|

بازی هاوانا با اصلاحات سیاسی و اقتصادی

«سیاستمدار باهوش، کسی است که زمان درست بلندشدن از سر میز بازی سیاست را بداند؛ نه یک‌لحظه زودتر، نه یک‌لحظه دیرتر» این سخنان رهبری است که در سال2006میلادی، بیماری‌های جدی‌اش باعث شد تا به این بیندیشد که نقش جهانی‌اش رو به افول است و باید قدرت را به شخص دیگری واگذار کند؛ در این زمان «فیدل کاسترو» رهبر کوبا، بیش از نیم‌قرن بود که به‌تنهایی هدایت کوبا را در اختیار داشت. در دوران او، کمتر‌کسی به محدودشدن دوران ریاست‌جمهوری در این کشور می‌اندیشید؛ اما «رائول کاسترو» برادر کوچک‌ترش که قدرت را در سال2008 به‌طور رسمی از برادرش به ارث برد، بر این سنت چندساله در کوبا خط پایان کشید. رائول از زمان دردست‌گرفتن قدرت تاکنون بسیاری از اهداف بنیادی انقلاب را نادیده گرفته است. او با تاکید بر اینکه تغییر مدل کوبایی برای تکمیل سوسیالیسم است نه حذف آن، مشخص کرد که طرح‌های دولتی همچنان در اولویت هستند ولی به بازار نقش بیشتری داده می‌شود. از همین‌رو، کنگره کوبا اصلاحات اقتصادی را برای نجات زندگی 11میلیون کوبایی که از نبود تولیدات داخلی و کمبود مبادلات خارجی رنج می‌برند، تصویب کرد. در این زمان حدود یک‌میلیون کارگر از بدنه دولتی خارج شدند و به مشاغل کوچک روی آوردند. از سوی دیگر، سران هاوانا به‌خوبی به این مساله پی برده‌اند که برای پیشبرد برنامه‌های اقتصادی باید اصلاحات سیاسی را نیز اجرا کنند. اگرچه کوبا همچنان به‌عنوان کشوری کمونیستی و بدون رسانه‌های آزاد شناخته می‌شود اما تحت حکومت رائول، به کوبایی‌ها اجازه داده شد که با وجود گرانی بیش‌از‌حد، موبایل و کامپیوتر شخصی داشته باشند؛ دسترسی به اینترنت آسان‌تر شد و بیش از 90 زندانی سیاسی آزاد شدند ولی این رفع‌محدودیت‌ها پاسخگوی رشد جامعه نیست. در چنین شرایطی و در حالی که هنوز بسیاری از کوبایی‌های مسن به کاستروها احترام می‌گذارند و معتقدند آنان باعث بقای کشورشان شده‌اند، اما جوانان این کشور نمی‌توانند سیاست‌های آنان را بپذیرند و بی‌قرار تغییرات بنیادی هستند. جوانان در کوبا خواهان فضای باز سیاسی هستند اما پیرترها معتقدند که مشکلات اقتصادی در اولویت هستند. در این میان دولت هاوانا به رهبری رائول از شکاف بین نسل کنونی و انقلابی به‌خوبی آگاه است و سعی می‌کند که با وعده‌ اصلاحات اقتصادی مردم انقلابی را راضی نگه دارد و در کنار آن فضا را برای جوانان آماده کند و اگر این رویکرد مورد پذیرش قرار گیرد، ساختارهای کهنه و میراث سنتی کاسترو شکسته خواهد شد و فضای جدید قطعا تجربه‌ای نو را بر کوبا حاکم خواهد کرد؛ رویکردی که به مدل کثرت‌گرایانه پلورالیستی بیشتر شبیه است با تفاوت اینکه مدام سرمایه‌داری را نقدی کنند. در فرض دیگر، اگر این رویکرد هم نفی شود، آن‌گاه حزب کمونیست کوبا مجبور به اتخاذ رویکردهای مختلط در توسعه خواهد شد که آن نیز هیچ نسبت و سنخیتی با آرمان اولیه کاسترو نخواهد داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.