|

نمایشنامه‌های تازه نشر قطره

نمایشی آخرالزمانی «آدم ‌و حوا» نمایشنامه‌ای است در چهارپرده از میخاییل بولگاکف که مهران سپهران آن را از متن روسی به فارسی برگردانده است. نمایشنامه «آدم و حوا» هم مثل برخی دیگر از کارهای بولگاکف در زمان حیاتش امکان چاپ و اجرای صحنه‌ای نیافت و 30سال بعد از مرگ نویسنده‌اش در پاریس منتشر شد و در سال 1987 هم امکان چاپش در شوروی به‌دست آمد. این نمایشنامه، زمانی نوشته شد که هیچ‌کدام از نمایشنامه‌های بولگاکف امکان اجرا نداشتند؛ بعد از آنکه او به‌طور اتفاقی با استالین در تئاتر هنری مسکو گفت‌وگوی کوتاهی کرد به نوشتن «آدم و حوا» پرداخت، که البته این کار هم به سرنوشتی مشابه بسیاری دیگر از کارهایش دچار شد. «آدم و حوا» نمایشنامه‌ای است در ژانر آخرالزمانی و با داستانی تخیلی از جنگ با گازهای شیمیایی. تخیل و فانتزی از ویژگی‌های پررنگ آثار بولگاکف و خاصه آثار متاخر او به‌شمار می‌روند که البته این ویژگی در کار بسیاری دیگر از نویسندگان هم‌دوره او هم دیده می‌شود. در مقدمه مترجم درباره این نمایشنامه آمده: «برخلاف آثار قبلی بولگاکف، این اثر از صراحت گروتسک مخصوص بولگاکف برخوردار نبود و بولگاکف در آن به عرصه‌ای قدم نهاده که تاکنون پا نگذاشته بود. او تلاش کرد فضای واقعی روسیه را نشان دهد. نوشتن این نمایش‌نامه هم‌زمان با نگارش رمان بزرگ «مرشد و مارگاریتا» آغاز شد و بعضی از مفسران به‌نوعی رگه‌های شخصیتی مرشد و مارگاریتا را در سرنوشت شخصیت‌های نمایش‌نامه آدم و حوا جست‌و‌جو می‌کنند». جست‌وجوهای بیهوده «دو نمایشنامه از ژرژ پرک» با نام‌های «اضافه حقوق» و «سیب‌زمینی» این روزها با ترجمه زهره ناصحی به فارسی منتشر شده است. پرک از جمله شناخته‌شده‌ترین نویسندگان فرانسوی قرن بیستم به‌شمار می‌رود و همان‌طور که مترجم هم اشاره کرده، آثارش از پیچیدگی‌های ساختاری زیادی برخوردارند. در ابتدای کتاب مقدمه‌ای مفصل توسط مترجم کتاب درباره زندگی و آثار پرک آمده و در آن به «دنیای شگفت‌انگیز» پرک پرداخته شده است. در بخشی از این مقدمه می‌خوانیم: «ژرژ پرک نویسنده فرانسوی‌زبانی است که سهم به‌سزایی در آفرینش آثار ادبی اواخر قرن20 داشته است. در دهه‌های70 و 80 میلادی، دورانی که ادبیات فرانسه گذر به قرن جدید را آغاز کرده بود، نوآوری‌های ادبی وی، تصویری نو از قابلیت‌های ادبیات برجای می‌گذارد، ضمن آنکه بارقه‌ای از آثار ادبی پس از خود به ارمغان می‌آورد و پیشینیان خویش را نیز از یاد نمی‌برد». مترجم کتاب ویژگی‌های بارز آثار پرک را در چهارمورد برشمرده است: یکی آنکه هیچ‌یک از آثار او شبیه به هم نیستند، دوم آنکه قیدوبندهای ساختاری و بازی‌باکلام و به‌واسطه‌ آنها زبان طنز به‌وفور در آنها دیده می‌شود. دیگر اینکه باوجود تفاوت‌های آثار او با هم، جست‌وجوی بی‌نتیجه و ناکام، تنها مضمون مشترکی است که می‌توان در آثار او یافت و درنهایت هم نگرش تاز‌ه‌ای از واقعیت و واقع‌گرایی در غالب نوشته‌های پرک دیده می‌شود. در ادامه هریک از این ویژگی‌ها به‌طور مفصل‌تری توضیح داده شده‌اند. نمایش‌نامه اول این کتاب با نام «اضافه حقوق»، داستان فرسودگی کارمندی در طول سال‌های خدمت خود در سازمان و در حسرت افزایش حقوقی است که هر روز در طلب آن، سلسله‌مراتب را طی می‌کند و با هزار تردید و فرضیه و نظر، آرزوی دستیابی به آن را می‌پروراند. هنوز اول بازی است «سرباز و مرز» عنوان مجموعه‌نمایشنامه‌ای است از هادی خورشاهیان شامل یازده‌نمایشنامه کوتاه که به فاصله زندگی و مرگ می‌پردازند. عناوین نمایشنامه‌هایی که در این کتاب آمده‌اند عبارتند از: «خط آزاد»، «من، تو، او، همه»، «هنوز اول بازی است»، «مرگ نویسنده»، «سرباز و مرز»، «زندان»، «دریا»، «دادگاه خانواده»، «تابوت و پرچم»، «عاشقانه قوم دربه‌در» و «سه‌شنبه». بنا به توضیحی که در خود کتاب آمده، شخصیت‌های این نمایشنامه‌ها همان آدم‌هایی‌اند که در اطراف ما دیده می‌شوند. «حتی شاید خود ما باشیم، هرچند ممکن است باور نکنیم این آدم‌ها حالات مختلف و متفاوتی از ما هستند. دنیای نمایشنامه‌های سرباز و مرز با همه مدرن‌بودن‌شان در نوشتار، نشان‌دهنده دنیای گاه بسیار کوچک و باورپذیر ماست. دنیایی که تلاش می‌کنیم از آن فاصله بگیریم. این یازده‌نمایش‌نامه کوتاه، برش‌هایی از جان و جهان ماست که ما را در مواجهه با خویشتن و جهان به‌تصویر می‌کشد». نمایشنامه‌هایی بر بستر تاریخی «حیات‌النفوس، داستان‌های میان‌رودان» با عنوان فرعی دو نمایشنامه همراه، عنوان کتاب دیگری است که این‌روزها توسط نشر قطره منتشر شده است. علی شمس در دونمایشنامه‌ای که در این کتاب آمده، با نگاهی به بستری تاریخی به نوشتن آنها پرداخته است. در توضیح خود کتاب درباره این دو نمایشنامه آمده: «حیات‌النفوس و داستان‌های میان‌رودان دوکوشش جدا از هم در حوزه تاثیر‌پذیری از آبشخورهای تاریخی است. اولی نگاهی از نزدیک و خودمانی به یکی از شب‌های هزارویک‌شب دارد و دومی در مقیاسی بزرگ‌تر می‌خواهد یک‌بستر و شکوه تاریخی را در چشم‌اندازی پارودیک بازروایی کند. به‌گفته دیگر، ارایه شوخانه از گزاره‌های زبانی و بازپیدایی روایت‌های باستانی در پیچه‌ای کمیک -در نمایشنامه دوم- مشخصه غالب آن است».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.