|

تاریخ اندیشه سیاسی از افلاطون تا روسو

یونانیان قدیم را مبدع نظریه‌پردازی در عرصه سیاست می‌دانند. به همین دلیل جلد اول کتاب تاریخ اندیشه سیاسی از یونان باستان آغاز می‌شود. جان مکللند در پیشگفتار این کتاب تصریح کرده که قصدش از نگارش این کتاب، نگارش تاریخچه اندیشه سیاسی به صورتی وارونه و از پایین به سمت بالاست. به عبارتی به اندازه حاکمان روی حکومت‌شوندگان نیز تمرکز کرده است. در بخش نخست با عنوان یونانیان به اندیشه سیاسی سقراط، ‌افلاطون و ارسطو، در بخش دوم با عنوان رومی‌ها و کلیسای کاتولیک روم به اندیشه سنت‌آگوستین و توماس آکویناس قدیس، ‌در بخش سوم با عنوان رومی‌ها و اومانیست‌ها به اندیشه مارسیلیوس پادوایی و ماکیاولی و در بخش چهارم با عنوان نظریه قرارداد اجتماعی به اندیشه هابز، لاک و روسو پرداخته شده است. این مجلد اول این مجموعه بوده و در آینده‌ای نزدیک جلد دوم آن نیز منتشر می‌شود. دوره کلاسیک اندیشه سیاسی را می‌توان از دوران فیلسوفان باستان که طبق تعریف اندیشه سیاسی، مجموعه باورهای فلسفی که به‌طور مستقیم به اداره امور جامعه باشد ارایه داده‌اند تا زمان ماکیاولی دانست. پرسش‌هایی که در سنت کلاسیک اندیشه سیاسی، حداقل از زمان افلاطون به این‌سو مطرح بوده از این قبیلند: عدالت چیست؟ آیا بشر حقوقی دارد و اگر پاسخ مثبت است این حقوق کدامند؟ نقش دولت چیست؟ آیا افراد نیازهای تعریف‌پذیری دارند و اگر چنین است چه کسی وظیفه دارد آنها را برآورد؟ آیا حکومت باید بیشترین سعادت را برای بیشترین افراد فراهم کند؟ و اگر چنین است جایگاه اقلیت‌ها در چنین برنامه‌ای کجاست؟ مایه مشروعیت یک حکومت یا حاکمیت یک دولت چیست؟ شایستگی متضمن چه نوع مطالباتی بر منابع است؟ اکثریت تا چه میزان مجاز است نگرش اخلاقی خود را بر دیگران تحمیل کند؟ آیا می‌توانیم تبیین مناسبی از مبنای اخلاقی نهادهای اجتماعی و سیاسی ارایه کنیم؟ بهترین شکل حکومت کدام است؟ در اندیشه سیاسی غرب؛ از افلاطون و ارسطو گرفته تا مارکس و استوارت میل در قرن نوزدهم همواره تصور این بوده است که این‌قبیل سوالات را می‌توان به نحو معقول و عینی پاسخ گفت، به‌طوری که می‌توان گفت اخلاقیات سیاسی مبنایی معقول دارند. آنها این فرض را که اخلاقیات سیاسی تابعی است از ترجیحات، احساسات، نگرش‌ها یا آمال فردی، انکار می‌کردند، این تلقی از اندیشه سیاسی همان است که گاه مبناانگاری نیز خوانده شده است. مراد این است که احکام و مواضع اخلاق سیاسی اولا دارای مبنا و شالوده‌ای است و ثانیا این مبنا قابل توجیه عقلی است. ‌اندیشه سیاسی مطالعه مسایلی همچون سیاست، آزادی، عدالت، مالکیت، حقوق، قانون و شیوه اجرایی‌کردن آن توسط قوای حاکم است، به معنایی عام‌تر اندیشه سیاسی اشاره به یک دیدگاه کلی یا یک اخلاقیات مشخص دارد. همچنین می‌توان از آن با عنوان یک عقیده یا رفتار سیاسی نیز یاد کرد. در کتاب «تاریخ اندیشه‌ سیاسی غرب»، با شرحی روشن و پویا از افکار مهم‌ترین اندیشمندان سیاسی غرب مواجهیم. نویسنده به توصیف صرف اندیشه‌ها بسنده نمی‌کند و ناظری بی‌طرف باقی نمی‌ماند، بلکه عملا با مسایل فکری درگیر می‌شود و در نهایت به شرحی متوازن و درعین‌حال روز‌آمد از اندیشه‌های قدیم و جدید می‌رسد. با توجه به مسایل حاد معاصر، تاکید نویسنده بر طرح مباحث این اندیشمندان، اثر را هرچه بیشتر روز‌آمد می‌کند. در این میان، آنچه بیشتر اهمیت دارد، احاطه مکللند بر موضوعات سیاسی و طرح مسایل بنیادی است. از‌ این‌رو، تاریخ اندیشه‌ سیاسی غرب می‌تواند مدخلی مناسب برای آشنایی با سیر تحول مبانی و مفاهیم سیاسی غرب باشد. جی.‌اس.‌مکللند، استاد علوم سیاسی در دانشگاه ناتینگهام و استاد مدعو در دانشگاه‌های ایندیانا و ساکرامنتو است. از دیگر آثار وی می‌توان به راست‌گرایی در فرانسه: از دومستر تا مورا و توده: از افلاطون تا کانت، اشاره کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.