|

پشت‌پرده چرخش عربستان به سمت ایران

بن هوبارد . ترجمه: محمد حاجی‌محمدی

برای سال‌ها تب رقابت میان عربستان‌سعودی و ایران- به‌عنوان دو قدرت منطقه‌ای- در تمامی چالش‌های منطقه داغ و شدید‌ بود. از این‌رو و با توجه به اینکه منطقه همچنان پرآشوب است، رویکرد تازه دو کشور برای بسیاری از ناظران شگفت‌آور است. امروزه نشانه‌هایی از هر دوسو در راستای کاستن تنش‌ها و تعدیل رقابت‌های ویرانگر دیده می‌شود. کارشناسان بر این باورند که موضع این دو قدرت، تعیین‌کننده مسیر دگرگونی‌های آینده منطقه است. در حال حاضر، با توجه به موضع ایران و حمایت آن از رییس‌جمهوری بشار اسد در جنگ داخلی سوریه و همچنین گفت‌وگو با واشنگتن بر سر برنامه هسته‌ای، ایران دست بالا را دارد. یکی از مشاوران دولت عربستان تصدیق می‌کند که «ایران اکنون در موقعیت قوی‌تری نسبت به عربستان قرار دارد، آنها برگ‌های برنده بیشتری در دست دارند.»همچنین ایران در مسایل مهم منطقه -که به نحوی از کنترل عربستان‌سعودی و ایالات‌متحده خارج شده است- تاثیر‌گذار است. موقعیت ایران با توسل به متحدانش که همصدا با ایران، اسراییل را نفی می‌کنند و مخالف حضور آمریکا در منطقه هستند، تقویت شده است. ایران همچنین تلاش می‌کند تا روابط اقتصادی محکم‌تری با دیگرکشورهای حوزه خلیج‌فارس برقرار کند؛ کشورهایی که عربستان همیشه تلاش داشته است تا آنها را در جناح خود نگه دارد. از سویی دیگر، عربستان‌سعودی با عقب‌کشیدن دولت اوباما از مناقشات منطقه - آن‌هم در شرایطی که شورشیان سوری شکست خورده‌اند و میدان را از دست داده‌اند- احساس خطر می‌کند. همه این مسایل باعث شده عربستان به فکر یافتن راه چاره‌ای بیفتد. در مصر نیز- با وجود میلیون ها دلار سرمایه‌گذاری - رویداد‌ها به‌نفع عربستان نمی‌چرخد. چراکه سیاست منطقه‌ای مصر بر حل‌وفصل و ثبات داخلی محدود شده است. در نتیجه ادامه تاثیر ایران در عراق، سوریه، لبنان، بحرین و یمن، عربستان مجاب شده است تا از وزیر خارجه ایران برای دیدار از ریاض دعوت به عمل آورد (هرچند تاریخ مشخصی برای آن تعیین نشده است).
از زمان انتخابات سال گذشته، رییس‌جمهوری حسن روحانی تلاش کرده است تا از انزوای ایران بکاهد و اقتصاد خود را با پیوستن به گفت‌وگوی هسته‌ای و فرستادن وزیر امور خارجه خود برای قوی‌کردن ارتباط با دیگرکشورهای خلیج‌فارس تقویت کند. همسو با ایران برخی دیگر از کشورهای منطقه نیز منافعی در ارتباط با ایران می‌بینند. وزیر نفت کویت به «خبرگزاری کویت» گفته «یکی از اهداف امیر کویت در دیدار از ایران جست‌وجو برای توافق بر واردات گاز طبیعی ایران بود.» همچنین در ژانویه شیخ محمدبن‌رشید المختوم، حاکم دوبی در امارات‌متحده عربی، به بی‌بی‌سی گفت که «تحریم‌ها علیه ایران باید کاسته شود» و اضافه کرد «همه از آن نفع خواهند برد.»با وجود دعوت ماه گذشته وزیر خارجه عربستان، شاهزاده سعود الفیصل، از همتای ایرانی خود عربستان نسبت به پیشقدمی ایران در ارتباط با کشورهای منطقه و همچنین مساله هسته‌ای بسیار بدگمان است. اما با این حال شاهزاده سعود الفیصل گفته «ایران همسایه است. ما با آنها رابطه داریم و با آنها گفت‌وگو خواهیم کرد.»دیپلمات‌های سعودی و ایرانی در تلاش هستند تا دستور کار مشخصی برای دیدار احتمالی آینده پیدا کنند. «مصطفی علانی» محقق مرکز خلیج‌فارس که به مقامات سعودی نزدیک است گفت: «دستور جلسه سعودی روشن است؛ پیشنهاد خود را روی میز بگذارید و به ما بگویید چه چیزی را می‌خواهید تغییر دهید... اما آمدن بدون‌هیچ پیشنهادی، موردتایید نیست.»رهبران سعودی که برای سال‌ها واشنگتن را به‌عنوان متحد و نیرویی جهت امنیت ملی در کنار خود داشتند، امروزه می‌بینند که رسیدن به توافق بر سر برنامه هسته‌ای ایران برای باراک اوباما بر تمامی دیگرمسایل منطقه ارجحیت دارد. عربستان همچنین احساس می‌کند مورد خیانت واقع شده چرا که «اوباما» حمایت بیشتری از شورشیان سوری به عمل نیاورد و بعد از اینکه واشنگتن اسد را متهم به استفاده از حمله شیمیایی کرد، بر سر خط قرمز خود پافشاری نکرد. عربستان تلاش کرد تا با توسعه همکاری‌های امنیتی در خلیج‌فارس خود را با شرایط جدید پیش‌آمده وفق دهد. بهترین نمونه آن در آوریل گذشته و با پخش تلویزیونی بزرگ‌ترین مانور نظامی و نشان‌دادن قدرت موشک‌های بالستیک بود. «روبرت دابلیو جوردن» سفیر سابق آمریکا در عربستان می‌گوید: «سعودی‌ها تشخیص داده‌اند که نمی‌توان از آمریکایی‌ها انتظار داشت که برای امنیت آنها همیشه در آنجا (خلیج‌فارس) حضور داشته باشند. آنها فهمیده‌اند که برای امنیت خود و تاثیر بر منطقه ‌مسوولیت‌پذیری بیشتری در قبال خود داشته باشند.» مقامات سعودی می‌گویند که بخش عمده عراق را از دست داده‌اند. همه این موارد به عربستان‌سعودی دلایلی می‌دهد که از شورشیان سوری دست نکشند؛ جایی که سه‌چهارم جمعیت آن سنی هستند. اما امید اصلی عربستان‌سعودی این است که تلاش و حمایت گسترده ایران از اسد منجر به جست‌وجوی توافقی (بین آنها) شود؛ چشم‌اندازی که تحلیلگران بنا به پیشروی‌های اخیر اسد رد می‌کنند. چنانکه آقای سجادپور در بنیاد کارنگی می‌گوید: «دوسال پیش، همگان بر این باور بودند که فروپاشی اسد قریب‌الوقوع است اما اکنون هیچ‌کس درباره رفتن اسد صحبت نمی‌کند.» چه دلیلی وجود دارد که ایران با توجه به سرمایه‌گذاری‌ای که کرده است از اسد دست بکشد؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.