|

نظر استادان فیزیک درباره دستاوردهای علمی-فرهنگی دکتر حسابی

راهگشای زبان فارسی به متون علمی ایران

گروه علم: نشریه «کیهان فرهنگی» در شمار43 (مهر1366) گفت‌وگویی را با عنوان «استاددکترمحمود حسابی رهگشای فیزیک نوین در ایران» منتشر کرد که طی آن برخی از چهره‌های برجسته فیزیک کشور مانند دکتر«مهدی گلشنی»، دکتر«مهدی برکشلی»، دکتر«رضا منصوری» و دکتر«محمدتقی توسلی» در کنار دکتر«محمود حسابی» و «ایرج حسابی» حضور داشتند و در آن نشست خاطرات و دیدگاه‌های خود را از نقش دکتر«حسابی» در آموزش و پژوهش فیزیک در ایران بیان کردند. خلاصه‌ای از این نشست را با هم می‌خوانیم: دکترمهدی برکشلی: یکی از ابتکارات و افتخارات ایشان، جایگزین‌کردن معادل‌های فارسی برای اصطلاحات علمی در بخش فیزیک است. ایشان در آن زمان از چندنفر برای این کار دعوت کردند و خودشان سرپرستی این گروه را برعهده گرفتند. البته منابع ارزشمندی در اختیار داشتند که نادر بود. شاید 90درصد اصطلاحات فارسی معمول برای واژه‌های خارجی که الان در کتاب‌ها هم رایج است، کار ایشان است. وی معتقد بود زبان فارسی غنی است و می‌تواند از عهده فراهم‌سازی معادل برای اصطلاحات علمی برآید، یعنی می‌توان زبان فارسی را به عنوان یک زبان علمی آماده کرد. به خاطر دارم که ایشان متنی را برای انجمن زرتشتیان آماده کرده بودند و در آن به طور مفصل، توانایی زبان فارسی را در ایجاد معادل برای واژه‌های خارجی بیان کردند. دکترمحمدتقی توسلی: زندگی فیزیکی دانشگاهی در ایران بسیار مشکل است اما آشنایی با دکترحسابی چنان برای من ارزشمند بود که همه مشکلات را قابل‌تحمل و آسان کرده است. استاد عادت داشتند که شفاهی امتحان بگیرند. در امتحان از من سوالی کردند و من هم توضیحاتی دادم و با ناراحتی گفتم من این فرمول را بلد نیستم. گفتند کتابت را بردار و از روی کتاب بنویس. این کار را کردم. بعد چندسوال هم پرسیدند که من جواب‌هایش را نوشتم. وی گفت فکر می‌کنی وقتی وارد کارخانه‌ای بشوی، جلویت را می‌گیرند که کتابت را ببری؟ که من واقعا منقلب شدم. منظور ایشان این بود که فیزیک حفظ‌کردنی نیست. لیزر در سال1960 ابداع شد و من به‌عنوان دانشجوی ایشان در سال1968، 200صفحه جزوه لیزر می‌خواندم که البته بعدها این جزوه به شکل کتاب «دیدگانی کوآنتیک» منتشر شد. بسیاری از حالات و خصوصیات ایشان بی‌نظیر است. ایشان از معدود استادان و محققان بسیار صمیمی هستند. هرگز برایشان مهم نبوده که همکارشان کیست، هر که بود مثل یک دوست با او کار می‌کردند. از دیگر صفات پسندیده ایشان، این بود که عادت به دستوردادن نداشتند و باوجود اختلاف سنی و اختلاف فراوان معلوماتی که با ما داشتند، امکان نداشت که دستور بدهند. در سال‌های46 تا 53، هفته‌ای سه‌شب از ساعت پنج تا10 با هم تحقیق می‌کردیم و طی تمام این سال‌ها و سال‌های بعد، کم دیده‌ام استادی این همه با دانشجویانش رفیق باشد و محیط را پر از تفاهم و صمیمیت کند. آقای دکتر از معدود کسانی هستند که در ایران کتاب علمی تالیف کردند. قبل از ایشان اکثر کتاب‌های علمی، ترجمه بود. من بارها شاهد بودم که برای نوشتن یک صفحه، چندین‌کتاب را با دقت و حوصله بسیار می‌خواندند و اول به فرانسه یادداشت برمی‌داشتند و بعد یکی‌یکی آنها را اصلاح می‌کردند. یکی از آثار ایشان، کتاب «حالت جامد» است که کاملا تالیفی است، دیگر آثار ایشان هم نیازی به توصیف ندارد. دکترمهدی گلشنی: روش ایشان در تدریس این بود که فقط کلیات را مطرح می‌کردند و وارد جزییات نمی‌شدند. در آن زمان تحلیل این قضایا برای دانشجو خیلی مشکل بود و ما مجبور بودیم دنبال منابع انگلیسی برویم. به همین دلیل ما قبل از رفتن به کلاس، درس را مطالعه می‌کردیم و برای درک مطلب، آمادگی کامل داشتیم. این روش ایشان بسیار‌بسیار ارزشمند بود و حالا پی می‌بریم که ایشان چه هدفی داشتند و چه کار خوب و پرارزشی می‌کردند. در مقطع فعلی، دانشجو از ما می‌خواهد که تمام مسایل را جویده، در اختیارش قرار دهیم. می‌گویند «ابوریحان بیرونی»، مطلبی را مطرح می‌کرده و در مقابل پرسش شاگردان می‌گفته باید خودتان پیدا کنید و آنها را به جست‌وجو و تفحص وامی‌داشته است. روش دکتر«حسابی» هم به همین شکل بود و همین باعث می‌شد هنگامی که به آمریکا رفتم، احساس کردم واقعا روی مسایل اپتیک تسلط دارم. استاد جزو معدود کسانی بودند که هم به جنبه‌های عملی فیزیک توجه داشتند و هم به جنبه‌های نظری. نکته دیگری که در مورد ایشان خیلی جالب است، اینکه همواره خودشان را از لحاظ علمی، در سطح روز نگاه می‌دارند یعنی از جریانات علمی روز مطلع هستند. دکتررضا منصوری: به عقیده من اگر حالا ما می‌توانیم در دانشگاه‌ها به‌راحتی به زبان فارسی تدریس کنیم، در واقع مدیون ایشان هستیم. کافی است نگاهی به کشورهای همجوار و کشورهای عربی بیفکنیم. بسیاری از این کشورها، نتوانستند این کار را انجام دهند. یکی از عمده‌ترین دلایل در این خصوص، علاقه و تسلط فراوان استاد به ادبیات فارسی و به‌طورکلی به ادب و هنر است و باعث شده که به‌راحتی برای اصطلاح‌های علمی، معادل‌های فارسی پیدا کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.