|

پرده‌برداری از راز و رمز افکار «السیسی»

نوژن اعتضادالسلطنه

عرصه سیاسی مصر باوجود انقلاب مردمی مصری‌ها هنوز هم میدان تاخت‌وتاز نظامیان است. انتخابات ریاست‌جمهوری اخیر مصر تکمیل‌کننده دور تسلسل ریاست‌جمهوری «ژنرال»‌ها بود: عبدالناصر، سادات و مبارک و اینک السیسی. پس از سقوط «مبارک» 86ساله و روی‌کارآمدن «عبدالفتاح السیسی» 59ساله که نماینده نسل تازه نظامیان مصری است، پرسش‌هایی مطرح شده‌اند: به‌راستی تا چه اندازه وضعیت مصر تغییر کرده و آیا سیسی تفاوتی با مبارک دارد؟ بسیاری از مسایل مربوط به «سیسی» در هاله‌ای از ابهام است. نشریه «اهرام» سخنرانی او در مراسم تحلیف در تاریخ هشتم‌ژوئن گذشته را «مطول و پیش‌پاافتاده» توصیف کرد. ژنرال‌سیسی مراتب ترقی نظامی خود در ارتش را به‌سرعت طی کرد. او موفق شد ظرف مدت سه‌سال از رییس اطلاعات ارتش مصر به جوان‌ترین عضو شورای نظامیان درآید و پس از آن، به مقام وزیر دفاع و در نهایت ریاست‌جمهوری دست یافت. گذر تاریخ نشان داده نوشتارهای تاریخی رهبران سیاسی دنیا به‌خصوص در زمانی که هنوز به قدرت سیاسی دست نیافته‌اند، می‌تواند تا حد زیادی بیانگر ایده‌هایی باشد که آنان در طول دوران زمامداری خود به مرحله اجرا درآورده‌اند یا گام‌هایی را برای عملیاتی‌کردن آن برداشته‌اند، از «کتاب سرخ» مائو رهبر چین تا «نبرد من» هیتلر، همگی آثار دست‌اولی هستند که در حافظه تاریخ ثبت شده‌اند. برای درک اهداف و خواسته‌های رییس‌جمهوری کنونی مصر نیز یک سند مکتوب وجود دارد: مقاله‌ای متعلق به مارس سال2006میلادی زمانی که «سیسی» در کالج جنگ ارتش آمریکا در پنسیلوانیا مشغول تکمیل تحصیلات آکادمیک خود بود. او در مقاله‌ای پنج‌هزارکلمه‌ای تحت‌عنوان «دموکراسی در خاورمیانه» به بیان نظرات شخصی خود درباره وضعیت خاورمیانه، نقش دموکراسی و مذهب اسلام در آن پرداخته است. «سیسی» در این مقاله دواستدلال عمده را مطرح می‌کند: دموکراسی برای خاورمیانه مفید است و برای موفقیت آن باید نخست شرایط و بسترهای آن را فراهم کرد. سیسی دموکراسی را در عمل بهتر از دیکتاتوری می‌داند. او در بخشی از رساله خود می‌نویسد: «بسیاری در خاورمیانه احساس می‌کنند حکومت‌های پیشین و امروزین خودکامه پیشرفت موردانتظار را برای جامعه به ارمغان نیاورده‌اند.» سیسی معتقد است دموکراسی از آن‌رو که باعث کاهش نارضایتی شهروندان از حکومت و کم‌کردن فاصله میان حکومت‌کنندگان و حکومت شوندگان می‌شود نیز نظامی مطلوب‌تر است. «سیسی» سه‌شرط را برای موفقیت دموکراسی در خاورمیانه برمی‌شمارد: لزوم سازگاری دموکراسی با اسلام، لزوم کمک غرب به روند دموکراتیزاسیون در کشورهای خاورمیانه بدون مداخله در امور داخلی آن کشورها و ارایه مسوولیت بیشتر به مردم. او در رساله خود، با اشاره به نقش مهم مذهب اسلام در منطقه خاورمیانه معتقد است این موضوع سبب شده تا مفهوم دموکراسی در خاورمیانه متفاوت از «کلیشه»‌های غربی باشد. سیسی در این‌باره می‌نویسد: «در نتیجه، ضرورتا لزومی ندارد که کشورهای خاورمیانه از الگوی دموکراسی غربی پیروی کنند. این به آن معناست که دموکراسی خاورمیانه‌ای نمی‌تواند سکولار باشد چراکه جدایی مسجد از دولت احتمالا به افزایش نارضایتی در میان اکثریت ساکنان کشورهای خاورمیانه و به‌خصوص افراد مذهبی خواهد انجامید؛ تمام قوا باید باورهای اسلامی را در انجام تعهداتشان لحاظ کنند.»رییس‌جمهوری کنونی مصر، در بخش دیگری از رساله خود ضمن برشمردن شرایط لازم برای بسط دموکراسی در خاورمیانه می‌نویسد: «مردمانی تحصیلکرده، با وضعیت اقتصادی مناسب و دارای درکی میانه‌روانه از مسایل مذهبی همگی از شروط ایجاد دموکراسی هستند. مشکل اساسی جامعه مصر آن است که مردم به دولت وابسته هستند؟ چگونه می‌توان به این وابستگی پایان داد؟ در این میان، دستگاه آموزشی و رسانه‌ها نقش موثری را در تاسیس دموکراسی ایفا می‌کنند. آنان باید از کنترل دولت خارج و به سوی تحت نظارت مردم‌درآمدن حرکت کنند.» در بخش دیگری از رساله «سیسی» می‌توان به افکار «نئوناصریستی» او پی برد؛ چرا که از لزوم «وحدت» تمام کشورهای خاورمیانه سخن می‌گوید. او در این‌باره می‌نویسد: «خاورمیانه باید به‌عنوان یک منطقه سازمان یابد. همانند اتحادیه اروپا ایجاد یک اتحادیه مصرفی، یک واحد پولی، لغو محدودیت‌های عبورومرور مرزی و ایجاد سیاست خارجی واحد از طریق برگزاری انتخابات آزاد از جمله ایده‌های بلندپروازانه سیسی برای خاورمیانه هستند.» اسلامگرایی سیسی: اتحاد با سلفی‌ها؛ دشمنی با اخوانی‌ها یکی از ابهام‌های موجود درباره سیسی تعلق یا عدم تعلق خاطر او به اسلام سیاسی و میزان باور او به لزوم اجرای شریعت اسلامی است. روزنامه «فایننشال‌تایمز» در این‌باره با انتشار گزارشی نوشته است سیسی از نظر شخصی فردی مذهبی است، همسر او پوشش حجاب را حتی در زمان ورزش‌کردن با دیگر بانوان مصری رعایت می‌کند و همچنین گفته شده یکی از دختران او از پوشش نقاب برای پوشاندن صورتش استفاده می‌کند. واقعیت آن است که سیسی به آن خاطر به مقام وزارت دفاع مصر منصوب شد که اخوانی‌ها او را متحد خود قلمداد می‌کردند. با این حال، محاسبات آنان غلط از آب درآمد و سیسی با سلفی‌ها دست اتحاد داد. شواهدی در رساله سال 2006 سیسی وجود دارد که نشان از تمایل او به جریان سلفی دارد. نتیجه‌گیری بررسی رساله ژنرال سیسی نشان از دوگانگی تفکر و عمل او در بسیاری از جنبه‌ها دارد. اگر سرتیپ سیسی معتقد به دین اسلام، روزگاری از حمایت از نظریه خلافت نوشته بود، اکنون در عمل آن را رد می‌کند. اگر در عرصه نظری از آمریکا به‌دلیل حمایت از شیخ‌نشین‌های خلیج‌فارس به دلیل خودکامگی آن رژیم‌ها انتقاد می‌کند، در عرصه عملی برای ساقط‌کردن اخوان‌المسلمین از کمک آنان بهره می‌برد. اگر از طرفداری از اقتصاد بازار آزاد می‌نویسد، در عمل وعده ساخت مسکن‌های دولتی را برای جوانان و نقش‌آفرینی دولت و ارتش به‌منظور اشتغالزایی می‌دهد. تاریخ پیش‌تر نیز شاهد وعده‌ها و ایده‌های نظری رهبرانی بوده که پس از به‌قدرت‌رسیدن به‌دلیل جاه‌طلبی‌های فردی یا موقعیت‌های خاص بیرونی، راهی متفاوت را در پیش گرفته‌اند که گاه در تضاد کامل با افکار پیشینشان بوده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.