|

فراهانی از اخوت هنری روزهای انقلاب گفت

بهمن1357 برای تک‌تک افرادی که آن را زیسته‌اند، با هرسن‌وسالی و از هرقشری، تصویر و تاثیری در پی داشته. سراغ بهزاد فراهانی رفته‌ایم تا تاثیری که انقلاب بر زندگی تئاتری‌ها گذاشت را برایمان تصویر کند.

فضای حاکم بر تئاترشهر و اهالی هنر نمایش در روزهای پیش و پس از انقلاب چگونه بود؟ چنداتفاق مهم در آن روزها رخ داد. بزرگ‌ترین اتفاق این بود که سانسوری که از 28مرداد با آن جنگیده بودیم، ورافتاد. در درون اداره تئاتر نیروهای متفاوتی با افکار متفاوت جمع شده بودند و بده‌بستان اندیشه‌ها و از طرفی سندیکای صنفی شکل گرفته بود که بزرگانی مثل دولت‌آبادی و... را در خود جای داده بود. هنر تئاتر از زمان حرفه‌ای‌شدنش در این مملکت، همواره در برابر اتفاقات موضع‌گیری عمیقی داشته و نسبت به مسایل اجتماعی، دموکراسی و عدالت و... بی‌تفاوت نبوده و همه افراد در آن، اندیشه‌های پویا داشته‌اند و همواره نیروی چپ-اگر آن را عاشقان عدالت تعبیر کنیم- بر فضای تئاتر حاکم بود. در روزهای پس از انقلاب جمشید مشایخی، رییس اداره تئاتر شد و به کمک سندیکای تئاتر فستیوالی با بودجه بسیار اندک راه انداخت که توانستیم 120تئاتر را در آن جشنواره روی صحنه ببریم. این تئاترهای متعدد در لاله‌زار و جاهای دیگر روی صحنه رفتند و هرکدام دو، سه‌اجرا داشتند. اغلب، تئاترهای زیبایی از همه‌جای جهان با گونه‌گونی مختلف بودند که در سالن‌های پایتخت اجرا می‌شدند. هرگاه مسایلی مطرح می‌شد، اگر تفکری با تفکر دیگران مطابق نبود، سیاست حذفی پیش گرفته نمی‌شد و همه حق آزادی‌بیان داشتند. میدان، میدان اندیشه بود و جامعه تئاتری به‌عنوان پویاترین و مبارزترین نیروی هنری در میان مردم رخ نشان داد و ثابت کرد اگر امکانات سخت‌افزاری و مدیریت عالی مثل مدیریت استاد مشایخی که پاره‌تن جامعه تئاتری بودند داشته باشد، طی مدتی کوتاه می‌تواند 120تئاتر مترقی را روی صحنه ببرد. هرسوی تهران در خیابان و کوی‌وبرزن تئاتر اجرا می‌شد و وضعیت هنر نمایش متحول شده بود. پس از شکوفایی، تئاتر از کجا تغییر جهت داد؟ برخی خواستند زمام امور فرهنگی را به دست بگیرند. تا جایی پیش رفتند که رییس بعدی اداره تئاتر پس از جناب مشایخی، با کلت رفت‌وآمد می‌کرد. تضارب‌ آرایی که در نخستین روزها وجود داشت، فضای پشت‌صحنه تئاتر را مغشوش نکرد؟ به هیچ‌وجه. گونه‌گونی تفکرات باعث نشده بود پشت‌صحنه متشنج شود. یک‌جور اخوت آرتیستیک پشت صحنه‌ها وجود داشت. خود من وقتی نمایش «پتک» را سال58 در سنگلج روی صحنه بردم، چیزی در حدود 60بازیگر را دور هم جمع کرده بودم که بینشان از یک‌بازیگر مذهبی مثل کریم اکبری‌مبارکه تا نیروهای چپ حضور داشتند. بحث بر سر عدالت اجتماعی، آزادیخواهی و مبارزه با امپریالیسم بود و همین که هرکس با هرتفکری خواهان این موارد است، برای دیگران کافی بود. این شرایط تا چه زمانی ادامه داشت؟ تا جایی که برخی از تفکرات به حاشیه رانده شدند. من پوستری از 10، 12 دارم که برای نمایش «مریم و مرداویک» است. به دلایلی 11بار این پوستر عوض شد تا اجازه انتشار گرفت. فضایی که انقلاب در زندگی روزمره مردم ایجاد کرد، چه تاثیری بر تئاتر گذاشت؟ هرگروه و دسته‌ای، انقلاب را یک‌جور تعبیر می‌کرد. انقلابیون و مذهبیون یک‌جور نگاه می‌کردند و بعضی‌ها هم که آزادی‌های بیشتری می‌خواستند، طور دیگر فکر می‌کردند و گروهی که اینها را برنمی‌تافتند، هم باز طوردیگری فکر می‌کردند. اما در نهایت جامعه تئاتری سعی می‌کرد وظایف و تعهداتش را انجام دهد. هرچند برخی اینها را نمی‌پذیرفتند و گاه اصل کار و گاه افراد را کنار می‌گذاشتند و زندگی تئاتری‌ها با این روند پس از مدتی مختل شد. گاهی خودم هم نمی‌دانم ما چطور در آن جو کار می‌کردیم؛ جوی که در آن پس از مدتی بسیاری طرد و افراد به انواع متفاوت از روند طبیعی‌شان خارج شدند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.