|

تاریخ مغفول ایران باستان و مواجهه با اسلام

میراث فرهنگی ایران باستان عرصه جغرافیایی گسترده و تاریخی را دربرمی‌گیرد که بر اثر مرور و گذر زمان به مناطق و کشورهای مختلفی تقسیم شد. امروز به رویکردی یکپارچه و منطبق با معیارهای علمی و دانشگاهی روز جهان برای بررسی فرهنگ‌ تاریخی ایران نیازمندیم که به‌دور از طرفداری‌های جانبدارانه در مورد تاریخ باشد. نشر مرکز اخیرا دو مجلد تازه از مجموعه «ایده ایران» روانه بازار نشر کرده است. کتاب «پارتیان»، مجموعه مقالاتی است که به انتخاب و ویرایش وستا سرخوش‌کرتیس و سارا استوارت به بررسی تاریخ ایران باستان در دوره پارت‌ها (‌اشکانیان) می‌پردازد. این مقالات به تحقیق‌وبررسی تشریحی و انتقادی درباره عصری می‌پردازد که یکی از ناشناخته‌ترین دوره‌های تاریخ ایران باستان بوده است. خواننده در این کتاب خواهد دید که بسیاری از جوانب رنسانس ایرانی منسوب به ساسانیان ریشه در دوره پارت‌ها داشته است. رواج مضامین و مفاهیم اصالتا پارتی در دوران بعدی، حاکی از تداوم این نقش‌مایه آشنا در هنر و معماری اسلامی است. یافته‌های کتاب دوره‌ای را روشن می‌کند که در تاریخ ایران معاصر به عصر تاریک شهرت دارد و از این رهگذر نام، نشان و منزلت تاریخی پارتیان را به آنان بازمی‌گرداند. امروزه اهمیت عصر پارت‌ها، از جمله به‌سبب زنده‌ماندن بسیاری شیوه‌ها و بیان‌های هنری در نظر محققان و مورخان روشن شده است. اما وستا سرخوش نادیده‌گرفتن دوره پارتیان را محدود به پژوهشگران غربی نمی‌داند. «ساسانیان نیز به شناخت نادرست ما از 400سال تاریخ و سنت پارتیان کمک کرده‌اند. نه خدای‌نامگ و نه پس از آن شاهنامه فردوسی درباره پارتیان چندان سخنی برای گفتن ندارند.» مجلد بعدی کتاب «برآمدن اسلام» است. اسلام‌آوردن ایرانیان بزرگ‌ترین نقطه عطف در تاریخ این کشور و مردم آن را رقم زد. در سلسله‌ای از جنگ‌ها، نیروهای ساسانی از اعراب مسلمان سپاهی برانگیخته با ایمانی جدید و پشتگرم به امید غنیمت‌گرفتن از شهرها و آبادی‌های پررونق ایران، شکست خوردند. اندک‌زمانی پس از سقوط ساسانی روند تغییر دین آغاز شد: ‌معابد زرتشتی به‌تدریج جای خود را به مساجد داد و خدا به‌عنوان آفریدگار جهان جایگزین اهورامزدا شد. این کتاب تلاش دارد به این پرسش پاسخ دهد که چرا و چگونه ایران که دین اسلام را با آغوش باز پذیرفته بود، باز زبان فارسی و هویت متمایز خود را حفظ کرد؟ این سوال بزرگ در کنار سوالات مهم دیگر در مقاله‌های شاخص و پژوهشی این کتاب تحلیل می‌شود. «پیدایش دوباره هویت ایرانی پس از گرویدن به اسلام» نوشته احسان یارشاطر، «بقای ایرانیت» نوشته هیو کندی، «تداوم میراث کهن در سرزمین‌های ایرانی سده‌های میانه» نوشته سی ادموند بازورت، «اقتصاد و جامعه ایرانی در اوایل دوره اسلامی» نوشته ریچارد بولیت، «نارنج، ماهیت، الگوریسم» نوشته لوتس ریشتربرنبرگ، «چلیپا و نیلوفر» نوشته چیمز راسل و‌ »در هنر اسلامی بر مجلس شکار ساسانی چه رفت؟» نوشته رابرت هیلن‌براند مجموعه مقالات این کتاب هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.