|

چشم‌انداز خروج افغانستان از بحران سیاسی

اردشیر زارعی قنواتی

بحران سیاسی افغانستان که بعد از برگزاری دور دوم انتخابات ریاست‌جمهوری این کشور به لحاظ تقلبات گسترده اتفاق افتاده بود، با میانجیگری «جان کری» وزیرخارجه آمریکا و توافق دو کاندیدای رقیب حول یک برنامه تحقیق و تفتیش تمام آرای به صندوق‌ریخته‌شده، فعلا فروکش کرده است. سفر دو روزه کری به کابل و مذاکرات فشرده وی با «عبدالله عبدالله» و «اشرف غنی احمدزی» به‌عنوان دو طرف دعوی و همچنین دیدار با «حامد کرزای» و «یان کوبیش» فرستاده ویژه سازمان‌ملل متحد در امور افغانستان در این رابطه، بالاخره منجر به یک توافق جامع برای برون‌رفت از بحران شد. در این توافق مقرر شد تمام آرا زیر نظر ناظران سازمان ملل و نمایندگان ناظر دو کاندیدای حاضر مورد بازبینی قرار گرفته، هر دو طرف منازعه سیاسی به نتایج این بررسی‌ها گردن نهاده، تاریخ مراسم تحلیف از موعد دوم آگوست تا پس از پایان بازبینی کامل آرا به تعویق افتاده و در نهایت با هر نتیجه‌ای که حاصل شود یک دولت «وحدت ملی» تشکیل شود. نکته مهم که در همان ابتدای کنفرانس مشترک مطبوعاتی کری در کنار عبدالله و احمدزی از سوی وزیر خارجه آمریکا بر آن تاکید شد اذعان به تقلب و تخلف در برگزاری دور دوم انتخابات ریاست‌جمهوری افغانستان بود که به‌واسطه پذیرش هر دو کاندیدا، نسبت به توافق حاصله و اظهارات کری، تا حدودی می‌تواند ادعاهای ستاد عبدالله و تغییرات احتمالی به نفع وی را در فرجام کار رقم بزند. این کنفرانس مطبوعاتی که جان کری را در کنار عبدالله عبدالله و اشرف غنی احمد‌زی به همراه فرستاده ویژه سازمان ملل در پشت تریبون نشان می‌داد و غیبت حامد کرزای به‌عنوان رییس‌جمهوری را برجسته می‌کرد، گویای دورزدن و احتمالا نارضایتی او از این پروسه توافقی بود. قبل از این کنفرانس نیز خبرهایی منتشر شده بود که نشان می‌داد در جریان دیدار کری و کرزای تنش لفظی شدیدی بین دو طرف اتفاق افتاده که عدم شرکت رییس‌جمهوری در این کنفرانس و همچنین تقاضای همه طرف‌های درگیر از وی برای تعویق مراسم تحلیف نشان‌دهنده این موضوع بود که در جریان توافق جاری، کرزای به حاشیه رانده شده است. از طرف دیگر پروسه بازبینی تمامی آرای دور دوم زیر نظر ناظران سازمان‌ملل‌متحد و با استانداردهای بین‌المللی حاکی از این واقعیت است که در این توافق از کمیسیون‌های انتخاباتی افغانستان نیز تا حدودی سلب اعتماد شده و نقش قانونی آنان در حاشیه قرار گرفته است که همین امر می‌تواند تایید نظر عبدالله درخصوص اعمال نفوذ و تقلب انتخاباتی از سوی دولت و کمیسیون برگزاری انتخابات تلقی شود. اینکه اشرف غنی احمدزی پذیرفته است خلاف اظهارات پیشین خود در مورد فصل‌الخطاب‌بودن نهادهای قانونی کشور به توافقی تن دهد که این نهادها را در حاشیه قرار می‌دهد و ناظران خارجی را مسوول بازبینی می‌کند، دلیل دیگری است بر پذیرش تقلب و عبور از نهادهای ملی که متهم به مشارکت در بروز تقلب بوده‌اند. با توجه به اینکه جان کری به‌صراحت از بروز تقلب و بازبینی آرا توسط یک‌نهاد بین‌المللی سخن می‌گوید و نحوه قرارگرفتن عبدالله در سمت راست وی و همچنین شروع اول بیان اظهارات مرد تاجیک نسبت به رقیب خود که هرچند با تعارف همراه بود اما در عرف دیپلماتیک معانی اولویت و تقدم گزینه را تداعی می‌کند، به نظر می‌رسد هم اینک کفه ترازو به‌سوی عبدالله سنگینی می‌کند. آنچه هم‌اکنون در فضای سیاسی افغانستان اتفاق افتاده در فاز داخلی، یک مشارکت سیاسی بین دو رقیب انتخاباتی حول یک تلاتفرم فراملی جهت حفظ ثبات و اتحاد ملی کشور است و در فاز بین‌المللی تحمیل اراده قدرت آلترناتیوی جایگاه «متروپل» بر وضعیت «کلنی» به جهت دفاع از دستاوردهای پیشینی و جلوگیری از فروپاشی ساختار شکل‌داده‌شده است. خروج افغانستان از بحران سیاسی پس از برگزاری دور دوم انتخابات با میانجیگری وزیر امورخارجه آمریکا به خوبی نشان می‌دهد کاخ سفید در هر زمانی که اراده کند تا منصفانه وارد دعاوی و اختلافات محلی به خصوص در مناطقی شود که تاثیر تعیین‌کننده در آنجا دارد، می‌تواند بحران را به‌خوبی مدیریت کرده و بازیگران داخلی را به رعایت روندهای منطق سیاسی وادار کند. این واقعیت بیش از آنچه به اعتبار اخلاقی این کشور منوط باشد، ناشی از جایگاه تعیین‌کنندگی «قدرت» در «حوزه‌های نفوذ» است که به لحاظ در‌دست‌داشتن ابزارهای لازم برای تاثیرگذاری بر منطقه بحران، بازیگران محلی را ملزم به پذیرش توافقات مرضی‌الطرفین خواهد کرد. به همین دلیل چنانچه همین رویه سازنده از سوی واشنگتن در اراده برای حل‌وفصل بحران‌های صلح خاورمیانه، عراق و اوکراین نیز اعمال شود به‌واسطه نفوذ تعیین‌کننده این کشور بر ساخت سیاسی حاکم بر این کشورها، می‌تواند به خلاف شرایط کنونی بستر مناسب جهت موقعیت مصالحه و توافق را نیز فراهم کند. اینکه بعد از چندسال شکست دولت اوباما در حوزه سیاست خارجی این بار با یک سفر دو روزه کری به افغانستان دستاورد بزرگی برای دیپلماسی آمریکایی و اعتبار سیاسی این کشور رقم می‌خورد دقیقا ارتباط مستقیمی با همین دوگانه میانجیگری منصفانه و اراده معطوف به قدرت برای تحمیل پذیرش راه‌حل مرضی‌الطرفین به طرفین منازعه در حوزه ملی منطقه بحران دارد. این موفقیت دیپلماتیک برای دولت اوباما و بهره‌مندی وضعیت افغانستان از یک مصالحه ملی جهت خروج از بحران سیاسی تصویری از یک اشتراک منافع بازیگران تاثیرگذار ملی و بین‌المللی بر اساس درک ضرورت و نقش‌آفرینی در مسیر صلح، ثبات و امنیت داخلی و خارجی ورای بازی‌های سودمندگرایانه مبتنی بر رقابت‌های ژئوپلتیک است که نتایج مثبتی را به همراه داشته است. هم‌اکنون افغانستان از یک مرحله اساسی بحران سیاسی عبور کرده و چنانچه تمامی بازیگران داخلی و خارجی در این حوزه به مفاد توافقنامه کنونی پایبندی نشان دهند به یقین می‌توان امید داشت که از فروغلتیدن این کشور به درون سیاهچاله فاجعه جلوگیری می‌شود و شرایط لازم برای ادامه مسیر توسعه و ثبات این کشور حداقل برای یک دوره کوتاه فراهم می‌آید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.