عربستان مسوول سقوط قیمت نفت است؟
«عربستانسعودی سیاستهای بازار نفت را بر پایههای اقتصادی قرار میدهد، نه کمتر و نه بیشتر.» این جملهای بود که وزیر نفت این کشور پادشاهی در مصاحبه بلند خود با روزنامه الحیات چندبار تکرار کرد. علی النعیمی «تئوری توطئه»ای که بر اساس آن گفته میشود عربستانسعودی از نفت بهعنوان یک سلاح دیپلماتیک در برابر ایران، روسیه یا هر کشور دیگری استفاده میکند را رد کرد و این تئوری را سوءتفاهم، مغرضانه و یک فانتزی بیاساس نامید. اما آیا شواهد واقعی نشان نمیدهد که سیاستهای کلان این نظام پادشاهی عمدا بهدنبال پاییننگهداشتن قیمت نفت است؟ ما هرگز پاسخ قطعی این سوال را نخواهیم فهمید. سیاستهای نفتی عربستانسعودی در مشورت وزیر نفت با پادشاه و گروه کوچکی از شاهزادگان ارشد تعیین میشود. آگاهی از محتوای این جلسات بسیار سخت است. کسانی که در این موارد چیزی میدانند مایل به صحبتکردن نیستند و کسانی که به سخنگفتن تمایل دارند درواقع چیزی نمیدانند. با این حال دلایل خوبی در مقابل این تردید وجود دارد که نشان میدهد ادارهکنندگان این کشور از نفت بهعنوان سلاحی در استراتژی ژئوپلیتیکی خود یا در رابطه با آمریکا استفاده میکنند. النعیمی، وزیر نفت عربستان در مصاحبه خود میگوید که دلیل کاهش قیمت نفت، رکود اقتصاد جهانی، افزایش تولید خارج از اوپک، گسترش اطلاعات نادرست و دلالان هستند. قطعا این عوامل میتواند توضیحی موجه برای نصفشدن قیمت نفت از ماه ژوئن تا امروز باشد و نیازی نیست که بهدنبال یک تئوری توطئه در مورد طرحی مخفی برای آسیبرساندن به ایران و روسیه باشیم. اما برخی اقدامات پنهان عربستان نشان میدهد که اگرچه این کشور تلاشی برای پایینآوردن قیمت نفت نمیکند اما در عین حال تلاشی هم برای جلوگیری از پایینآمدن قیمت نمیکند. ولی هیچ راهی وجود ندارد که عربستانسعودی بتواند در میانمدت قیمت نفت را بشکهای 100دلار نگه دارد. النعیمی میگوید حتی اگر عربستانسعودی تولید نفت را متوقف کند، بهسادگی ایالاتمتحده، برزیل و کشورهای دیگر تولید خود را بالاتر میبرند و در این میان تنها عربستان بازارهای خود را از دست میدهد. اگر پایینآمدن قیمت نفت، منافع دیپلماتیک عربستانسعودی و ایالاتمتحده را با ایجاد فشار بر کشورهایی مانند ایران، روسیه و ونزوئلا تامین میکرد به ضرر خود این دو کشور هم هست و نمیتواند هدف سیاسی نهایی باشد. تنها پاسخ منطقی عربستانسعودی در مورد افزایش عرضه نفتخام و در بازار راکد تقاضا، این است که با افزایش تولید، افت سود ناشی از سقوط قیمت را جبران میکند. پس از سویی دیگر با درنظرداشتن اتفاقات اخیر در بازار نفت شواهد قابلقبولی هم برای اثبات نظریه «نفت بهعنوان یک سلاح دیپلماتیک» در دست نیست و میتوان توضیحات وزیر نفت عربستانسعودی را قبول کرد. از سوی دیگر، توضیحات و مصاحبههای مطبوعاتی النعیمی، وزیر نفت عربستان نشان میدهد عربستانسعودی قصد دارد در مورد سیاستهای نفتی خود شفافسازی کند و دلیلی برای شک باقی نگذارد.
انرژی، قدرت است. بیشک کنترل منابع انرژی به کشورها قدرت خارقالعادهای در جامعه جهانی اعطا میکند. دسترسی به منابع نفتی نقش مهمی در استراتژیهای دیپلماتیک و نظامی آلمان و ژاپن در طول جنگ جهانی دوم ایفا کرد. در سال1973، وزارت دفاع ایالاتمتحده برنامهای برای دردستگرفتن حوزههای نفتی عربستانسعودی برای اعمال فشار بر این کشور پادشاهی تدوین کرد. بدونشک عوامل دیپلماتیک گاهی اوقات نقش مهمی در سیاستهای نفتی عربستانسعودی بازی میکنند. ملک فیصل در سال1973 آشکارا از نفت بهعنوان یک ابزار سیاسی برای تغییر سیاستهای آمریکا در مقابل اسراییل استفاده کرد. در دهه1980 ملک فهد برای یک معامله تسلیحاتی با انگلیس دستور فروش فوقالعاده نفت به این کشور را داد. اما گذشته از موارد مشخص مداخله سیاسی در فروش نفت، فروش نفت عربستان در طول 40سال گذشته اغلب بر اساس بالاترین قیمت و رقابت در بازارها بوده است. با نگاهی به گذشته، روشن میشود در سال1986 سقوط قیمت نفت یک فاجعه برای عربستان بود و این کشور را به آستانه ورشکستگی هل داد. با این حال استراتژی نظامی همچنان انگیزههای سیاسی و عمدی را دلیلی برای پایینآمدن قیمت کنونی نفت میداند. در طول تاریخ، تغییرات بزرگ در قیمت نفت گاهی اوقات به عواقب اقتصادی، سیاسی، دیپلماتیک و نظامی قابلتوجهی منجر شده است. «یاگور گایدر» اقتصاددان روس استدلال کرده است که سقوط قیمت نفت در اواسط دهه1980 باعث فروپاشی اتحادجماهیرشوروی شد. اما هیچکدام از تحلیلگران مهم تاکنون استدلال نکردهاند که سقوط قیمت نفت در سالهای 1985 و 1986 بهعمد توسط عربستانسعودی، ایالاتمتحده و برای فروپاشی شوروی مهندسی شده بود. در برخی مواقع، تاریخ از طریق معاملات پشتپرده و مخفی کشورهای بزرگ و قدرتمند ساخته شده است. اما در بیشتر مواقع، تاریخ نتیجه اشتباهات، محاسبات غلط، سوانح و حوادث پیشبینینشدهای است که سیاستمداران بزرگ را به اندازه بقیه ما شگفتزده میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.