|

بازخوانی زندگینامه اولین‌جراح پیوند قرنیه ایران

بیمارستان فارابی هنوز او را به‌خاطر دارد

امیر کرمیان

پروفسور «محمدقلی شمس»، فرزند «لسان‌الحکما»، نخستین‌چشم‌پزشک ایرانی در سال1283 خورشیدی، در تهران به دنیا آمد. تحصیلاتش را در مدرسه سنت‌لویی تهران به پایان رساند. سپس در لیون فرانسه در رشته چشم‌پزشکی ادامه تحصیل داد. او تنها دانشجوی غیرفرانسوی‌ای بود که موفق به کسب سمت پروفسوری چشم‌پزشکی در این کشور شد. وی پس از پایان تحصیلاتش، تحقیقات خود را در پاریس ادامه داد و پس از آن با کوله‌باری از تجربیات چندساله، برای اولین‌بار پس از سال‌ها به سرزمین زادگاهش قدم ‌گذاشت. چندی‌بعد وزیر بهداشت وقت از او دعوت به همکاری می‌کند که همین امر زمینه‌ای برای پایه‌گذاری رشته چشم‌پزشکی در ایران می‌شود. پروفسور «محمدقلی شمس» با سمت استادی در دارالفنون، تدریس پزشکی را آغاز می‌کند و سپس در سال1309، در دانشگاه تهران به تدریس مشغول می‌شود. هم‌زمان گروهی از مهندسان سوئدی نیز ساخت بیمارستان فارابی را، به‌عنوان نخستین‌مرکز درمان بیماری‌های چشم در کشور، آغاز می‌کنند و بعدها پروفسور «شمس» در همین بیمارستان به درمان بیماران پرداخته و تجربیات چندین ساله‌اش را دراختیار بیماران و دانشجویانش قرار می‌دهد. به‌این‌ترتیب مسوولیت گروه چشم‌پزشکی بیمارستان فارابی از بدو تاسیس تا آخرین سال‌های زندگی پروفسور «شمس» برعهده این دانشمند ایرانی گذاشته می‌شود. از فعالیت‌های وی می‌توان به تحقیقات گسترده در زمینه تراخم چشم که در آن زمان در ایران، از بیماری‌های اصلی چشم بود، اشاره کرد. علاوه‌بر این در سال1313، نخستین‌‌عمل جراحی پیوند قرنیه توسط این محقق بزرگ انجام شد. وی انجمن چشم‌پزشکی ایران را نیز پایه‌گذاری کرد. مجله چشم‌پزشکی ایران هم زیر نظر وی منتشر شد که تاکنون نیز به چاپ خود ادامه می‌دهد. این دانشمند ایرانی در هنگام مرگ، قدیمی‌ترین عضو انجمن چشم‌پزشکی فرانسه به‌شمار می‌رفت و بارها به ریاست انجمن‌های چشم‌پزشکی مختلف در جهان برگزیده شده بود. پروفسور «شمس» در کنار انجام فعالیت‌های تحقیقاتی درطول حیات پربار خود، تعداد زیادی متخصص چشم‌پزشکی را که بعدها در هیات‌علمی دانشکده پزشکی یا در موسسات مختلف چشم‌پزشکی مشغول‌به‌کار شدند، آموزش داده است. وی در آخرین سخنرانی خود در سیمای جمهوری‌اسلامی‌ایران گفت: «زمانی‌که به وطن بازگشتم، فقط چندچشم‌پزشک در ایران بود، اما حالا که نگاه می‌کنم و صدها چشم‌پزشک جوان و علاقه‌مند را مشغول فعالیت علمی و درمانی در این زمینه می‌بینم، احساس می‌کنم، بهترین عمر و زندگی را داشته‌ام.» عشق به سرزمین مادری، علاقه به آموختن و امید به آینده‌ای روشن، کلید موفقیت این پروفسور ایرانی بود. پروفسور «هرمز شمس» پسر پروفسور«شمس»، پشتکار، جدیت و نظم را اصلی‌ترین علل ترقی پدر خود می‌داند و می‌گوید: «پروفسور همیشه درمان بیماران، آموزش به دانشجویان و اعتلای علم چشم‌پزشکی را مقدم به زندگی و حتی خانواده خود می‌دانست. او هیچ‌گاه ناامید نمی‌شد و تا رسیدن به موفقیت دست از تلاش برنمی‌داشت.» سرانجام پروفسور «محمدقلی شمس» پس از 65‌سال پژوهش و خدمت به مردم، در بیست‌وسوم شهریورماه سال1375 در 92سالگی چشم از جهان فروبست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.