یادداشت «شهرزاد فرامرزی»، خبرنگار آسوشیتدپرس برای «شرق»:
تونس، تابوی اعراب را شکست
آینده تونس مملو از چالشهاست، با این حال، این کشور هنوز هم نور امید منطقهای است که شاهد قیامهای مردمی بوده که با سرکوب و خونریزی به ناکامی کشیده شدهاند. آزمون «باجی قائد السبسی» که پیروز نخستین انتخابات ریاستجمهوری آزاد تونس محسوب میشود، رسیدگی به مطالبات انقلابی است که موجی از اعتراضات را در منطقه به راه انداخت. بیکاری و عدم دسترسی به فرصتها جرقه انقلابی بود که طی دسامبر سال2010 در پی خودسوزی یک دستفروش 26ساله بهنام محمد بوعزیزی در اعتراض به سوءاستفادههای دولت و شرایط نامطلوب زندگی بسیاری از مردم تحت حاکمیت «زینالعابدین بنعلی» دیکتاتور سابق زده شد. کمتر از یکماه بعد، پس از موج اعتراضات و شورشها، بنعلی از تونس گریخت. تونس روز یکشنبه نخستین انتخابات ریاستجمهوری آزاد خود را برگزار کرد تا یک دوره انتقالی چهارساله که با نوشتن یک قانوناساسی جدید در ژانویه و برگزاری انتخابات پارلمانی در اکتبر همراه بود، با یک رییسجمهور جدید به اوج خود برسد. رایگیری روز یکشنبه که شاهد رقابت سبسی از حزب سکولار «ندای تونس» در مقابل «منصف المرزوقی» فعال حقوق بشر و رییسجمهور موقت این کشور بود، پس از آن برگزار شد که هیچیک از آنها نتوانستند در انتخابات 23نوامبر اکثریت قاطع را ازآن خود کنند. سبسی 55/68درصد آرا را در مقابل 44/32درصد رقیب، کسب کرد. یکی از چالشهای اصلی که رییسجمهوری جدید تونس با آن مواجه است، آشوبی است که روز دوشنبه با به آتش کشیدهشدن لاستیک اتومبیلها در خیابان توسط صدهاجوان ناراضی از پیروزی سبسی و برخورد پلیس با استفاده از گاز اشکآور در شهر جنوبی حمام آغاز شد. حامیان مرزوقی در مناطق روستایی و جنوب و همچنین در میان اعضای حزب اسلامی «النهضه» جای دارند. سبسی که در دستگاه دودیکتاتور سابق نیز خدمت کرده، به بخشهای سکولارتر و لیبرال جامعه تونس نزدیک است. با توجه به اینکه حزب ندای تونس اکثریت پارلمان را به دست گرفته و البته اختیار انتخاب نخستوزیر را خواهد داشت، بسیاری از تونسیها نگرانند انتخاب سبسی باعث بازگشت این کشور بهسمت حکومت استبدادی شود. ضمن اینکه مرزوقی، سبسی را متهم میکند نیات ضدانقلابی دارد و بهدنبال احیای گارد قدیمی است که چهارسال پیش بهواسطه انقلاب مردم سرنگون شد. برخی ناظران مدعی هستند این انتخابات سیاست تونس را به دواردوگاه تقسیم میکند: حامیان رژیم بنعلی که شامل برخی ترقیخواهان میشود و در پس حزب ندای تونس صف کشیدهاند و در طرف دیگر، جنبش اسلامی دستراستی شامل حامیان اخوانالمسلمین و حزب النهضه که از مرزوقی پشتیبانی میکنند. در سوی دیگر برخی مدعی هستند با وجود تفاوتهای ایدئولوژیک میان ندای تونس و النهضه، تشابهات موجود در بخش اقتصادی میتواند منجر به اتحادی شود که هرگونه مخالفت موثر را از بین ببرد. آنچه که بهعنوان بزرگترین چالش این کشور بر جای خواهد بود، اقتصاد و ارتقای سطح زندگی مردم است. النهضه بهطور گستردهای ثابت کرده در مدیریت بیثباتی رو به رشد تونس، بیتجربه و ناتوان بوده است. وعدههای سبسی در مورد رفاه اقتصادی و امنیتی، قشر گستردهای از جامعه تونس را شامل میشود. همچنین بیکاری که دلیل عمده انقلاب تونس بود، همچنان در حد 15/2درصد باقی مانده و بهخصوص در میان افرادی که دارای تحصیلات دانشگاهی هستند، این رقم در سهماه نخست سالجاری میلادی به 4/31درصد رسید. چالش بزرگ دیگری که حزب ندای تونس با آن مواجه خواهد بود، تشکیل دولت است. با وجود آنکه این حزب در انتخابات یکشنبه اکثریت آرا را ازآن خود کرد، هنوز هم فاقد اکثریت قاطع برای تشکیل دولت است و از همین روی مجبور به تشکیل ائتلاف خواهد شد. اقدامات چندهفته آتی سبسی، آزمون این حزب در پایبندی به سیاست جامع و حکومت دموکراتیک خواهد بود. در این میان ندای تونس نیازمند حمایت احزاب کوچکتر برای تشکیل دولت است. از قضا بسیاری از رایدهندگان در مصاحبههایی که با شبکههای تلویزیونی بینالمللی داشتهاند، دلیل رایدادن به سبسی را تجربه سیاسی طولانی او عنوان کردهاند و ظاهرا با تجربیاتی که ممکن است السبسی به واسطه خدمت در دولت دودیکتاتوری کسب کرده باشد، کنار آمدهاند. البته در این میان تنها دشواری و ناامیدی وجود ندارد. با وجود چنین چالشهایی، تونس نشان داده هنوز امید درخشان تغییر و ثبات در منطقه است و کلیشههای غربی مبنی بر اینکه مسلمانان و اعراب قادر به عملیکردن آزادی و دموکراسی نیستند را شکسته است. آنچه باعث تمایز تونس از مصر و لیبی در زمینه اعتراضات سالهای اخیر میشود، جغرافیای این کشور است؛ تونس کشوری کوچک با جمعیتی بالغ بر 11میلیوننفر است که 99درصدشان مسلمان سنی هستند. خلاف لیبی، اختلافات و تعلقات قبیلهای در تونس به چشم نمیخورد و خلاف مصر، ارتش تونس در طول انقلاب و پس از آن نقشی در سیاست نداشته است. ضمن اینکه عدم مداخله خارجی در این کشور که کاملا محسوس بوده را نمیتوان نادیده گرفت. تونس در فضای پس از انقلاب شاهد همکاری گروههای مختلف برای دستیابی به مصالحه است. اتحادیههای تجاری قدرتمند و اپوزیسیون نسبتا توسعهیافته این کشور باعث شده تونس قادر به جلوگیری از بروز خشونت و آشوبی باشد که همتایان منطقهای آن مانند لیبی، مصر و سوریه را از پای درآورده است. واردکردن مقامات دولت بنعلی به دستگاه سیاسی کشور، بخشی از مصالحه سیاسی بود که دوره انتقالی تونس را عملی کرد و آن را از دیگر کشورهایی که هنوز با کشمکشهای پس از بهارعربی دستبهگریبان هستند، متمایز میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.