شکوفه ملککیانی در گفتوگو با «شرق»:
با نور هنر، به مصاف تاریکیها برویم
پرویز براتی: شکوفه ملککیانی نگاه هنرمندانه خود را با اهداف بشردوستانه در هم آمیخته. این عکاس در پی آن است تا تاثیر متحولکنندهای را از این رهگذر در جهان ایجاد کند. وی برای دستیابی و یافتن راهکاری بهتر جهت کمک به جامعه، به رشته عکاسی روی آورد و تمام عواید اولین نمایشگاهش را برای ساخت مدرسه در جنوب تهران اختصاص داد. سال 86 نمایشگاهی در مرکز استان مازندران برای حمایت از پروژههای بهزیستی برگزار و تمام عواید آن را به جمعیت دوستداران بهزیستی اهدا کرد. وی در سال 2011 مدال پارسی و دفترچه مخصوصی را که برای هشتادوسومین مراسم اسکار طراحی کرده بود برای حمایت از گرسنگان به دفتر برنامه جهانی غذا در ایران اهدا کرد و همچنین در سال 2012 برای همدردی با مردم ژاپن در سونامی ژاپن، مدالی را طراحی و به سفیر ژاپن در ایران اهدا کرد. او از سال 2009 مشاور هنری دفتر برنامه جهانی غذا سازمانمللمتحد در ایران است. او در بسیاری از بزرگترین و معتبرترین مسابقات بینالمللی جهان رتبههای بالایی کسب کرده است که از جمله آنها میتوان به کسب مقام دوم مسابقه بینالمللی انجمن عکاسی کانادا در سال2006، تنها عکاس ایرانی برگزیده در
مسابقه بینالمللی انجمن عکاسی آمریکا در سال2007، برگزیده بیستونهمین مسابقه بینالمللی کنوک هیس بلژیک در سال2008 و عکاس برگزیده مسابقه تراپیکال ایمیج آمریکا در سال2009 اشاره کرد. او تاکنون در بزرگترین و بهترین گالریهای نیویورک نمایشگاههای متعددی داشته و عکسهایش در معتبرترین نشریات جهان به چاپ رسیده است. شما درس وکالت خواندهاید و در مصاحبهای گفتهاید پس از اتمام تحصیل در رشته حقوق در پی آن بودید که از طریق راهی متفاوت به مردم کمک کنید. چه شد عکاسی را برای طیکردن این راه انتخاب کردید؟ اگرچه انتخاب رشته حقوق کاملا آگاهانه و برای من بسیار مناسب بود، به این خاطر که میتوانستم از نزدیک مشکلات مردم را لمس کنم و در این راه به آنان کمک کنم اما بعد از فارغالتحصیلی، تصمیم گرفتم با توجه به آگاهیام از قانون، از راهی متفاوت به مردم کمک کنم و با بهتصویرکشیدن واقعیتهای زندگی، تلاش کنم سطح آگاهی مردم را نسبت به موضوعات اطرافشان بالاتر ببرم. از بین شاخههای مختلف عکاسی دلیل تمرکزتان روی عکاسی مستند چه بوده است؟ هنر، قدرت و تاثیرگذاری نامحدودی دارد. من از هنر
بهعنوان ابزاری در جهت کمک به همنوعانم و بیانکردن افکارم استفاده میکنم؛ در نتیجه تمرکز من تنها روی یک رشته خاص در عکاسی نیست، بلکه حتی بسیاری از مواقع تمرکز من روی عکاسی نیز کمرنگ میشود و از رشتههای دیگری در هنر استفاده میکنم. سباستین سالگادو میگوید عکاسی هیچ چیز را تغییر نمیدهد، حد نهایی کاری که میتواند انجام دهد این است که امیدوار باشد بتواند به مردم نشان دهد که باید تغییری صورت بگیرد. شما با این نظر موافقاید؟ همه انسانها در طول تاریخ شاهد تاثیرگذاری عکاسی بوده و هستند. در بسیاری از جنگها و بلایای طبیعی، ما شاهد تاثیرگذاربودن عکاسی بعد از به نمایش درآمدن عکسها در رسانههای اجتماعی بوده و هستیم. بهعنوان مثال میتوان به زلزلهها و توفانهایی که در چندسال اخیر اتفاق افتاده است اشاره کرد که پس از انتشار عکسهای عکاسان، چقدر کمکهای بینالمللی و داخلی افزایش پیدا کرده است. در عکاسی مستند گاهی نیاز داریم زیبایی را فدای واقعیت کنیم. میدانید که نتیجه توجهنکردن به این اصل، 10عکسی بود که «بزرگترین دروغهای تصویری» لقب گرفتند. شما در مستندنگاریهایتان چقدر به این اصل
توجه دارید؟ حقیقتا من خود را یک مستندنگار نمیدانم. از سفرهایتان به کشورهای مختلف بگویید و کارگاههایی که برای زنان سرپرست خانوار و کودکان گذاشتهاید... همیشه در ذهنم دنبال راهی میگشتم تا بتوانم به انسانهایی که از نظر اجتمایی نیازمند حمایت هستند کمک کنم، بهخصوص زنان سرپرست خانوار که شاید مسوولیت تربیت فرزندان و حمایت اعضای خانواده و کار در اجتماع به تنهایی برایشان طاقتفرسا باشد. به این خاطر مصمم شدم تا با گذاشتن کارگاههای متفاوت در مناطق مختلف ایران به زنان سرپرست خانوار کمک کنم. بهترین راه برای کمک به آنان این بود که به جای جمعآوری کمک برای آنان، سعی کنم به آنان فنی آموزش بدهم و سطح آگاهی آنان را نسبت به قابلیتهایی که دارند بالا ببرم تا بتوانند برای خود کار کنند و از آن طریق منبع درآمدی داشته باشند. در عین حال با ایجاد اشتغال در منزل، محیطی امن برای استمرار کارشان فراهم کرده و همچنین به تربیت و مراقبت فرزندانشان بپردازند. به این خاطر، مواد اولیه ساخت زیورآلات را برایشان تهیه کردم و در کارگاههای مختلفی به آنان آموزش ساخت زیورآلات دادم و پس از پایان پروژه، زیورآلاتی را
که آنان ساخته بودند، از آنان خریداری و در بستهبندیهایی برای کمک به گرسنگان به فروش میرساندم. یعنی در واقع این پروژه یک پروژه چندبعدی است که هم زنان سرپرست خانوار را حمایت میکند و هم باعث کمک به گرسنگان میشود. در سفرهایی که به کشورهای مختلف داشتم، پیشنهادهای زیادی برای برگزاری این قبیل کارگاهها به من میشود اما ترجیح و اولویت من، مردم کشور خودم بوده و هست. و نتیجه آن؟ آنان هماکنون با طراحیهای زیبای خود زیورآلات درست کرده و مستقلا در بازارهای محلی آنان را میفروشند. بهطور خلاصه از فواید این پروژه میتوان به سهمورد اشاره کرد: توانمندکردن زنان سرپرست خانوار با آموزش فنون مختلف، ایجاد اشتغال در منزل، رشد خلاقیت و ایجاد امید برای آیندهای بهتر. برخورد زنان و دخترانی که بینشان رفتید و برای آنها کارگاه گذاشتید چطور بود؟ منظورم تفاوت برخورد قبل و بعد از کلاسهاست... در جلسات اول حس میکردم اعتمادبهنفس آنان کمی پایین است و به این خودباوری نرسیدهاند که بتوانند کاری انجام دهند و پی به قابلیتهای خود نبرده بودند. اما با گذشت زمان و خلق کارهای دستیشان، هر روز شاهد
ابتکارات آنان بودم و مسلما این قضیه در برخورد آنان نسبت به من هم تاثیر داشت. چه شد و از چه زمان بهعنوان مشاور هنری برنامه جهانی غذا مشغول همکاری با دفتر سازمانملل شدید؟ همهچیز از یک جعبه کارتپستال نوروز شروع شد. سال 1387 قرار شد یک مجموعه از کارهای ماکروفتوگرافی من، کارت پستال نوروز برنامه جهانی غذا شود و یک سال بعد یعنی از سال 1388/2009 بهعنوان مشاور هنری برنامه جهانی غذا با این سازمان همکاری میکنم. وظایف شما در این دفتر دقیقا چیست؟ من به این امید هستم که با نور هنر بر تاریکیهای تلخ بشریت پرتو افکنم، مانند گرسنگی. من در این دفتر میکوشم تا از قدرت هنر در مبارزه با گرسنگی استفاده کنم. از نمایشگاه «هنر انساندوستی» بگویید؛ اینکه ایده نمایشگاه، اول بار کی و توسط چه کسی مطرح شد. دیگر اینکه ضرورت برپایی این نمایشگاه چه بود؟ ایده نمایشگاه حدودا سهسال پیش اولینبار توسط من مطرح شد و تقریبا یکسال قبل از اینکه این پروژه را شروع کنم با چندین نفر از روسای گالریهای نیویورک و پاریس که بیش از 30سال در این کار تجربه دارند مکاتبه کردم و بعد از آن جلسات
متعددی با آنان گذاشتم تا بتوانم این پروژه را در حد استانداردهای بینالمللی انجام بدهم و زمانی که من چیزهایی که در ذهنم میگذشت را مطرح میکردم تقریبا برای همه کاری محال بهنظر میآمد البته از نظر حجم کار و مدیریت این پروژه با کیفیتی که مورد نظر من بود. ولی با توجه به حجم بالای کار باید بگویم که وقتی انسان حس میکند که بنیانگذار یک حرکت فرهنگی و بشردوستانه است، با انرژی بیشتری کار میکند و همه هنرمندانی که من با آنها تماس گرفتم با تمام وجود مشتاق همراهی با کمپین «چالش گرسنگی تا صفر» بودهاند. آنان با اشتیاق آثار ارزشمند خود را در راستای جذب منابع و افزایش آگاهی در زمینه مبارزه با گرسنگی به برنامه جهانی غذا اهدا کردند و همچنین از خانم لیلی گلستان تشکر میکنم که هم در پروژه سال گذشته و هم در پروژه امسال در کنار من بودند و برای بهتر برگزار شدن این پروژه از هیچ کمکی دریغ نکردند. آیا آخرین مجموعه عکستان همان است که سال گذشته در موزه صلح روی دیوار بردید؟ آخرین مجموعه کارهای من در واقع مجموعه «روح جنگ» نام دارد که موضوع آن صلح است و در واقع یک کار ضدجنگ است. این مجموعه چندماه پیش در نیویورک
به نمایش درآمد و بسیار مورد استقبال واقع شد. این عکسها از مستند فاصله گرفته و به فوتوآرت گرایش پیدا کرده. آیا این تغییر رویکرد عامدانه بوده است؟ بله، کاملا درست است. من مدت زیادی بود که در مورد جنگ کتابهای مختلفی را مطالعه میکردم، بخصوص جنگ ایران و عراق. هدفم این بود که از المانهای واقعی جنگ برای بهتصویرکشیدن صلح استفاده کنم؛ یعنی کلاه و پوتین و ماسک اکسیژنی که واقعا به جنگ رفته باشند و از آنها استفاده شده باشد. این مجموعه در واقع ادای دین من به زنان و مردانی است که برای آسایش و آزادی ما جنگیدند. از یاد نبریم زنان و مردان سربازی را که برای دفاع از کشورشان و آسایش و نجات انسانها و ایجاد امنیت و صلح از همهچیز خود گذشتند و وجود خود را قربانی کردند و همچنین سربازانی که نجات یافته ولی مسلما با درد و آسیبهای ناشی از جنگ دستوپنجه نرم میکنند و به امید آیندهای امن و مطمئن زندگی را به تکتک انسانها هدیه میکنند. امیدوارم عکسهای من بتواند بالاترین و بزرگترین قدردانی را از زنان و مردانی که برای آسایش و آزادی ما جنگیدند، به تصویر بکشد. تصمیم به برپایی نمایشگاه
ندارید؟ یک پیشنهاد از یک گالری در پاریس دارم که در حال مذاکره هستم و احتمالا یک نمایشگاه در نیویورک برای سال2015 خواهم داشت. چه توصیهای برای افرادی دارید که میخواهند مانند شما از خلاقیت و تواناییهایشان برای کمک به همنوعانشان و انجام کارهای بشردوستانه استفاده بکنند؟ از نظر من، انسان باید به کاری که میخواهد انجام دهد باور و ایمان داشته باشد، مهم نیست که آن کار کوچک باشد یا بزرگ، حتی تلاشهای کوچک هم در جهان میتواند تاثیر خوبی از خود به جای بگذارد، اگر پشت آن کار باور و اعتقاد محکمی باشد. من فکر میکنم انسان نباید برای ذهنش حد و مرزی قایل شود و باید ذهن خود را رها کند و از شکستخوردن نترسد. شهرت، ثروت و یا خانوادهای که در آن به دنیا آمدهایم هرگز باعث متفاوتبودن یا برتری میان انسانها نیست و تنها چیزی که مهم است این است که همه ما با هم برابر هستیم و باید به هم کمک کنیم و با احترام در کنار هم قدم برداریم، دست هم را بگیریم و از آسیبزدن به هم بپرهیزیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.