اعتماد حلقه مفقوده مذاکرات هستهای
لیوچانگ . ترجمه: ترمه لواسانی
برنامه هستهای ایران بهطور جدی برای دههها مورد توجه مقامات عالیرتبه غرب بوده است و تمدید هفتماهه مذاکرات بین تهران و قدرتهای جهانی، این مساله را برای جوامع بینالملل یادآور میشود که دستیابی به توافق مطلوب دوطرفه بسیار دشوار است.
البته کمبود شجاعت در ادبیات مذاکرهکنندگان، برای رسیدن به توافق -که تنها راه برونرفت از بنبست هستهای به نظر میرسد- نیز هنوز بهوضوح احساس میشود. با وجود این، ایران و ششقدرت جهانی-آمریکا، انگلستان، فرانسه، روسیه، چین و آلمان- موسوم به گروه 1+5، دوبار ضربالاجل را برای رسیدن به یک توافق جامع هستهای از دست دادهاند. اما آنها مسلما به دستاوردهای عظیمی در مسیر حل مساله هستهای ایران دست پیدا کردهاند. اوباما و روحانی، در سپتامبر ٢٠١٣ زمانی که روحانی تازه به ریاستجمهوری برگزیده شده بود، طی تماس تلفنی راجع به بخشی از مسایل هستهای صحبت کردند. این تماس، یکی از اولین تجربههای صحبت مستقیم بین دو رییسجمهوری، بعد از بحران گروگانگیری (تسخیر لانهجاسوسی) در تهران بوده است. ایران و ششقدرت جهانی، در نوامبر همان سال به توافقی دست پیدا کردند که طی آن تهران غنیسازی اورانیوم خود را محدود کرد و در عوض بخشی از تحریمها توسط غرب برداشته شد. در این ماهها، همکاری ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی و پاسخگویی به ناظران و بازدیدکنندگان سازمانملل از تاسیسات هستهای ایران شایان توجه بوده است. البته هنوز دو طرف برای رسیدن به یک توافق جامع هستهای در آینده با دوچالش بزرگ روبهرو هستند و اولین چالش، بیاعتمادی طولانیمدت دوطرف نسبت به یکدیگر است. حقیقتا مساله هستهای زاده دههها بیاعتمادی بین ایران و آمریکا و غرب است. کشور آمریکا به کمک انگلستان در سال ١٩٥٣میلادی برای دستیابی به منابع نفتی ایران، کودتایی را طراحی کردند و بعد از برگشت مجدد محمدرضا پهلوی، بهعنوان حمایت از او به ایران بازگشتند. پهلوی دوم در انقلاب سال ١٩٧٩ میلادی ایران سرنگون شد و این دقیقا زمانی بود که تیرگی روابط بین ایران و آمریکا آغاز شد و تا به حال نیز ادامه داشته است. از اینرو برای دشمنان دیرینه غیرقابل تصور خواهد بود که در مدت چندماه اعتماد ازدسترفته را بازگردانند و کینه قدیمی را کنار بگذارند. ماههای پیشرو از اهمیت ویژهای برخوردار است. اکنون هنوز طرفین در مذاکرات به پیشرفتهای قابلتوجهی نرسیدهاند، متعصبان (مخالفان) در ایران، آمریکا و اسراییل میتوانند با پیشکشیدن بیاعتمادیهای گذشته آنها را به تعویق مذاکرات وادار کنند. چالش دیگر برای مذاکرهکنندگان، تفاوت فاحش در نقطه نظرشان در مورد مساله غنیسازی و تحریمهاست. دولتهای غربی بر کمکردن حجم اورانیوم غنیسازیشده ایران تاکید دارند و دلیل خود را جلوگیری از تولید سلاح هستهای توسط ایران بیان میکنند. اما تهران این ادعا را رد کرده و تاکید دارد که اورانیوم غنیسازیشده فقط مربوط به مقاصد غیرنظامی است. از سوی دیگر ایران خواستار لغو سریع تحریمهای اعمالشده از سوی غرب است. حال آنکه طرف مقابل به حذف تدریجی تحریمها با توجه به میزان پیشرفت مذاکرات معتقد است. اگر این چالشهای پیشروی مذاکرهکنندگان حل نشود، آنها قادر به ادامه مذاکرات نبوده و این بهنفع هیچیک از دوطرف نیست. اگر مذاکرات لغو شود، دولت ایران با فشار بیشتر تحریمها روبهرو خواهد شد که این امر به اقتصادش ضربه خواهد زد و در این بین شاهد افت جهانی قیمت نفت نیز خواهد بود. از سوی دیگر برای ایالاتمتحده، میراث دیپلماسی اوباما صدمه جدی خواهد دید و واشنگتن با فضای اشفتگی، ترور و طغیان شدیدتری در خاورمیانه روبهرو خواهد شد. جامعه جهانی نیز یک عقبگرد بزرگ در مساله فراگیرشدن انرژی هستهای برای تمام کشورها خواهد داشت. در مذاکرات بعدی، طرفین باید تلاش زیادی برای رسیدن به یک سیستم سازش کاربردی کنند و افزایش اعتماد متقابل را سرلوحه کار خود قرار دهند. در این حین، ایران باید تلاش و همکاری بیشتری برای نشاندادن ماهیت صلحآمیز برنامه هستهایاش داشته باشد و غرب نیز استفاده صلحآمیز ایران از این انرژی را به رسمیت شناخته و تحریمها را لغو کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.