|

رابطه «وازکتومی» با سرطان «پروستات»

محمدرضا صفری‌نژاد . جراح و متخصص بیماری‌های کلیه و مجاری ادراری ، رییس انجمن علمی سلامت خانواده و استاد دانشگاه

بیش از دودهه است که رابطه وازکتومی با سرطان پروستات مطرح است و پژوهش‌های مختلف نتایج متفاوتی را در این مورد گزارش کرده‌اند، ولی این‌روزها نظرهای زیادی در مورد رابطه وازکتومی با سرطان پروستات مطرح می‌شود. باید توجه داشت در علم پزشکی باید به مواردی استناد کرد که معتبر باشند. در یک دهه اخیر، پزشکی مبتنی بر شواهد مورد قبول جامعه علمی پزشکی قرار گرفته و مطالب حاصل از پزشکی مبتنی بر شواهد، اعتبار زیادی دارد و می‌توان به آنها استناد کرد. در اینجا سعی شده است اطلاعات از معتبرترین منابع در اختیار خوانندگان محترم قرار گیرد و در پایان یک استنتاج کلی به‌عمل آید. وازکتومی یک عمل ساده، موثر و بی‌خطر جهت جلوگیری از بارداری و در تمام دنیا مرسوم است. هر سال در آمریکا حدود 500هزار وازکتومی انجام می‌شود ولی متاسفانه مثل سایر موارد، اینجانب از وجود آمار سالانه تعداد وازکتومی در کشورمان اطلاع ندارم. این عمل اگرچه ساده، بی‌خطر و ارزان است، ولی مردها تمایل چندانی برای انجام آن ندارند و اکثرا خانم‌ها را وادار به بستن لوله‌های رحمی (توبکتومی) می‌کنند. در آمریکا از زوج‌هایی که قصد جلوگیری از بارداری دارند، فقط 9درصد مردان وازکتومی می‌کنند در صورتی ‌که 27درصد زنان تحت توبکتومی (قطع‌کردن لوله‌های رحمی) قرار می‌گیرند. انجام وازکتومی از هر لحاظ (از نظر عوارض، هزینه و سهولت انجام) بر توبکتومی ارجح است. مطالعه‌ای که بیشتر مورد استناد قرار می‌گیرد، مطالعه‌ای است که در دانشگاه هاروارد صورت گرفته و سال1993، در ژورنال جاما (JAMA) به چاپ رسیده است. در این مطالعه 10هزار و 55 مرد که وازکتومی شده بودند و 37هزارو800مرد که سابقه وازکتومی نداشتند، به مدت چهارسال تحت‌نظر قرار گرفتند. محققان مربوطه به این نتیجه رسیدند که در مدت چهار سال پیگیری، خطر سرطان پروستات در مردانی که وازکتومی شده بودند، 6/1برابر مردانی بود که وازکتومی نشده بودند. ولی این مطالعه به‌زودی زیر سوال رفت. از سال 1994 در یک مطالعه بزرگ در دانمارک، تعداد 75هزار مرد را که وازکتومی شده بودند، به مدت 12سال تحت‌نظر قرار دادند و آنها را از نظر ابتلا به سرطان پروستات و سرطان بیضه با جمعیت مردان عادی دانمارک مقایسه کردند. نتیجه این بررسی، در مجله پزشکی بریتانیا (BMJ) منتشر شد. در این مطالعه به این نتیجه رسیدند که وازکتومی خطر سرطان بیضه و پروستات را در مردان افزایش نمی‌دهد. بالاترین میزان وازکتومی در دنیا در کشور نیوزیلند انجام می‌شود. تحقیق معتبر دیگر از این کشور است که در سال 2002 در مجله جاما چاپ شد. در این تحقیق به این نتیجه رسیدند که وازکتومی حتی پس از 25سال خطر سرطان پروستات را افزایش نمی‌دهد. در علم پزشکی روشی به نام «متا آنالیز» وجود دارد که در آن نتایج مطالعات معتبر مواردی را که پژوهش‌های متعدد درباره آنها انجام شده است، به روش‌های علمی تجزیه و تحلیل می‌کنند. در کشور چین برای کنترل جمعیت، وازکتومی به‌شدت رواج دارد. در یک بررسی متاآنالیز در کشور چین، نتایج 27مطالعه مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفت. نتایج این مطالعه در سال 2009 در مجله Zhonghua Nan Ke Xue چاپ شد. آنها به این نتیجه رسیدند که مطالعات بررسی‌شده، رابطه‌ای بین وازکتومی و سرطان پروستات را نشان نمی‌دهد. «The Journal of Urology»، یکی از معتبرترین مجلات ارولوژی دنیا است. در یک مطالعه که در سال 2008 در این مجله چاپ شد، محققان به این نتیجه رسیدند که رابطه‌ای بین وازکتومی و سرطان پروستات وجود ندارد. در مطالعه دیگری که سال 2002 در این ژورنال چاپ شد، باز هم رابطه‌ای بین سرطان پروستات و وازکتومی دیده نشد. از طرف دیگر در یک مطالعه متاآنالیز دیگر که در کشور آمریکا صورت گرفته و در آن، نتایج 17مطالعه در مورد وجود رابطه بین سرطان پروستات و وازکتومی مورد بررسی قرار گرفته است، محققان به این نتیجه رسیده‌اند که وازکتومی خطر سرطان پروستات را به میزان مختصر و 10درصد به ازای هر 10سال پس از وازکتومی افزایش می‌دهد. ولی محققان همین مطالعه اظهار کرده‌اند یافته‌های آنها ممکن است یک خطای آماری (Bias) باشد و به بررسی بیشتری در این مورد نیاز است. در مطالعه‌ای دیگر که سال2002 در کبک کانادا انجام و نتایج آن در مجله «Health place» چاپ شد، محققان به این نتیجه رسیدند که وازکتومی خطر سرطان پروستات را پس از 10 سال از گذشت زمان وازکتومی افزایش می‌دهد. باز هم خود محققان در این بررسی ذکر کرده‌اند یافته‌های آنها ممکن است ناشی از خطای آماری باشد. سرطان پروستات وابسته به عوامل زیادی است. مهم‌ترین فاکتورهای تاثیرگذار در شیوع سرطان پروستات عبارتند از: سابقه فامیلی سرطان پروستات، نژاد، وزن، رژیم غذایی، کشیدن سیگار، میزان مصرف کلسیم روزانه، میزان فعالیت روزانه و ... . این عوامل در جوامع مختلف متفاوت است. در جوامع مدرن، انجمن‌های علمی عهده‌دار بررسی میزان شیوع بیماری‌های مربوطه، تهیه راهنماهای درمان و... رشته‌های علمی مربوطه هستند. متاسفانه عملکرد انجمن‌های علمی در ایران در اکثر قریب به اتفاق موارد، به برگزاری همایش محدود می‌شود. درباره وازکتومی و رابطه آن با سرطان پروستات در کشورمان، انجمن‌های علمی مربوطه یا مبادی ذی‌ربط در وزارت بهداشت باید به سوالات زیر پاسخ دهند: - چنددرصد از زوج‌ها برای پیشگیری از بارداری، از وازکتومی استفاده می‌کنند؟ - سالانه چه میزان وازکتومی در کشور انجام می‌شود؟ - در 10سال گذشته از تعداد وازکتومی در کشور کاسته شده یا افزایش یافته است؟ - میزان شیوع سرطان پروستات در مردان کشور ما چقدر است؟ - آیا میزان شیوع سرطان پروستات در جمعیت مردان کشور که وازکتومی شده‌اند، متفاوت از جمعیت عادی است؟ لازم به ذکر است که برای پاسخ‌دادن به سوالات فوق باید بررسی‌های اپیدمیولوژیک تخصصی مثل بسیاری از کشورهای دیگر انجام شود. تا آن موقع نمی‌توان قضاوت کرد که تاثیر وازکتومی در شیوع (کاهش یا افزایش) سرطان پروستات در مردان ایرانی چیست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.