|

افغانستان در انتظار یک چالش بزرگ سیاسی

اردشیر زارعی‌قنواتی

برگزاری دور دوم انتخابات ریاست‌جمهوری افغانستان در روز شنبه 24خرداد هر چند با استقبال مردم افغانستان روبه‌رو شد و یک موفقیت بزرگ دیگر در مبارزه با تروریسم و نهادینه‌کردن مردمسالاری در نظام حکومتی این کشور بود، اما با توجه به تحولات چند روز گذشته بوهای بدی از تقلب سازمان‌یافته به مشام می‌رسد. سخنان «عبدالله عبدالله» کاندیدای پیشتاز دور اول با 45‌درصد آرا در کنفرانس مطبوعاتی خود در روز یکشنبه مبنی بر هشدار به کمیسیون مستقل انتخابات و اشاره وی به دستکاری در میزان مشارکت مردم در انتخابات و انگشت گذاشتن بر جابه‌جایی گسترده برگه‌ها و مواد انتخاباتی توسط «ضیاء‌الحق امیرخیل» رییس دبیرخانه کمیسیون انتخابات برای استفاده غیرقانونی از آن به نفع رقیب خود، از هم‌اکنون نشان‌دهنده این است که اعلان نتایج دور دوم با چالش‌های سختی روبه‌رو خواهد شد. از آنجا که معمولا و بنا بر تجارب عینی همواره میزان مشارکت در دور دوم هر انتخاباتی به جهت خروج بسیاری از کمپین‌های انتخاباتی از عرصه رقابت و به تبع انفعال در بین اقشار بدنه این کمپین‌های حذف‌شده، یک واقعیت اثبات‌شده است و در دور دوم بلافاصله در اولین کنفرانس مطبوعاتی رییس کمیسیون میزان مشارکت هفت‌میلیون گفته شده که صدهزار رای بیشتر از دور اول است، تردیدها نسبت به روند برگزاری دور دوم افزایش پیدا کرده است. همچنین گزارشات منابع خبری مستقل و ناظران خارجی هیچ سندیت و نشانه را نسبت به مشارکت بیشتر رای‌دهندگان در دور دوم نشان نداده و حتی در بسیاری از این گزارشات به خلوت‌بودن مراکز رای‌گیری نسبت به دور اول هم به کرات اشاره شده است. از همان ابتدای پروسه انتخابات ریاست‌جمهوری افغانستان به لحاظ جبهه‌بندی‌های قومی- مذهبی در کنار دیگر عوامل مشکل‌ساز در این کشور احتمال اینکه نتایج نهایی و مشخص‌شدن پیروز انتخابات با چالش عدم پذیرش توسط رقیب مواجه شود، وجود داشت. هم‌اکنون به نظر می‌رسد این موضوع بیش از هر زمان دیگری رنگ واقعیت به خود می‌گیرد به‌خصوص در آنجا که رقیب پیشتاز دور اول با اختلاف حدود 13/5 درصد نسبت به رقیب خود در جایگاه شکست‌خورده قرار گیرد. این امر به خصوص از آنجا که نفرات سوم و چهارم در دور اول با حدود 18‌درصد به کمپین عبدالله پیوسته بودند، هر چند به جهت نقش قومی در انتخابات افغانستان نمی‌توان این «بانک‌های رای» را یکدست به حساب جبهه ائتلافی وی نوشت، اما وزنه بزرگ‌تری را نسبت به رقیب ایجاد می‌کرد. هنوز برای اظهارنظر قاطع نسبت به چگونگی روند انتخابات و نقش تعیین‌کننده کمیسیون مستقل انتخاباتی در فرجام این انتخابات، نمی‌توان یک برداشت عینی داشت اما در صورت تغییرات اساسی و غیرقابل پیش‌بینی در نتایج انتخابات تا حدود زیادی می‌توان به اعمال نفوذ و گستره تقلب در این دوره نظر توجیه‌گرایانه داشت. اتهام تقلب و اعمال نفوذ کمیسیون انتخاباتی به نفع «اشرف غنی احمدزی» از سوی عبدالله‌عبدالله که به صراحت بیان شده است، نشانه روشنی از چالش‌های پشت‌پرده برگزاری دور دوم انتخابات ریاست‌جمهوری است که از هم‌اکنون زنگ‌های خطر را برای مخدوش‌شدن انتخابات و حتی ثبات افغانستان به صدا درآورده است. هر چند به دلیل ساختار حکومتی و نفوذپذیری کمیسیون مستقل انتخاباتی این هشدار عبدالله نسبت به نشانه‌های بروز تقلب می‌تواند یک تاکتیک بازدارنده تلقی شود، اما شدت عکس‌العمل مرد تاجیک بیشتر به یک امر حادث شده یا حداقل در حال وقوع نزدیک است. با توجه به اینکه در فاصله بین برگزاری دور اول و دوم انتخابات ریاست‌جمهوری افغانستان هیچ وضعیت دگرگون‌شده و موج‌سازی تعیین‌کننده در فضای سیاسی افغانستان رخ نداده و سیر معمولی روند انتخاباتی بیشتر در مسیر موفقیت عبدالله در جریان بوده است، هر نتیجه غیر از این با منطق سیاست حتی در دوقطبی حول رقابت‌های قومی افغانستان نیز قادر به رقم‌زدن معادله با متغیرهای بزرگ نخواهد بود. در افغانستان اصولا بیش از آنچه به رویه قضایا نگاه شود باید به بازی‌های پشت‌پرده در هرم قدرت سیاسی و موقعیت قومی توجه شود. این واقعیت همیشه مردانی را در حاشیه نگاه خواهد داشت که برای دفاع از منافع قبیله و قومی خود دست به بازی‌های زیگزاکی بزرگی جهت حفظ جایگاه خود می‌زنند. در این بین هرگز نمی‌توان نقش «حامد کرزای» رییس‌جمهوری افغانستان را در شکل‌دهی به نظام جدید افغانستان نادیده گرفت. به همین دلیل یک تردید قوی وجود دارد که با مخدوش‌شدن روند انتخاباتی و بروز یک دوره بی‌ثباتی به جهت عدم پذیرش نتایج، به اجبار و تحت قوانین کشور با عدم انجام مراسم تحلیف رییس جدید، وی بتواند تا مدتی که یک توافق اصولی انجام نگرفته به صدارت خود ادامه داده و حداقل طی رایزنی‌های مصالحه نقش برجسته خود در آینده افغانستان را با امتیازگیری از جانشین خود تثبیت کند. تا زمانی که به اتهامات مطرح‌شده توسط تیم عبدالله از طرف کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان پاسخ قانع‌کننده و قانونی داده نشود، دست ‌کمیسیون برای ایفای نقش ملی خود بسته است. در روزهای آینده صحنه سیاسی افغانستان آبستن حوادث و تحولات بزرگی خواهد بود که در مرز مشروعیت و عدم‌مشروعیت، ثبات و بی‌ثباتی و مهم‌تر از همه تعیین روند توسعه این کشور در آینده نظام حکومتی و تعادل یا توازن قومی این کشور نقش معین و بارزی را ایفا خواهد کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.