سخنگوی وزارت دفاع افغانستان در گفتوگو با «شرق»:
منافع ملی اساس سیاستگذاری کشورهاست
فریبا پژوه
انتقال قدرت بهطور سنتی در تاریخ کشورها هیچگاه آسان نبوده اما با نگاهی به آنچه در در دودهه گذشته در افغانستان رخ داده، شرایط امروز میتواند تا حدودی امیدوارکننده باشد. با اینهمه نمیتوان از کنار جنگ قدرت جنگسالاران دیروز و سیاستپیشگان امروز افغانستان نیز گذشت. تشکیل کابینه دولت وحدت ملی در افغانستان روزبهروز به تاخیر میافتد و به نظر میرسد اینبار جنگ قدرت بر سر پستهای کلیدی و امنیتی در کابینه است. حتی اگر از کشمکشهای دو رقیب انتخاباتی نیز چشمپوشی شود، جدال بر سر قدرت اینبار در اردوی رییسجمهور و معاونان و حامیانش در انتخابات طولانی ریاستجمهوری، تشکیل کابینه را به تاخیر انداخته است. کار به حدی بالا گرفته است که برخی از معاونان رییسجمهور افغانستان به نوعی قهر سیاسی روی آوردهاند. در چندروز گذشته ژنرال عبدالرشید دوستم، معاوناول رییسجمهور برای بهدستآوردن یکی از سمتهای امنیتی یا وزارت دفاع پایتخت را ترک کرده و راهی ولایت جوزجان در شمال افغانستان شده و در جلسات مشترک در کاخ ارگ شرکت نمیکند. ژنرال «محمد ظاهر عظیمی»، سخنگو و رییس روابط استراتژیک و امور عامه وزارت دفاع ملی افغانستان در گفتوگو با «شرق» از مقوله امنیت نظامی و شهری بهعنوان مهمترین مساله افغانستان یاد میکند. به گفته او اکثریت مردم و دولت افغانستان بر این اراده هستند که افغانستان چالشهای موجود امنیتی و نظامی را خود کنترل کند ولی تاکید میکند که افغانستان برای تامین امنیت خود همچنان به حضور و حمایت جامعه جهانی و نیروهای خارجی نیاز دارد. ژنرال عظیمی، هراتی است و از سال 1358 به صف مجاهدین افغان برای مبارزه با حکومت کمونیستی در این کشور پیوسته است. این چریک پیشین افغان دستی بر قلم دارد، یکی از اعضای موسس شورای متخصصان هرات و عضو شورایمرکزی انجمن ادبی هرات نیز هست و تاکنون هشت جلد کتاب در زمینههای نظامی، ادبیات و شعر فارسی از وی منتشر شده است.
وضعیت امنیت افغانستان پس از سقوط طالبان و ورود نیروهای نظامی بینالمللی به افغانستان دستخوش تغییراتی شد. اما بههرحال در یکسال گذشته امنیت در این کشور بهخصوص در پایتخت به پایینترین حد خود در سالهای گذشته رسید و کابل با بیشترین حملات انفجاری مواجه بود. علت افزایش سطح ناامنی در کمتر از یکسال گذشته چیست؟ سال 2014 برای افغانستان یک سال بسیار مهم و سرنوشتساز بود، در این سال مسوولیتهای امنیتی بهطورکامل به قوای دفاعی و امنیتی افغان سپرده شده و انتقال سیاسی صورت گرفت، امنیت دو دوره برگزاری انتخابات تامین شد و قوای بینالمللی اعلام کردند که از افغانستان خارج شده و ماموریت نظامیشان پایان یافته است. این رخدادهای سرنوشتساز در اوایل سال 2014 دشمنان افغانستان را وادار کرد که با حمایت بخشهای مشخص از تمام توانایی خویش علیه ملت افغانستان استفاده کنند تا از یک طرف توانایی دفاعی و امنیتی را زیر سوال ببرند و از جانب دیگر پروسههای یادشده را تخریب کنند و درواقع بتوانند جغرافیای مشخص را به افغانستان در جنوبغرب (شمال هلمند) در شمال (فاریاب و کندوز) در شرق (کنر و بخشی از ننگرهار) و همچنین بدخشان تحت تسلطشان بیاورند و طوری وانمود شود که مراکز طالبان در داخل افغانستان است، نه در خارج افغانستان. دو تحلیل کلی در مورد حضور نیروهای نظامی خارجی در افغانستان وجود دارد. عدهای بر این باورند که حضور نیروهای نظامی خارجی باعث ایجاد و تقویت امنیت میشود و عدهای مخالف این نظر را دارند. به نظر شما حضور ناتو در افغانستان چه تاثیری در امنیت داخلی و ملی این کشور داشته است؟ بدیهی است که اگر جامعه جهانی در سال 2001 به مجاهدین و مقاومتگران کمک نمیکردند امکان نداشت اوضاع به اینگونه درآید و اگر حمایت جامعه جهانی نبود، ما توسعههای فعلی را در عرصههای مختلف سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بهویژه و بهویژه امنیتی نداشتیم. در یک جامعه دموکراتیک، اختلاف دیدگاه یک مساله طبیعی است هرچند عدهای هم مخالف حضور ناتو و نیروهای نظامی خارجی در افغانستان هستند. اما هنوز اکثریت مردم و دولت افغانستان بر این اراده هستند که تا افغانستان چالشهای موجود را خود کنترل کند و بتواند مشکلات خود را در زمینه تجهیزات و ادوات نظامی و تعلیم و آموزش قوای نظامی حل کند، به حضور و حمایت جامعه جهانی در همه بخشها نیاز مبرم دارد. به نظر میرسد ناتو و آمریکا اطلاعات کاملی از محل استقرار گروههای تروریستی در اختیار دارند. به نظر شما چرا آنها اقدام جدیای در جهت مبارزه با تروریستها در افغانستان نکردهاند؟ تمام سیاستگذاریها و عملکردها در جهان امروز برمبنای منافع ملی کشورها صورت میگیرد. ما و قوای ناتو در گذشته بهطور مشترک علیه مراکز دهشتافکنی و تروریستی اقداماتی داشتهایم و در حال حاضر قوای ناتو نقش جنگی در افغانستان ندارد، امروز این مسوولیت مردم و قوای دفاعی و امنیتی افغانستان است که برای تامین امنیت کشورشان تلاش کنند و از هیچ کوششی دریغ نکنند. مهمترین عامل موثر در امنیت افغانستان همکاری منطقهای کشورهای همسایه است، چراکه امنیت افغانستان ارتباط مستقیم با امنیت این کشورها از جمله ایران دارد. با این توصیف چرا در میان سیاستمداران افغان به همکاریهای منطقهای در جهت تثبیت امنیت در افغانستان کمتر توجه میشود؟ ناامنیها در منطقه، پدیدهای جهانی و منطقهای است و حدومرزی را نمیشناسد. امروز تروریسم، افراطگرایی، قاچاق سلاح و انسان، جرایم سازمانیافته هستند و مانند دانههای زنجیر از درون و بیرون از مرزهای جغرافیایی یک کشور به هم پیوستهاند. باید توجه داشت که مبارزه علیه این پدیدهها در قدم اول بدون همکاری و همیاری منطقهای و همچنین حمایت جامعه جهانی ممکن نیست و افغانستان در این راستا با تمام توان تلاش و از تمام فرصتها تاکنون در این راستا استفاده کرده است و تلاشها با تمام ظرفیت و قابلیتها برای همکاریهای منطقهای جریان دارد. بسیاری از مردم و فعالان سیاسی و اجتماعی«ایاسای» و ارتش پاکستان را مسوول مستقیم ایجاد ناامنی در افغانستان میدانند. به نظر میرسد پاکستان بهدلیل اینکه به دنبال ایجاد یک حکومت قومی پشتون با تفکر طالبانیسم در افغانستان است، برخلاف علاقه سایر قدرتهای منطقهای و بینالمللی عمل میکند. نظر شما در این زمینه چیست؟ شکی وجود ندارد که مراکز تولید، حمایت مالی و تجهیز دهشتافکنی و تروریسم بیرون از افغانستان هدایت میشوند. کابل از تمام گزینههای ممکن برای تامین صلح، گفتوگو و زمینه آرامش در دو جهت استفاده میکند. از یک طریق با تمام توان میکوشد در یک همکاری منطقهای زمینه صلح را با کسانیکه میخواهند فراهم کند و از سوی دیگر از تمام توان نظامی در مقابل انتحار، انفجار و کسانی که زندگی مردم بیدفاع را تهدید میکنند استفاده میکند. به نظر شما سفر رییسجمهور افغانستان به پاکستان چه تاثیری در بهبود روابط این دو کشور به خصوص در زمینه تامین امنیت افغانستان داشته است؟ یگانه راه برای همکاری کشورهای منطقه، گفتوگو است و افغانستان میکوشد که اعتماد لازم بین همسایگان خودش از جمله پاکستان را ایجاد کند تا همکاریها ادامه یابد. بمبها و مینهای کنار جادهای باعث کشته شدن نیروهای نظامی و غیرنظامی در افغانستان میشود. وزارت دفاع برای پاکسازی و مینروبی گذرگاهها و حاشیه شهرهای بزرگ و روستاها چه برنامه مدونی دارد؟ یکی از تهدیدهای جدی علیه مردم بیدفاع افغانستان و نیروهای دفاعی و امنیتی، انفجار مینهای کنار جاده و در مجموع مین است. از مجموع شهدای ما 85درصد از طریق انفجار صورتگرفته از بین رفته و به شهادت رسیدهاند. به هر حال با همه کمبودها ما در راستای بالا بردن ظرفیتهای تعلیمی و تجهیزاتی بخش مبارزه با مین و مین روبی اردوی ملی، با تمام توان و ظرفیت کار میکنیم و هر روز نسبت به روز دیگر این بخش توسعه مییابد. ماموریت جنگی نیروهای آیساف به رهبری ناتو در افغانستان هفته گذشته به پایان رسید و قرار است از این پس نیروهای افغان مسوولیتهای نظامی و امنیتی را در افغانستان بر عهده بگیرند. به نظر شما آیا با توجه به جوانبودن نیروهای آموزشدیده نظامی افغان آنها میتوانند امنیت نسبی فعلی در افغانستان را تامین کنند؟ به هر حال طالبان و حامیان بینالمللی آنها ممکن است فعالیت خود را در افغانستان افزایش دهند؟ اردوی ملی و نیروهای امنیتی تحت شرایط سخت جنگی آموزش دیدهاند به خصوص قوای خاص (کوماندوهای اردوی ملی). هرچند آنها از نظر تجهیزات با چالشهایی روبهرو هستند و برای تامین امنیت داخلی و خارجی نیازمندیهایی دارند اما در توانایی ارتش و نیروهای امنیتی برای کنترل اوضاع و رفع تهدیدها نباید هیچ شکی وجود داشته باشد. نشست لندن مهمترین فرصت برای ابراز حمایت سیاسی و تجدید تعهدات کشورهای حمایتکننده نسبت به حکومت جدید افغانستان براساس تعهدات قبلی در کنفرانس توکیو در سال ۲۰۱۲ میلادی است، به نظر شما این نشست چه دستاوردی برای افغانستان- بهویژه در بخش نظامی و امنیتی - داشته است؟ افغانستان برای توسعه و تحکیم به حمایت مالی جامعه جهانی نیاز دارد. تجدید تعهد به افغانستان در لندن فضای باور و اعتماد را برای دولتمردان و مردم افغانستان به وجود آورده و نسبت به آینده و حمایت مالی جامعه جهانی در یک زمان مشخص تاثیر مستقیمی روی امنیت و توسعه میگذارد. این مساله یک دستاورد مهم در حکومت وحدت ملی تلقی میشود. اسناد نشان میدهد حکومت گذشته افغانستان نتوانست به همه ظرفیتهای لازم برای استفاده از کمکهای جامعه جهانی دست یابد و بخش زیادی از کمکهای مالی جذب سیستم افغانستان نشد. رییسجمهور جدید نیز بارها بر لزوم مبارزه با فساد مالی و اداری در افغانستان تاکید داشته است. وضعیت کمکهای مالی خارجی به ارتش و نیروهای نظامی و امنیتی در افغانستان چگونه بوده است؟ افغانستان یک بحران طولانی را در چند دهه اخیر سپری کرده است. زیربنای اقتصادی، سیاسی، امنیتی و اجتماعی صدمه شدیدی دیده یا از بین رفته بود. در چنین شرایطی طبعا مشکلات از قبیل فساد و... وجود دارد. اما حکومت گذشته تلاش خود را کرد و حکومت فعلی اساسیترین شعارش امنیت و مبارزه با فساد است. همچنین یکی از شرایط جامعه جهانی شفافیت و حسابدهی است. خوشبینیهای فراوانی وجود دارد که اوضاع بهتر شود و مردم افغانستان خوشبین هستند و در مجموع به زمان بیشتری برای برچیدهشدن این پدیده شوم نیاز است. ایران و افغانستان 945 کیلومتر مرز مشترک دارند که چهار استان مرزی دو کشور در دو طرف این مرز طولانی قرار دارند. کنترل این مرزها برای هر دو کشور به دلیل موقعیت جغرافیایی مشکل است. به همین دلیل مشکلات متعدد امنیتی از جمله قاچاق موادمخدر، سلاح و انسان در این مرزها جریان دارد. به نظر شما چه همکاریهای مشترکی میان ایران و افغانستان در کنترل مرزها که تاثیر مستقیم بر امنیت دو کشور دارد، تاکنون وجود داشته و چه برنامههای در آینده وجود دارد؟ به نظر من در امنیت مرز مشترک دو کشور در 13سال گذشته، توسعه مثبت زیادی به وجود آمده است توسط همکاری برای تامین امنیت مرز غربی که ایران را به افغانستان وصل میکند به طور همیشگی بین دو کشور جریان دارد. موضوع مهم این است که دو کشور با روابط دوستانهای که دارند تلاش میکنند هر روز نسبت به روز گذشته امنیت مرزی بهتر شود. هر چند شما هم اکنون در کسوت سخنگوی وزارت دفاع ملی جمهوری اسلامی افغانستان هستید، ولی در عین حال نویسنده هستید و در رشته ادبیات دری (فارسی) تحصیل کردهاید. به همین دلیل میخواهم نظر شما را راجع به این شعر اقبال لاهوری بپرسم: آسیا یک پیکر آب و گل است/ ملت افغان در آن پیکر دل است از گشاد او گشاد آسیا/ وز فساد او فساد آسیا اقبال لاهوری بهعنوان یک شاعر، نویسنده و فیلسوف به شایستگی متوجه این منطقه حساس بود و اهمیت ژئوپولیتیک و ژئواستراتژیک آن را بهعنوان یک نقطه وصل آسیا میدانست. رویدادهای چند دهه اخیر مصداق واقعی شعر این مرد بزرگ است. به نظر میرسد با بررسی تجربه چند دهه اخیر به نفع همه کشورهای منطقه است که در یک همکاری صادقانه و صمیمانه به خاطر امنیت بهتر مردمان منطقه از همه ظرفیتهای موجودشان استفاده کنند. در خاتمه برای همه مسلمین جهان عزت، سربلندی و اقتدار آرزو میکنم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.