ها این رشته تدریس می‌شود، ولی برای مثال ما در این رشته درسی به نام اروبیک Conductor داریم که خیلی در ایران به آن توجه نمی‌شود. این درس هماهنگی و اصول‌مندی حرکات رهبر ارکستر است که به‌نوعی یک رقص یا ورزش موسیقایی محسوب می‌شود.» این آهنگساز درباره پژوهش‌هایش در زمینه موسیقی فولک می‌گوید: «موسیقی ملی هرکشوری برگرفته از فولک‌های آن کشور است؛ همان‌طور که در کشور خود ما مقام‌ها جمع شده‌ و ردیف‌ها را تشکیل داده‌اند. در نتیجه موسیقی جهان را همین موسیقی‌های فولک ساخته‌اند چراکه موسیقی و هنر زاییده تمدن و یکجانشینی است. خود من که زاده نیشابورم، از دوسال پیش به دنبال موسیقی فولک نیشابور هستم. خیلی‌ها می‌گفتند نیشابور، موسیقی فولک ندارد و درواقع موسیقی خراسان را به دوبخش شمال و جنوب تقسیم کرده‌اند، اما واقعیت این است که شهر نیشابور به لحاظ تمدن و قدمت تاریخی از تمام این شهرها کهن‌تر است و در تمدن خود همه آثار هنری را دارد. چطور ممکن است هنری که زاییده یکجانشینی است موسیقی فولک نداشته باشد؟! نیشابور موسیقی فولک دارد اما گم شده. باید روی آن کار کرد البته در این زمینه پژوهش‌هایی انجام داده و به مقام‌هایی دست پیدا کرده‌ام که نه متعلق به شمال‌خراسان است و نه جنوب. همچنین در اشعار آن نشانه‌ها و آدرس‌هایی که متعلق به خود نیشابور قدیم است، وجود دارد. آنها را از چوپان‌ها و بخشی‌ها و افراد کهنسالی که در نیشابور بوده‌اند، تحقیق کرده و در کنار هم قرار داده‌ام؛ برای مثال مقام گل‌ممد که یکی از نزدیک‌ترین موسیقی‌های فولک نیشابور در حال حاضر است، به این شهر تعلق دارد. من موفق شدم آن را در موسسه بین‌المللی بنیاد باخ آلمان به عنوان یک مقام نیشابوری و به نام خود ثبت کنم. حاضرم با هرکدام از بخشی‌ها و کسانی که در این زمینه فعالیت دارند، بنشینم و بحث و اثبات کنم که این مقام، متعلق به نیشابور است، گرچه آن را به گونه دیگری و با مقام دیگری خوانده‌اند. گل‌ممد کل‌میشی، زاده نیشابور است و ساکن این شهر و روستایی که تا دوسال پیش از روستاهای نیشابور بود و به‌تازگی در تقسیمات کشوری به شهر دیگری الحاق شده. اما در هرحال خود گل‌ممد نیشابوری بوده و مردم نیشابور شاهد وقایع و اتفاقات مربوط به گل‌ممد بوده‌اند و اشعار آن را همین مردم منطقه نیشابور ساخته‌اند. وقتی در بنیاد باخ آلمان این مقام را خواندم، همه گریه می‌کردند، چون این مقام را به اصیل‌ترین شکل آن و با همان لهجه اصیل نیشابوری و همان مقام خودش خواندم این در حالی بود که خیلی‌ها به من گفتند در آلمان آن را به زبان خراسانی که همه می‌خوانند، بخوانم ولی قبول نکردم و آن را با همین لهجه نیشابوری خواندم چون خود گل‌ممد نیشابوری بوده و حتی در کتاب کلیدر محمود دولت‌آبادی نیز اشاراتی به آن شده است. هم‌اکنون نیز نمی‌گویم این مقام تکمیل شده، ولی نزدیک‌ترین نظریه به واقعیت است و من فقط دوسال روی همین یک مقام‌کار کرده و با اساتید مختلف صحبت کرده‌ام.» درباره شروع کارش می‌گوید: «از چهارسالگی شروع به حفظ مکاتب کردم و در هفت‌سالگی اولین مکتب موسیقی (مکتب کریمی) را حفظ کردم. تا 20سالگی پنج‌مکتب را به صورت کامل حفظ کرده و دومکتب دیگر یعنی مکتب استاد شجریان و استاد ایرج را دارم تکمیل می‌کنم.» آریایی درباره مشکلات موسیقی ایران می‌گوید: «متاسفانه خوانندگان دسته‌چهار کشورهای خارجی با یک گروه بزرگ ارکستر روی صحنه می‌آیند ولی بسیاری از خواننده‌های بزرگ ایران با چندنفر وارد صحنه می‌شوند. به همین دلیل است که موسیقی کشوری چون اتریش، اینقدر رشد می‌کند و موسیقی ما پیشرفت نمی‌کند. از سوی دیگر وقتی نوازندگان و خوانندگان وارد صحنه می‌شوند، اگر یکی از آنها کوچک‌ترین مشکل صوتی داشته باشد، اجرا نمی‌کند ولی می‌بینیم متاسفانه به‌راحتی در برخی شهرهای کشور ما یک ساعت مانده به اجرای کنسرت، موسیقی را لغو می‌کنند. طبیعتا اینها به موسیقی ضربه می‌زند. در یکی از کشورهای خارجی بنا بر دلایلی کنسرتی لغو شد و تهیه‌کننده علاوه بر عودت هزینه مخاطبان به صورت کامل تمام مبلغ هنرمندان را نیز به آنها داد بدون اینکه اجرایی داشته باشند. متاسفانه موسیقی در ایران مرده است. باید دم مسیحایی به آن داده شود و باید مسوولان نیز در این رابطه کمک کنند.» رضا آریایی همچنین معتقد است هنرمندان نباید خود را برای مردم بُت کنند. در این‌باره اضافه می‌کند: «یکی از دلایلی که هنر ما با مشکل مواجه شده همین است، برخی از هنرمندان خودشان این را می‌خواهند و از مردم فاصله می‌گیرند در حالی که در ذات هنر باید تواضع و افتادگی وجود داشته باشد. متاسفانه گاهی دیده می‌شود برخی هنرمندان عمدا فاصله می‌گیرند.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.