اهمیت تفاهمات دوجانبه در نشست «آپک» در «پکن»
اردشیر زارعیقنواتی
کنفرانسها و نشستهای جهانی یا منطقهای معمولا جدا از اهداف کلان و استراتژیکیای که بهعنوان کارپایه یا پلاتفرم مذاکراتی در چنین نشستهایی مطرح میشود و تا حدود زیادی در پایان دستنیافتنی خواهد بود، در حاشیه چنین کنفرانسهایی دیدارهای سیاسی برای بررسی اختلافهای موجود و روابط دوجانبه همواره از اهمیت به مراتب بیشتری نسبت به متن برخوردار بوده است. نشست کشورهای حوزه اقیانوس آرام موسوم به «آپک» که هماکنون در چین با حضور رهبران 21کشور در حال برگزاری است، نیز از این قاعده خارج نبوده و تمرکز خبرها هم بیش از هر چیز به همین دیدارها و توافقات دوجانبه معطوف شده است. میزبانی پکن برای این دور از نشست سران آپک با توجه به نقش فزاینده این کشور در تحولات بینالمللی و چیدمان آتی محیط ژئوپلتیک در چارچوب تعریف جدید از نظام نوین بینالمللی از همین منظر قابل ارزیابی و واجد اهمیتی بنیادین خواهد بود. همچنین در شرایطی که نظام بینالمللی بیش از هر زمان دیگری بعد از پایان جنگسرد دچار یک موقعیت آنارشیک و درهمریختگی اساسی در راس هرم قدرت سیاسی بین هژمونهای بینالمللی و در قاعده این هرم بین قدرتهای منطقهای و فروپاشیهای ملی شده
است، گفتوگو یا توافقات دوجانبه در بین بازیگران عمده جهانی برای حلوفصل اختلافات موجود میتواند تاثیر مهمی بر این شرایط بگذارد. چین بهعنوان میزبان این دور از نشست آپک و هم بهدلیل موقعیت بیبدیل خود در حوزه اقتصاد جهانی، هماکنون کانون اصلی و یکی از پایههای ثابت مذاکرات و توافقات دوجانبه است. از آنجا که موقعیت سیاسی- اقتصادی چین در جغرافیای سیاسی جهان معاصر تا به آن اندازه منحصربهفرد است که بسیاری از تحلیلگران و رهبران سیاسی بینالمللی وزن این کشور در ترسیم نقشه آینده «جهان نوین» را تقریبا یگانه و در حد همترازی با ایالاتمتحدهآمریکا تلقی میکنند، بیمناسبت نیست که این کشور در نشست اخیر، جدا از موقعیت میزبانی خود، نقش محوری داشته باشد. اهمیت نقش چین در مناسبات قدرت جهانی تا به آن اندازه بوده است که «باراک اوباما»، رییسجمهوری آمریکا بهعنوان بزرگترین رقیب این کشور در عرصه جهانی در اولین اظهارات خود در بدو ورود به پکن تاکید میکند «آمریکا از ترقی یک چین مرفه، صلحجو و باثبات استقبال کرده و ما خواهان موفقیت چین هستیم.» در طول دیدارهای دوجانبه بین اوباما و «شی جینپینگ»، رهبر چین آنان حول توافق بر سر
طرحی در خصوص مهار گازهای گلخانهای و مقابله با گرمایش زمین توافق کردهاند که این موضوع میتواند به بنبست موجود در مورد توافق محیطزیستی «کیوتو» تاحدودی پایان دهد. در نشست اخیر آپک همچنین کشور ژاپن که طی سالهای اخیر مناسبات سردی با پکن حول اختلافات ارضی از جمله مالکیت جزایر مورد اختلاف «دیائویو» در دریای چین داشته به جد در تلاش است که این مناسبات را بهبود بخشد. گرایش جدید توکیو برای بهبود مناسبات با پکن بیش از هر چیز ناشی از جهش بزرگ اقتصادی چین در عرصه بینالمللی و جایگاه این کشور در مناسبات جدید جهانی است. چراکه در شرایط سردی روابط بین توکیو- پکن در این سالها، کشور کرهجنوبی بهعنوان یکی از قدرتهای اقتصادی منطقه توانسته است با گسترش روابط تجاری خود با چین که هماکنون حجم آن فراتر از 274میلیارددلار رفته است، جایگاه سنتی ژاپن را بهشدت تهدید کند. از آنجا که چین هماکنون یکی از دو آلترناتیو اصلی اقتصادی در عرصه بینالمللی و بزرگترین و تعیینکنندهترین آلترناتیو اقتصادی- سیاسی در منطقه آسیایی بهحساب میآید رشد و ترقی منطقه پیرامونی آن به میزان دوری یا نزدیکی به این قدرت بیبدیل در منطقه بستگی خواهد
داشت. در این بین یک بازیگر متفاوت نیز وجود دارد که با نقشآفرینی و نزدیکی استراتژیک خویش به پکن هم اینکه وزن ژئوپلیتیکی چین را بهشدت سنگین کرده است و هم اینکه سعی دارد در وضعیت جنگ سردی که با غرب گریبانش را گرفته یک توازن و بالانس را ایجاد کند. روسیه که هماکنون از طرف واشنگتن- بروکسل بهخصوص بعد از تحولات اوکراین بهشدت زیرفشار قرار گرفته است و تحریمهای اعمالشده توسط آنان اقتصاد این کشور را تحتتاثیر منفی خود قرار داده است، در چین بهدنبال یکشریک قابل اعتماد میگردد. سفر «ولادیمیر پوتین»، رییسجمهور روسیه به پکن و شرکت در نشست آپک بیش از آنچه نگاه به اهداف جمعی نشست داشته باشد ارتباط مستقیمی به گسترش و تعمیق روابط دوجانبه بین پکن- مسکو خواهد داشت. نهاییکردن قرارداد بزرگ گازی بین دوکشور که از طریق منابع سیبری قرار است در طول 30سال آینده به حجم 400میلیارددلار برسد بهتازگی راه جدیدی را از بخش آسیایی نیز مطرح کرده که میتواند در کوتاهمدت هم با صدور گاز از طریق خط لولههای موجود بر حجم مراودات افزوده و مهمتر اینکه در آستانه زمستان سرد اروپا این کارت برنده را بهدست مسکو بسپارد که جایگزینی چین به جای
اروپا برای کسب بازار انرژی چندان هم سخت نیست. از طرف دیگر، به عکس روابط بین چین و دیگر اعضای آپک که بیشتر در حوزه اقتصادی مفهوم عینی مییابد، روابط پکن- مسکو طیف وسیعی از موضوعات ژئواستراتژیک و ژئواکونومیک را بهطور همزمان در بر خواهد گرفت. این دو کشور بهلحاظ نظری و عملی نظم نوین جهانی رهبری آمریکا را در شکل کنونی چندان با منافع راهبردی خود منطبق نمیدانند و به همین دلیل سعی دارند به یک مفهوم جدید از نظام بینالمللی با مشارکت جمعی مشروعیت و عینیت ببخشند. نشست کنونی آپک با توجه به همزمانی آن با مذاکرات هستهای ایران و گروه 1+5 در مسقط نیز اهمیت ویژه خواهد داشت و بدونشک یکی از محورهای گفتوگوهای دوجانبه بین رهبران چین، آمریکا و روسیه حول این موضوع دور خواهد زد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.