نمیتوانند وتوی اوباما را بشکنند
محمدحسن نجمی: صدوچهاردهمین دوره کنگره آمریکا در حالی کار خود را زیر کنترل جمهوریخواهان آغاز میکند که بیم تاثیر منفی این نهاد بر مذاکرات هستهای ایران و قدرتهای جهانی، افزایش یافته است. این موضوع را در گفتوگو با «امیرعلی ابوالفتح» کارشناس امور آمریکا بررسی کردهایم:
تعامل اوباما و کنگره در دوسال باقیمانده ریاستجمهوری چگونه خواهد بود؟
جمهوریخواهان یکی از نهادهای اصلی تصمیمساز آمریکا را در اختیار گرفتهاند. مجلس «سنا» در حوزه سیاست خارجی و امنیت ملی آمریکا، از تاثیرگذاری بیشتری نسبت به مجلس نمایندگان آمریکا برخوردار است. کمیتههای مهمی در «سنا» مانند کمیتههای «روابط خارجی»، «نیروهای مسلح» و «بانکداری» وجود دارند که تاثیر این نهاد را بیشتر کرده است. مسلما تا دو سال آینده که انتخابات ریاستجمهوری آمریکا انجام خواهد شد، جمهوریخواهان تمام برنامههای «اوباما» در حوزههای مختلف را به چالش خواهند کشید؛ به این امید که بتوانند رییسجمهوری دموکرات آمریکا را ناکارآمد جلوه داده تا ضمن تضعیف دولت دموکرات، بر انتخابات ریاستجمهوری تاثیر بگذارند و شانس خودشان را بالا ببرند. آیا جمهوریخواهان به طور مثال میتوانند با تصویب برخی طرحهای تحریمی، بر مذاکرات هستهای ایران سایه بیندازند؟ بر اساس پیشفرضها این مورد قابل تصور است. اما سنت سیاسی آمریکا به این شکل است که وقتی رییسجمهوری در موضوعات حساس امنیت ملی، تصمیم بگیرد که از حق «وتو»ی خود برای عدم اجرای مصوبه کنگره استفاده کند، احتمال شکستن «وتو»ی رییسجمهوری توسط نمایندگان، ضعیف است. مثلا ممکن است نمایندگان طرح تشدید تحریمهای ایران را به تصویب برسانند و توسط «اوباما» وتو شود. سوابق نشان داده که در اینگونه مواقع، وتوی رییسجمهوری باطل نمیشود. البته اگر طرح با رای سهچهارم نمایندگان یا بیشتر از آن، به تصویب برسد، طرح لازمالاجراست. اما آنطور که اوباما گفته، او از توانایی متقاعدکردن منتقدان در کنگره، برخوردار است. باید دید پس از تشکیل کمیتهها و تعیین دستور کار آیا چنین طرحی در دستور کار قرار میگیرد و اینکه چگونه وارد صحن میشود. اوباما چقدر توانایی کنترل کنگره و تصمیمگیری مستقل را دارد؟ قانون اساسی آمریکا نهاد اصلی تصمیمگیری را کنگره قرار داده و در این خصوص این نهاد، از قوهمجریه مهمتر تلقی شده است. اما با نگاهی به نحوه عملکرد نهادهای آمریکایی در 200 سال اخیر میبینیم که تصمیمات کنگره به حاشیه رفته و قوهمجریه است که تصمیمگیرنده است. اما در هر صورت مواردی مانند تحریمهای ضدایرانی که در کنگره به تصویب رسیده است، باید توسط خود کنگره لغو شود. اما از سویی، قوانین به رییسجمهوری این اجازه را میدهد که از اختیارات خود استفاده کرده و به مدت ششماه، تحریمها را تعلیق کند. البته مشروط به «مطلعکردن کنگره» و همچنین «عدممخالفت با منافعملی و مصالح آمریکا»، که در صورت لزوم، این ششماه برای دفعات بعد هم تمدید میشود. برخی گمانهزنیها حاکی از این است که در صورت دستیابی به توافق جامع، «اوباما» از این اختیارات استفاده کند و طی دوسال باقیمانده، اگر تعهدات از سوی ایران انجام شود، تحریمها «فریز» شود. اما خب، تضمینی نیست که رییسجمهوری بعدی، این روند را ادامه دهد یا اینکه حتی خود «اوباما» این اقدام را انجام داده یا ادامه دهد. اما رییسجمهوری میتواند تحریمهایی را که توسط دولت آمریکا مثل وزارت خزانهداری شکل گرفته و خودش مستقیما دستور آن را داده، بدون درنظرگرفتن کنگره لغو کند. فضای سیاسی امروز آمریکا شرایط دشواری را برای «اوباما» رقم زده؛ چراکه اگر در این فضا، تندروها ایران را به عدمپایبندی به تعهدات یا موارد دیگر متهم کنند، دولت به راحتی نمیتواند این اقدامات را انجام دهد. آیا سخنان سناتورهای تندرو مانند «لیندسی گراهام» میتواند باعث شود دیپلماسی کمرنگ و تهدیدات دیگر پررنگ شود؟ هم دموکراتها و هم جمهوریخواهان به لابی اسراییل نیاز دارند. چون این لابی، قدرت زیادی دارد و عموم آنها خود وامدار لابی اسراییل هستند. آنها در موضوعاتی مانند برنامه هستهای ایران یا مواردی که به مسایل خاورمیانه به خصوص امنیت اسراییل برمیگردد، سعی میکنند خود را طرفدار اسراییل نشان دهند. بخشی از حرفهای برخی سناتورها مانند «گراهام» و «منندز» مصرف داخلی دارد تا ضمن نشاندادن طرفداری از اسراییل، حمایت اسراییل را هم برای انتخاباتهای آتی به دست آورند. اما مهم مذاکرات است که در حال انجام است که در پایان هر دور مذاکره، پیشرفت در مذاکرات اعلام میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.