تهران، تابستان و «ترومبوز» سینوسی
بابک زمانی .متخصص مغز و اعصاب
هر سال در ابتدای تابستان، جامعه متخصصان مغز و اعصاب خود را موظف میبیند درباره ترومبوز سینوسی یکبار دیگر هشدار چندساله خود را تکرار کند. سینوسهای مغز، وریدهای بزرگی هستند که خون را از مغز تخلیه میکنند. سیستم تخلیه خون از مغز اگر ظریفتر و پیچیدهتر از سیستم ورود خون به مغز نباشد، از آن سادهتر نیست! خونی که با فشار، هر لحظه وارد محفظه کوچکی مثل جمجمه میشود، باید با همان میزان از مغز خارج شود. کوچکترین اختلال در تخلیه این خون، باعث افزایش آب مغز و تورم مغزی میشود. از سوی دیگر در سیستم خروجی خون از مغز، موتور محرکهای مثل قلب که خون را وارد مغز میکند، وجود ندارد. بنابراین سرعت جریان خون هم در سیستم وریدی بسیار آهستهتر است. اینکه در اکثریت مطلق مواقع این سیستم بدون هیچ اختلالی، مایعی غلیظ نظیر خون را از رگهایی که در هر حال شیشهای نیستند، عبور میدهند حاکی از سیستم بسیار دقیقی است که اولا خون را لغزان و ثانیا جریان آن را مداوم میکند. تاکنون بیش از 10ماده پیدا شده است که باعث لغزندگی و عدمچسبندگی خون میشوند و احتمالا تعداد مکانیسمهای دخیل بسیار بیشتر از اینهاست. در موارد بسیار نادری که برخی از
این مکانیسمها بهطور ژنتیک ضعیفتر از بقیه مردم باشند، ممکن است در شرایط خاص بخشی از این سیستم تخلیه دچار انسداد و تجمع خون در بخشی یا تمام مغز شوند. مهمترین این شرایط، زمانی است که خون بهدلیل کمآبی غلیظتر از سابق و داروهایی هم که انعقاد خون را افزایش میدهند، مصرف شده باشند. ترکیب تابستان، فعالیت فیزیکی، روزهداری و مصرف قرصهای ضدحاملگی (که انعقاد خون را تشدید میکنند) ترکیبی است که هرساله خانمهای زیادی را به ترومبوز سینوسی مبتلا میکند. اما در سالهای اخیر با توجه به درک فزاینده از این بیماری که به تشخیص موارد بیشتر و بیشتری منجر شده، بهنظر میرسد ابتلا به این بیماری در تابستانهای داغ تهران محدود به شرایط برشمرده نباشد و ترومبوز سینوسی حتی در مردانی که روزهدار نیستند و بهخصوص در کسانی که کارهای فیزیکی داشتهاند هم دیده شده است. البته در حال حاضر نمیتوان شیوع این بیماری را بهدرستی تخمین زد. کیفیت علایم این بیماری که او را به صورت یک مقلد بزرگ درمیآورد ممکن است باعث تشخیصهای دیگری شود. برخی از بیماران ممکن است خیلی سریع بهبود یابند و بیماری به بروز تمام علایم منجر نشود و البته برخی از
بیماران نیز ممکن است به سرعت فوت کنند. بنابراین تعداد بیماران بستری تنها مشتی نمونه خروار است، اما در هر حال اطلاعرسانی مناسب و انجام اقدامات پیشگیرانه در کاهش ابتلا و مرگومیر از اهمیت حیاتی برخوردار است. رسانهها حداقل در تابستانها میتوانند این کار را به جای اطلاعرسانی کنجکاوانه در مورد بیماریهایی مثل اماس که هیچ راه پیشگیری ندارند، به انجام برسانند. اطلاعرسانی به خانمها و هشدار در مورد مصرف قرصهای ضدحاملگی در دوران روزهداری بهخصوص برای تاخیر قاعدگی، تشویق استفاده مداوم از آب و مایعات در روزهای تابستان، منع روزهداری در بیمارانی که بیماری، آنها را مستعد ترومبوز سینوسی میکند و البته اطلاعرسانی عمومی در مورد فهرست بلندبالای این بیماریها، میتوانند به میزان قابلتوجهی بکاهند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.