|

ماریو تقدسی، خواننده و مدرس آواز کلاسیک و اپرا

جوانان ایران بااستعداد اما کم کار

آرش نصیری

خونگرمی، احتمالا، میراث خانوادگی‌شان است. پدرش تقی تقدسی به همراه برادرش از کمدین‌ها و هنرمندان موفق بودند و محمد (ماریو) تقدسی از این خانواده هنرمند برآمده. گفت‌وگوی ما هم از همین نقطه شروع شد؛ اینکه چگونه از خانواده‌ای که به تصویر مرتبط بودند به خوانندگی، آن هم آواز کلاسیک و اپرا رسیده است. این خواننده بین‌المللی پاپ کلاسیک از شاگردان پاواروتی است و با بزرگ‌ترین رهبران ارکستر جهان، ازجمله فون کارایان کار کرده و در آلمان-سرزمین موسیقی کلاسیک- خواننده‌ای شناخته‌شده است. تقدسی مشغله‌های بسیاری در اروپا و سراسر جهان دارد، اما هر سال مدت زیادی را در ایران می‌گذراند و در سرتاسر خاک پهناور سرزمینش و برای فرزندان این سرزمین مسترکلاس آواز برگزار می‌کند. اوایل سال94 می‌خواهد سیزدهمین دوره مسترکلاس‌هایش را در تهران برگزار کند و تاکنون در رشت، شیراز، تبریز، آمل و چند شهر دیگر مسترکلاس برگزار کرده. این کار را با بالاترین سطح حرفه‌ای و عملی انجام می‌دهد. گفت‌گو با این خواننده و مدرس بین‌المللی بیشتر در همین حوزه و بررسی زندگی هنری اوست. هفته گذشته آلبوم تصویری «آواز با عشق» منتشر شد که فیلم کنسرت یادمان استاد محمد نوری با رهبری دکتر محمد سریر بود و در این آلبوم، ماریو تقدسی در کنار محمدرضا صادقی و رشید وطن‌دوست آواز خوانده است.

در خانواده‌ای که به تصویر و شعر و کلام منسوب است، چطور به سمت خوانندگی رفتید؟ همان‌طور که گفتید من از خانواده‌ای هستم که پدرم سال‌های سال روی صحنه با عموی عزیزم به نام برادران تقدسی مردم را خندانده‌اند. از نظر من خنداندن یک نوع عبادت است و من خیلی خوشحال بودم که چنین کاری را انجام می‌دهند، چون به نظر من بالاترین سرمایه زندگی اخلاق خوب است و پدر من این اخلاق را دارد. من هم سعی می‌کنم بخشی از اخلاق و وجود ایشان را دریافت کنم و همین انرژی مثبت را به هموطنان عزیزم منتقل کنم. همان‌طور که گفتم خنداندن واقعا سخت است و 50سال مردم را شادکردن یکی از بهترین عبادت‌هاست. به هر حال شغل پدرم هم صحنه‌ای بود و من از دوران کودکی هم دوست داشتم با ایشان در برنامه‌هایشان شرکت کنم و صحنه را بشناسم. حتی در پنج،‌شش‌سالگی از پشت صحنه سرک می‌کشیدم که ببینم چه کار می‌کنند و همین رفتار علاقه من را برای پدرم آشکار کرد. در منزل جاز می‌نواختم و افرادی در خانواده‌هایمان از جمله پسرعمه، پسردایی، پسرخاله، پسرعموها همه در کار موسیقی بودیم. همه این افراد در ارکستر سمفونیک تهران کار می‌کردند. من از طریق تشویق پدرم به هنرستان عالی موسیقی رفتم و پس از قبول‌شدن در امتحانات ورودی شروع به آموزش کردم. از چه سالی به هنرستان رفتید؟ از 10 سالگی که حدودا هشت سال قبل از انقلاب به هنرستان عالی موسیقی رفتم و موسیقی تحصیل کردم. خیلی هم مشکل بود؛ چون صبح‌ها دروس آموزش و پرورش و عصرها هم دروس موسیقی داشتیم. در این هنرستان موسیقی غربی تدریس می‌کردند؟ بله، هنرستان عالی موسیقی فقط موسیقی غربی را تدریس می‌کرد. در آن مقطع آواز نمی‌خواندید؟ خیر. آن زمان فقط برای آموختن موسیقی و سلفژ و هارمونی رفته بودم و همه اینها جزو دروس اصلی‌مان بود. شروع به نوازندگی ویولن کردم وهفت سال این کار را ادامه دادم و خیلی هم پیشرفت کردم. کلاس‌های اجباری‌ای برای کر داشتیم. من در 16سالگی در این کلاس‌ها شرکت کردم. معلمی اتریشی به نام خانم پیشه‌آمری داشتیم که ایشان گفت در کلاس‌های خصوصی‌شان شرکت کنم. فکر می‌کنم صدای من وقتی در کر می‌خواندم بیرون می‌آمد و جلب توجه می‌کرد و ایشان خیلی کنجکاو بود که روی صدای من کار کند. با این اتفاق علاقه من به خواندن بیشتر شد و خودم هم حس می‌کردم خواندن را بیشتر دوست دارم. شروع کردیم به آریاهای ایتالیایی و آلمانی خواندن، صداسازی و تنفس. آن زمان معلمان اتریشی و آلمانی داشتیم و حتی اواسط سال معلمی اتریشی به نام اشنایدر از وین آمد که خواننده باس بود و من را پذیرفت. شش ماه هم با ایشان کار کردم و پیشرفت من آنقدر زیاد بود که قطعات را سریع یاد می‌گرفتم و جذابیت خاصی برایم داشت. این اتفاق‌ها باعث شد بعد از امتحانات آخرین سال، ویولن و هم آواز امتحان بدهم. آن زمان آقای بیژن آصف‌شاه از اپرای تهران به عنوان هیات ژوری حضور داشت، زمانی که آقای علی رهبری رییس هنرستان موسیقی، معلم‌ها، آقای اشنایدر، خانم پیشه‌آمری و مرحومه خانم اولین باغچه‌بان هم بودند. خانم باغچه‌بان جزو مدرسان بود؟ بله. اما بیشتر با کسانی که پیشرفته‌تر بودند، کار می‌کرد و آن زمان من تازه شروع کرده بودم. پیشرفت من آنقدر زیاد بود که آقای آصف‌شاه آخر امتحان، کارتی به من داد و گفت خواهش می‌کنم فردا به همراه پدرتان به دفتر من بیایید. من فکر کردم کار بدی کرده‌ام و ایشان می‌خواهد مرا تنبیه کند. ایشان به پدرم به‌خاطر پیشرفت من تبریک گفت و ذکر کرد که در صورت تمایل می‌تواند اولین بورس آمریکا را برای من بگیرند. ما هم پذیرفتیم و خیلی از این اتفاق خوشحال شدیم. درنهایت به آمریکا رفتم. قبل از شروع به آوازخوانی، هیچ‌گاه در میهمانی‌های ایرانی نمی‌خواندید؟ خیر. اصلا در فاز خواندن نبودم و فقط به دنبال ویولن بودم. اما این را می‌دانستم که همیشه دوست دارم روی صحنه به عنوان سولیست باشم. می‌خواستم همیشه تک‌خوان باشم و روی صحنه به چشم بیایم. در ارکستر ژونس موزیکال آقای علی رهبری و هنرستان عالی موسیقی می‌نواختم و من هم جزیی از ویولنیست‌ها بودم اما وقتی آواز می‌خواندم می‌دیدم سلو می‌خوانم و یکی، دو کنسرت کوچک هم بود که روی صحنه بودیم، پیانیست می‌نواخت و من می‌خواندم. از این صلابت خاص خوشم آمده بود بنابراین بیشتر انرژی‌ام را روی خوانندگی گذاشتم و وقتی مساله بورسیه‌ام جور شد به طور کلی سمت و سوی من هم تغییر کرد. از ابتدا موسیقی کلاسیک کار می‌کردید؟ آواز ایرانی اصلا نخواندم. موسیقی کلاسیک برایم خیلی‌خوب بود. زمانی که آریاهای ایتالیایی یاد می‌گرفتم با اینکه نمی‌دانستم چه چیزی می‌خوانم اما در 17سالگی خیلی‌ گیر نمی‌دادند که حتما باید ترجمه چیزی را که می‌خوانیم، بدانیم، موردی که من از هنرجوهای مسترکلاس خودم خواهانم، چون چنین تربیتی را به من در لس‌آنجلس دادند. در دانشگاه USC‌ (دانشگاه کالیفرنیای جنوبی) که یکی از بهترین آکادمی‌های صداست، تحصیل کردم. در آمریکا آواز خواندم و یک‌سال هم بورسیه بودم. خیلی هم پیشرفت کردم و با وجود قطع‌شدن بورسیه‌ها به خاطر انقلاب به‌دلیل اینکه در زندگی‌ام هدف داشتم، ماندم و حتی به قیمت کارکردن در رستوران، پمپ بنزین و کارواش هزینه تحصیلم را پرداخت کردم. به خاطر هدف بزرگی که در زندگی‌ام داشتم و می‌دانستم که کارکردن هم عار نیست، به پدرم گفتم می‌خواهم در آمریکا بمانم تا بتوانم بعد از برگشتن به مملکتم خدمت کنم. اولین موفقیت بزرگی که در اجرای صحنه‌ای به دست آورید، چه بود؟ وقتی وارد دانشگاه USC شدم شاید بعد از شش، هفت‌ماه کنکوری در لس‌آنجلس برگزار شد به نام هنرمندان آینده که با شرکت در آن جزو فینالیست‌ها شدم و حدود 17سالگی اولین جایزه هنری‌ام را به نام artist of the fiucher بردم. سنم خیلی کم بود و هنر و قطعاتی که اجرا می‌کردم برای آن سن خیلی پیشرفته بود، حتی خیلی از بچه‌های دانشگاه سنشان از من بیشتر بود و این اولین موفقیتم بود. در آمریکا در رشته موسیقی کلاسیک بودید نه موسیقی زبان فارسی. آن موقع هنوز هدفم فقط خواننده‌شدن اپرا بود. تمرکز بر این بود که چهارساعت در روز دروس آواز کلاسیک‌، هنرپیشگی، شمشیربازی، رقصیدن و زبان‌های مختلف داشتیم و شما آن‌قدر دغدغه درس خواندن دارید که به فکر دیگری نمی‌افتید. می‌دانید که خوانندگی اپرا یکی از سخت‌ترین کارهاست برای اینکه شما نه‌تنها باید خواننده خوبی باشید، بلکه باید هنرپیشه و رقصنده خوبی باشید و در صحنه اکشن‌های مختلفی مانند شمشیربازی و چاقوهای اسپانیایی یاد بگیرید و حین انجام این کارها بخوانید؛ مثلا در اپرای کارمن آقای ماتادور که اسکامیلیو است با آقای دون خوزه در حین دوئت به خاطر کارمن به جان هم می‌افتند، با اینکه در دوئت نوشته‌شده از طرف ژرژ بیزه که آهنگساز اپرای کارمن است، باید تمام اکشن‌ها را انجام دهید و رهبر ارکستر را ببینید که با 70 نفر ارکستر را رهبری می‌کند، باید شعر، متن‌ها و حرکات در خاطرتان بماند. آن هم اشعاری به زبان دیگر... . بله، مثلا این اپرا را به زبان فرانسه می‌خواندیم. بر چند زبان مسلط هستید. چهار زبان. در آمریکا، انگلیسی را شروع کردم و درس ایتالیایی هم داشتیم چون چند اپرای ایتالیایی اجرا کردیم. بعد از چهار سال که در لس‌آنجلس فوق‌لیسانسم را گرفتم به ژولیارسکو در نیویورک‌سیتی رفتم که یکی از معروف‌ترین مدرسه‌های موسیقی است و واردشدن به قسمت آواز آن خیلی سخت است. آنجا هم امتحانی شبیه به کنکور دادم و چند مسترکلاس را با نام‌های نامی گذراندم. آقای شرومیز، خانم بورلی‌سیز و خانم جسی نورمان که خیلی معروف بودند. شش ماه آنجا بودم و رییس این مدرسه به من گفت: «اگر امکان دارید، در اروپا زبان‌ها را یاد بگیرید، الان در موقعیت شما که جوان هستید یادگرفتن و تکمیل‌کردن زبان خیلی مهم است.» خوشبختانه پسرعموها و خانواده‌‌ام در موسیقی بودند. یکی از پسرعموهایم به نام سعید تقدسی در فلوتیست بود، ایشان با همسرشان در وین بود که من نزد آنها بودم و شروع به یادگرفتن زبان کردم. در همین حین بود که شنیدم در اپرای وین خوانندگان جوان را می‌پذیرند. سال1982 بود که این خبر را دریافت کردم، فرم مربوطه را پر کردم و دعوتی از اپرای وین داشتم که در کنکورشان شرکت کنم. حدود 260نفر اعلام آمادگی کرده بودند که بخوانند و باید از هفت‌خان رستم رد می‌شدم. در مرحله فینال 24نفر انتخاب شدند و این تعداد باید روی صحنه اصلی اپرای وین می‌خواندند. آقای لورین موزل که یکی، دو ماه قبل فوت کرد، یکی از رهبران معروف دنیا بود، ایشان در آن زمان رییس اپرای وین بود و صدای این 24 نفر را شنید و خوشبختانه از این تعداد من جزو 12نفر انتخاب شده بودم. با من قراردادی سه ساله بستند. به این ترتیب در کنار درس‌خواندن منبع درآمدی هم داشتم. در اپرای وین به عنوان خواننده جوان با ما به صورت حرفه‌ای کار می‌کردند و حقوق می‌گرفتیم. آنجا بود که اولین نتیجه کارم را با حقوق 12هزار شیلینگ گرفتم که برای یک جوان و تازه‌کار خیلی خوب بود، چون می‌توانستم با یکی از معروف‌ترین اپراهای دنیا کار کنم. همان زمان باز هم یادگرفتن برایم کافی نبود و وارد کنسرواتور وین شدم. در سه سالی که قرارداد اپرای وین را داشتم کنسرواتور وین را هم به عنوان خواننده تکمیل‌شده اپرا به پایان رساندم و آنجا برایم خیلی مهم بود، چون نقش‌های مهمی را در کنسرواتور وین بازی می‌کردم و همین امر باعث شد یادگیری زبان آلمانی‌ام سریع‌تر پیش برود. بعد از رفتن به ایتالیا، زبان ایتالیایی را بیشتر یاد گرفتم. می‌دانید اگر زمانی‌که روی صحنه هستید و می‌خوانید، معنی اشعار را ندانید مطمئنا نمی‌توانید ارتباط برقرار کنید. پس زبان خیلی مهم است. پس تمام این سال‌ها از جامعه موسیقی ایرانی دور بودید. بله. در این مدت جریان موسیقی ایرانی را پیگیری نمی‌کردید؟ افتخارم این بود که در 23سالگی، به‌عنوان اولین مرد ایرانی وارد اپرای وین شدم، اما خانم‌هایی مانند روح‌انگیز یشمی هم در اپرای وین بودند. هیچ‌گاه برای اپرای ایرانی دعوت نشدید؟ زمانی‌که خارج از کشور بودم در ایران این مسائل مانند الان رونق نداشت، مثلا آقای چکناواریان اپرای رستم و سهراب را روی صحنه آورد، اما به‌هردلیلی که بود به من گفت. شاید من کم‌کاری کردم، چون ایشان افرادی را از وین آورد؛ افرادی که آلمانی‌زبان بودند و تلفظ‌های بدی داشتند. ایشان می‌گفت شاید باید بیشتر تحقیق می‌کردم که شما این نقش را بازی کنید، اما گرفتاری کاری خودم هم خیلی زیاد بود. من به‌عنوان خواننده اپرا 26سال استخدام دایمی اپراخانه‌های آلمان بودم و الان هفت، هشت‌سال است که برای خودم کار می‌کنم، اما تا آن موقع استخدام بودم و هرچندسال یک‌بار در اپراهای دورتموند، فرانکفورت، هامبورگ، برمن، ویسبادن، مونیخ و... مشغول بودم و آن‌قدر گرفتار که پیگیر مسائل دیگر نبودم. تا جوان هستید می‌خواهید تجربه جمع کنید. مثلا اوج کاری من خواندن نقش ریگولاتور بود که یکی از سخت‌ترین نقش‌های باریتون است و باید روی صحنه دراماتیک دوساعت‌ونیم بخوانید، اما من توانستم این کار را انجام دهم. همیشه اهدافی در زندگی هرکسی هست و اینها هدف‌های من بود. من می‌توانم در آلمان به‌خوبی کار کنم، اما وقت می‌گذارم و به ایران می‌آیم. این درست به پنج‌سال قبل برمی‌گردد که به دعوت افرادی از ایران برای برگزاری آواز کلاسیک و کنسرت به ایران آمدم. زمانی که خارج از کشور بودم، پدرم به آلمان آمد و گفت حالا که در شغل خودت به هدفت رسیده‌ای، به‌خاطر من چندکار ایرانی انجام بده. من یک‌مقدار به این قضیه فکر کردم و یک‌سی‌دی ضبط کردم و آهنگ‌های محلی ایرانی را خواندم به‌سبک جدید با تنظیم زیبا و چندکار کلاسیک ایرانی، که سرود ملی ایران «ای ایران ای مرز پرگهر» را هم با ارکستر سمفونیک دوسلدورف ضبط کردم و کار عظیمی بود. این کار در خارج از کشور منتشر شد، ولی هدفم همیشه این بوده که بیشتر در کار کلاسیک باشم. اگر اپرا نباشد تعلیم آواز کلاسیک به هنرجویان موسیقی فایده‌ای دارد یا فقط صداسازی به درد می‌خورد؟ از پنج‌سال قبل که به ایران آمدم، دهمین‌دوره مسترکلاس را برگزار کردم و شاید حدود 300 شاگرد را درس داده‌ام. حساب کنید این یادگرفتن به کجا می‌رسد که من که مایل هستم وقت و انرژی‌ام را برای بچه‌های این مملکت بگذارم، مساله مادی در این میان مطرح نیست و فقط عشق به بچه‌های ایران است. والا حساب کنید با یک‌ساعت کنسرت‌دادن در خارج از ایران می‌توانم هزینه‌های شش، هفت‌کلاس را در اینجا به‌دست بیاورم، اما واقعا دوست دارم 34سال تجربه‌ روی صحنه‌ام را به بچه‌های ایرانی منتقل کنم. این مساله خیلی مهم است که شما تا با گوشت و پوست و استخوان خودتان روی صحنه نایستاده و کار نکرده و حس نکرده باشید، نمی‌توانید این اطلاعات و حس‌ها را به بچه‌ها منتقل کنید. این انتقال حس خیلی روی بچه‌ها تاثیرگذار است، برای همین کلاس‌ها تا آخر کاملا پر است. برایم خیلی جالب است که بچه‌ها با چه شور و شوقی از شیراز، اصفهان، گرگان، لاهیجان، رشت، تبریز، کرمان و... در این کلاس‌ها شرکت می‌کنند. این‌همه راه را برای دوساعت درس رفت‌وآمد می‌کنند. در دعوت‌هایی که شده دوبار در اصفهان مسترکلاس برگزار کردم و از اصفهان، تبریز و آمل از من دعوت کردند. آقای ادریس و خانم بهمن‌پور در جریان این کارها هستند. بچه‌ها می‌‌دانند کجا برایشان مفید است. وقتی می‌بینید با خواندن به گلو و چانه فشار نمی‌آید، ریلکس و راحت می‌خوانید و پیشرفت خودتان را حس می‌کنید. خوانندگان پاپ هم باید این دوره را بگذرانند؟ دقیقا. متاسفانه جوانان ما با این صداهای عالی روی صحنه می‌خوانند. بچه‌ها استعداد دارند و بدون هیچ آموزشی می‌خوانند. چرا راه دور برویم. دکتر محمدزاده یکی از بهترین پزشکان گوش و حلق و بینی که دوست عزیز من است به من می‌گوید به افرادی که به من مراجعه می‌کنند، می‌گویم درست‌خواندن را نزد تو یاد بگیرند، چون بعد از دوسال خواندن روی تارهای صوتی‌شان خون‌مردگی ایجاد شده است. این خون‌مردگی‌ها و فشار به تارهای صوتی، بدون تکنیک تنفسی خواندن خیلی حیف است. جوانی که می‌تواند 30، 40سال بخواند با این روش بعد از پنج‌سال دیگر نمی‌تواند بخواند. من 34سال است اکتیو می‌خوانم، شاید با بیش از 2600شب برنامه. حساب کنید در سال چندشب برنامه داشته‌ام به جز اینها مدام با ارکستر و خواننده‌های دیگر تمرین داشته‌ام. پس چیزی که به بچه‌ها یاد می‌دهیم مطمئنا برای سال‌های آینده‌شان می‌تواند خیلی‌خوب باشد، اما باید خودشان هم پیگیر باشند. مساله‌ای که خیلی من را اذیت می‌کند این است که بچه‌های ایران متاسفانه خیلی بااستعداد، اما تنبل هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.