لزوم اجرای مدیریت بحران جامعهمحور
سختافزار به موازات نرمافزار
محمدرضا فرزاد بهتاش .دکترای شهرسازی مدیر مطالعات و برنامهریزی شهرسازی، معماری و امور بحران
چندسالی است که راهکارهای کاهش خطرپذیری و تعدیل اثرات سوءسوانح طبیعی در کشور ما مورد توجه قرار گرفته است و تلاش میشود تا همگام با تجربههای جهانی در این حوزه، شاخص ایمنی و آمادگی در برابر سوانح طبیعی ارتقا یابد. در این میان، برنامهریزی برای مدیریت بحران در مدارس یا بهعبارتی ایمنسازی آموزشگاهها از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. همانگونه که میدانیم حفاظت از جان و اموال انسانها، اصلیترین هدف مدیریت بحران است. در کنار آن اهدافی چون حفاظت از سرمایههای ملی، حفظ روحیه انسجام و وحدت ملی و ایمنسازی و پایدارسازی زیرساختهای حیاتی معنا مییابند. برای رسیدن به اهداف اشارهشده لازم است به ایجاد امنیت پایدار در توسعه و ارتقای آمادگی مردم در مقابله با انواع تهدیدات پرداخت، که تحقق آن در گرو رفع موانع از طریق قانون، افزایش هماهنگی میان دستگاهها و استقرار نظام جامع مدیریت بحران با رویکرد محلهمحوری است. بررسی زلزلههای اخیر نشان میدهد زلزلههای بزرگ و ویرانگر با فاصله زمانی طولانی روی میدهد و همین موضوع، یکی از عوامل موثری است که باعث میشود مردم این پدیده طبیعی را جدی تلقی نکنند یا برای مدت طولانی آن را به
فراموشی بسپارند؛ بنابراین، همین امر خود موجب فراموششدن رفتارها و عکسالعملهای مناسب از سوی شهروندان، دانشآموزان و حتی مسوولان مرتبط با این موضوع میشود. با نگاه به موارد مذکور، آشکار میشود ایمنسازی مدارس و حفاظت از جان دانشآموزان که سرمایههای اصلی کشور و آیندهسازان میهنمان هستند، از اهمیت ویژهای برخوردار خواهد بود و بهنوعی میتوان رویکرد محلهمحوری را به مدرسهمحوری نیز تعمیم داد. نقاط قوت حوزه مدیریت بحران در کشور ایران را روحیه مشارکت دینی و ملی شهروندان و امکان سازماندهی آنها بهوسیله نهادهای عمومی نظیر مساجد و هیاتهای مذهبی و نیز انجام مطالعات و پژوهشهای متعدد مرتبط با مدیریت ریسک، شرایط اضطراری و سوانح میتوان دانست و با اتکا به این نقاط قوت میتوان نقاط ضعف سیستم مدیریت بحران نظیر نبود بانک جامع اطلاعات مدیریت بحران، فقدان هماهنگی و تعامل لازم میان سازمانهای مرتبط مدیریت بحران و ناایمنبودن محیط را بهبود بخشید.در کنار مسایل اشارهشده، بهنظر میرسد نگاه صرف سختافزاری به مقوله ایمنسازی بهویژه ایمنسازی مدارس چندان کارگشا نخواهد بود و تکنیکهایی که از رویکرد نرمافزاری بهره میبرند،
نظیر نهادینهسازی فرهنگ ایمنی، آموزشهای صحیح و کاربردی، ارتقای روحیه مشارکت، پرداختن به مسایل روانشناختی، مطالعه الگوها و باورها و برنامهریزی از پایین به بالا، در این موارد بیشتر به نتیجه مطلوب منجر میشود. عدم آموزش صحیح مبتنی بر مطالعات برای مواقع وقوع بحران میتواند بسیار چالشزا باشد، که به این مساله میتوان از طریق اجرای سیستم مدیریت بحران جامعهمحور و نیز ارتقای کیفیت آموزشهای پایهای همگانی و عمومی مستمر در راستای کاهش آسیبهای احتمالی شهروندان که اتفاقا بهترین بستر آن در مدارس و آموزشگاهها فراهم است، پرداخت. در پایان شایان ذکر است که آموزش روشهای رفتاری مناسب به دانشآموزان برای عکسالعمل صحیح در زمان وقوع زلزله و همچنین توصیههای لازم برای نوع رفتار صحیح قبل، حین و بعد از وقوع زلزله، براساس نوع فضا و مکان، نوع سازه، چیدمان فضای داخلی ابنیه و سایر موقعیتها، اهمیت ویژهای دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.