|

جمهوریخواهان و سیاست خارجی آمریکا

علی خرم .رییس پیشین نمایندگی ایران در مقر اروپایی سازمان‌ملل در ژنو

با پیروزی جمهوریخواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره و فرمانداران ایالات مختلف آمریکا، همه سیاستمداران جهان متعجب شدند که چرا اینطور شد؟ تعجب همگان و در حقیقت نگرانی جهانیان، از زنده‌شدن دوران جرج‌بوش است که ضایعه‌ای برای مردم آمریکا محسوب می‌شود. احتمالا هنوز همه به یاد دارند بوش جمهوریخواه در سطح داخلی تلاش کرد برای پیشبرد سیاست‌هایش، آزادی‌های مردم را محدود و حتی نقض کند و هم در سطح جهان، ترور و وحشت را با برپایی دوجنگ افغانستان و عراق گسترش‌ داد و صلح و ثبات جهانی را به خطر انداخت. کنارگذاشتن هم‌پیمانان اروپایی در تصمیمات جهانی، درگیری با روسیه و چین و قدرت‌های منطقه‌ای و حمایت از سیاست‌های رژیم اسراییل علیه فلسطینی‌ها سبب‌ شد تنش و ناآرامی در سطح جهان افزایش یابد. حاصل همه اینها برای مردم آمریکا، ناگوار بود و برای مردم جهان نیز اعمال سیاست‌های زورگویانه جمهوریخواهان را به ارمغان آورد. بنابراین جهان به‌صورت یکپارچه نمی‌خواهد دوباره سیاست‌های جمهوریخواهان تسری یافته و در اقتصاد جهانی و روابط بین‌الملل اختلال ایجاد شود. هنگامی که اوبامای دموکرات با شعار تغییر بر سر کار آمد، اقدامات جراحی‌گونه در سیاست داخلی و خارجی آمریکا انجام داد، آزادی‌های فردی مصرح در قانون اساسی آمریکا را مورد تایید مجدد قرار داد، بیمه‌های اجتماعی برای قشر آسیب‌پذیر برقرار کرد، اقتصاد آمریکا را با وجود بحران اقتصادی بین‌المللی بازسازی و بارور کرد، صنعت آمریکا را با حمایت دولتی احیا کرد و در صحنه خارجی از تشریک‌مساعی برای حل مشکلات جهان سخن گفت که برای هم‌پیمانان آمریکا بسیار شخصیت‌آور و ارزشمند بود. این مولفه‌ها تا حد زیادی در راهبرد سیاسی دموکرات‌ها به چشم می‌خورد در حالی‌که جرج‌بوش به‌همین هم‌پیمانان، توهین می‌کرد و آمریکا را آقای جهان می‌خواند که می‌خواهد جهان را فقط با نظر آمریکا اداره کند. با آمدن اوباما، تعدیل در سیاست‌های گذشته آمریکا نسبت به حمایت از اسراییل صورت ‌گرفت و نیروهای آمریکا از افغانستان و عراق خارج شدند. رییس‌جمهور آمریکا متعهد شد از ورود به جنگ دیگری نظیر سوریه جلوگیری کند که تاکنون با وجود خطر چشمگیر داعش، از ورود نیروی زمینی خود به عراق خودداری کرده است. جمهوریخواهان که شکست سنگینی نه از جهت انتخاب یک رییس‌جمهور دموکرات بلکه از بابت سیاست‌های داخلی و خارجی خورده بودند، همداستان شدند که به‌قول «دوکال» رهبر جمهوریخواهان در سنا، اجازه ندهند اوباما حتی بیش از چهارسال در مقام ریاست‌جمهوری آمریکا دوام بیاورد. جمهوریخواهان که اکثریت مجلس نمایندگان را در دست داشتند تلاش کردند در انتخابات میان‌دوره‌ای، اکثریت سنا را هم کسب کنند و سکوی پرتابی باشند برای انتخابات ریاست‌جمهوری 2016 در آمریکا. در این راستا بیش از چهارمیلیارددلار صرف تبلیغات انتخاباتی کردند تا مردم آمریکا خاطره تلخ تندروی‌های دوران بوش را از یاد ببرند. از قضا همین‌طور هم شد و مردم فرارکرده از دوران بوش، دوباره به پای صندوق‌های رای رفتند و این‌بار به جمهوریخواهان تندوتیز رای دادند. آنچه از سیاست‌های این جریان در صحنه خارجی برمی‌آید سیاست‌های تند نومحافظه‌کاران است که اعتقاد دارند باید سیاست‌های آمریکا را به‌زور به جهان تحمیل کرد و جهان به رهبری آمریکا به‌صورت تک‌قطبی اداره شود. سیاست جمهوریخواهان این است که رقبا و مخالفان خود را تحمل نکرده و با تهدیدات نظامی و تحریم درصدد شکست آنها برآیند. اگرچه واقعیات جهانی نشان ‌می‌دهد دوران یک یا دوقطبی به‌سر رسیده و جهان به چند قطب تعلق دارد اما جمهوریخواهان دنبال تحمیل دوران پرآشوب دیگری هستند و این حقیقت جهانی را درک نمی‌کنند. به‌هرحال در دوران اوباما یعنی دوسال آینده، جمهوریخواهان مستقیما نمی‌توانند سیاست‌های خود را به وی دیکته کنند اما قطعا قادر خواهند بود سیاست‌های رییس‌جمهور را تحت‌تاثیر قرار داده و آب‌ورنگ تندتری به آن بدهند. درباره پرونده هسته‌ای چنانچه تا سوم‌آذر، توافقات به پایان برسد جمهوریخواهان تاثیری نخواهند داشت اما اگر چنین ‌توافقی صورت ‌نگیرد زمینه‌ساز می‌شود که جمهوریخواهان درخواست کنند که تفاهم ژنو یک‌بار دیگر در مجالس سنا و نمایندگان مورد بحث قرار گیرد. طبیعتا نقطه‌نظرات تند جمهوریخواهان در برنامه عمل مشترک پیاده خواهد شد. منافع ایران و 1+5 و منافع دولت آمریکا به‌ویژه در این است که نگارش توافق جامع قبل از ورود جمهوریخواهان به سنا و اعمال تندروی‌های احتمالی این حزب به پایان برسد. اروپایی‌ها هم که از سوابق جمهوریخواهان دلخور هستند به‌نوبه خود مایلند هرنوع توافق را قبل از ورود جمهوریخواهان به سنا به‌اتمام رسانند و همه بازیگران هسته‌ای تمایل دارند مذاکرات تا قبل از سوم آذر به پایان راه رسیده و متن برنامه جامع هسته‌ای نگارش شود. این فرصتی است برای ایران و آمریکا که روی طرح‌های مبادله‌شده به نوعی مذاکره و توافق کنند و توافقات را تحت‌الشعاع نظرات جمهوریخواهان و نومحافظه‌کاران تندرو قرار ندهند. این فرصت همچنین می‌آموزد که هرگونه تبادل‌نظر بین ایران و آمریکا در مورد مسایل منطقه‌ای چون اوضاع عراق، سوریه، داعش، افغانستان و... در همین دوره صورت ‌گیرد که دیدگاه‌های نزدیک‌به اسراییل توسط جمهوریخواهان در مشورت‌ها اعمال نشود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.