|

قابل درمان است، اگر...

آمار بهبودی «صرع» درخشان است

جعفر مهوری . متخصص مغز و اعصاب، فلوشیپ صرع بیمارستان آیت‌الله کاشانی اصفهان، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

صرع یکی از بیماری‌هایی است که از زمان آغاز بشریت تاکنون همراه انسان بوده است. بین تشنج (seizure) و صرع (epilepsy) تفاوت وجود دارد. تشنج عبارت است از تحریک مغز که به علت فعالیت همزمان بسیاری از نورون‌ها ایجاد می‌شود. در صورتی‌که صرع هنگامی به کار برده می‌شود که حملات تشنج عود کند. فرکانس حملات صرعی 61 نفر به ازای یکصدهزار نفر جمعیت در سال است. در طول زندگی تا 80سالگی احتمال بروز صرع بین 1/4 تا 3/3درصد حدس زده می‌شود. بنابراین انتظار داریم که 50میلیون بیمار صرعی در دنیا وجود داشته باشد. با توجه به اینکه جمعیت ایران حدود 77میلیون نفر است نزدیک به 800هزارنفر مصروع در ایران وجود دارد که سالانه نیز به این افراد اضافه خواهد شد. علل صرع می‌تواند ژنتیک، ضایعات مغزی مانند تومور، حوادث عروق مغز، تروما و... باشد. بسیاری از صرع‌ها علل ناشناخته‌ای دارند که با پیشرفت علم از این تعداد کاسته می‌شود و در دسته بیماری‌های ژنتیک و عیوب ساختمانی قرار می‌گیرند. شایع‌ترین نوع تشنج، فوکال و کانونی است که سریعا به تشنج منتشر تبدیل می‌شود و پس از آن، تشنج‌های منتشر و فوکال ساده قرار می‌گیرند. بیماری صرع در بعضی از بیماری‌های مغزی شیوع بیشتری دارد. به‌طور نمونه یادآوری می‌کنم که شیوع صرع در بیماران عقب‌افتاده مغزی (MR) 25درصد، در فلج مغزی (cerebral paresis) 13درصد، در آلزایمر 10درصد، در حوادث عروقی مغز (stroke) 22درصد و در صورتی‌که یک حمله تشنجی (unprovoked) وجود داشته باشد، احتمال عود 33درصد است. بیماری صرع جزو آن دسته از بیماری‌هایی است که قابل درمان است. در بررسی پنج‌ساله 75درصد بیماران با درمان، بهبودی دارند که در مقایسه با بسیاری از بیماری‌های نورولوژی آمار درخشانی است. هنگامی که یک بیمار مصروع به پزشک مراجعه می‌کند در صورتی‌که حملات مکرر قبل از مراجعه، ام‌آرآی غیرطبیعی با عیوب ساختمانی، یافته‌های عصبی غیرطبیعی، اختلالات ذهنی و تکرار صرع در گذشته همراه با فرم‌های مختلف صرع داشته باشد، می‌توانیم حدس بزنیم که احتمال عود در این بیمار بالاتر است. 25درصد بیماران و در بعضی از آمارها 15درصد بیماران با درمان دارویی بهبودی حاصل پیدا نخواهند کرد که به این دسته از بیماران صرع‌های غیر قابل‌کنترل می‌گویند. این نکته حایزاهمیت است در صورتی‌که در طول 18ماه یا دوسال با استفاده از دو دارو اگر حملات مکررا در طول یک ماه یا چند ماه تکرار شود جزو این دسته قرار خواهد گرفت. با توجه به اینکه در کشور ایران حدود 200هزارصرع غیر قابل‌کنترل با دارو وجود دارد، این بیماران نگاه ویژه‌ای را می‌طلبند و به علت اینکه ریسک مرگ‌ومیر در این بیماران به علل مختلف بیشتر خواهد بود، ضروری است که قدم‌های اساسی در جهت درمان این بیماران برداشته شود. هنگامی که با صرع‌های غیر قابل‌کنترل روبه‌رو می‌شویم لازم است تیم مجرب به بررسی این بیماران در بخش‌های ویژه بپردازند. در این تیم فوق‌تخصص صرع، فوق‌تخصص جراحی صرع، سایکولوژیست آشنا با بیماری صرع همراه با نورورادیولوژیست که بتواند ام‌آرآی مخصوص این بیماران را تفسیر کند باید وجود داشته باشد که به این مجموعه مرکز جامع صرع اطلاق می‌شود. در طول هشت‌سال گذشته چندین مرکز در ایران با هدف درمان بیماران شروع به کار کرده است که مرکز جامع صرع بیمارستان آیت‌الله‌کاشانی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی اصفهان یکی از نمونه‌های این مراکز است (مورد تایید وزارت بهداشت‌ودرمان). از زمان شروع این مرکز تعداد فراوانی از افراد مصروع غیر قابل‌کنترل به درمان در بخش EMU جهت long term monitoring (ثبت EEG 24ساعته همراه یا ویدیو) بستری شد‌ه‌اند و از این میان حدود 600نفر کاندیدای عمل جراحی شده‌اند و از میان تاکنون بیش از 200مورد جراحی صرع انجام شده است که طی پیگیری چندین‌ساله بیش از 75درصد آنها بهبودی حاصل کرده‌اند. تعدادی از آنها نیز در فهرست عمل جراحی پیشرفته قرار گرفته‌اند. بدیهی است تعداد بیشماری از بیماران با تغییر دارو بهبودی حاصل کرده‌اند و درصدی نیز حملات صرعی واقعی نداشته (pseudo seizure یا سنکو و...) و پس از ترخیص، تمام داروهای ضدتشنج قطع شد. یکی از مشکلات تشخیصی در بیماران صرع مقاوم به درمان، «imaging» و تصویر برداری است. یادآوری می‌کنم که با پروتکل‌های معمول قادر به تشخیص علل این صرع‌ها نیستیم و همکارانی که دستور انجام ام‌آرآی می‌دهند به این نکته توجه کنند که ذکر انجام ام‌آرآی با پروتکل صرع ضروری است. نکته مهم دیگر بیماری‌های روانی همراه با صرع است که به‌خصوص در این دسته از بیماران (صرع مقاوم به درمان) به فراوانی یافت می‌شود. با توجه به استفاده چند دارو و عوارض ناشی از آن نه‌تنها جنبه‌های روانی حایزاهمیت است، بلکه از نظر یادگیری و انتخاب شغل و ازدواج شخص را با مشکل روبه‌رو می‌کند. بیماری صرع بیماری قابل درمان است به شرطی که دقت در تشخیص، انتخاب صحیح دارو، جنبه‌های روانی و سایکولوژی آن در مفهوم کلی مورد توجه قرار گیرد. در صورتی‌که بیمار به دو دارو با انتخاب دقیق پس از مدت 18ماه یا 24ماه جواب نداد ارجاع به مرکز جامع صرع با مشخصات فوق ضروری است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.