|

دلوز و گتاری در ژاپن

دومین همایش جهانی مطالعات دلوزی در آسیا

در حالی که دومین همایش جهانی «مطالعات دلوزی» در آسیا از ششم تا هشتم ژوئن (شانزدهم تا هجدهم خرداد) در اوزاکای ژاپن در حال برگزاری است، کوچک‌ترین خبری درباره این همایش در فضای فکری- فلسفی ایران به گوش نمی‌رسد. نخستین همایش آسیایی «مطالعات دلوزی» در سال 2013 در تایپه برگزار شد و تعدادی از فیلسوفان مطرح و اغلب ناشناخته دلوزی - گتاریایی در آن به سخنرانی پرداختند. این همایش از سال 2008 تاکنون به سرپرستی انتشارات دانشگاه ادینبورگ برگزار شده است. همایش امسال شامل سه بخش کلی جلسات عمومی، میزگردها و جلسات عادی است، اما پیش از برگزاری آن، دومین کمپ آسیایی دلوزی (مدرسه تابستانی) نیز توسط دانشگاه اوزاکا در تاریخ سی‌ویکم می تا سوم ژوئن 2014 برگزار می‌شود. سخنرانی‌های افتتاحیه زیر عنوان «جزیره، جزیره گمشده، مجمع‌الجزایر»، که در عین حال با کشور ژاپن به‌عنوان یک جزیره مرتبط است، توسط دو استاد ژاپنی، تاسویا هیگاکی (دانشگاه اوزاکا) و ماساتو گودا (دانشگاه می‌جی) و یان بوکونان که آثاری در حوزه فلسفه دلوزی تالیف کرده است، ارایه می‌شود. سخنرانی هیگاکی باعنوان «ژاپن اسکیزوفرنیک» نگاهی به جامعه ژاپن از منظر یک «زیست‌بوم- سیاست خُرد» (microeco-politics) جزایر است و «تاریخ خُرد» را بر اساس دیدگاه‌های تاریخدان ژاپنی یوشیکو آمینو بررسی می‌کند. گودا در متنی با عنوان «شکاف در تجربه‌گرایی استعلایی» به این مساله می‌پردازد که «چرا فیلسوفان بسیار متفاوتی مانند دلوز و لویناس، می‌توانند در واژگان هوسرل: «تجربه‌گرایی استعلایی»، مشترک باشند تا فلسفه‌های خود را صورت‌بندی کنند.» یان بوکونان از دانشگاه ولونگون استرالیا در متن خود: «بازاندیشی هم‌نشست‌ها»، مقایسه‌ای میان دلوز و لاتور را بر اساس مفهوم «هم‌نشست» (assemblage) به عمل می‌آورد. بوکونان به فلسفه مانوئل دلاندا، فیلسوف مکزیکی‌الاصل مقیم آمریکا اشاره می‌کند به‌منزله بهترین نمونه یک نوع دلوزی از این مفهوم، که با وامداری به دلوز متاخر به ‌شکلی از خوانش آزادانه و رها از دلوز می‌رسد؛ این تفکر به لحاظ تاکتیکی ‌وا‌مدار دلوز است اما به‌لحاظ مفهومی ارتباط اندکی با او دارد. آثار دلوز و گتاری در ژاپن نخستین‌بار در دهه 1970 ترجمه شدند و در دهه 80 فضای گسترده‌تری را تجربه کردند و از آن زمان به‌بعد براهمیت آنها افزوده شده است. سخنرانی‌های عمومی همایش تحت عناوین زیر ارایه می‌شود: 1- دلوز، پدیده‌شناسی، مراقبت 2- فناوری روبات و دلوز، تئاتر روبات- انسان 3- معرفت‌شناسی دلوزی: فلسفه علم نهفته و علم فلسفه نظری 4- دلوز و انسان‌شناسی 5- سینما، هنر، دلوز یک مورد قابل‌توجه در میان سخنران‌های ژاپنی متن یاسوهیکو موراکامی است با عنوان «فضامندی و تراگذری- پرستاری روان‌پزشکانه در بیمارستانی ژاپنی» که به بررسی مفهوم «تراگذری» (Transversality) با استفاده از تجربه فلیکس گتاری در کلینیک تجربی «لابور» (La Borde) اختصاص دارد و این مفهوم- تجربه را در حوزه کار پرستاران در بیمارستانی در ژاپن برای دادن استقلال سوبژکتیو و وجودی به بیماران بررسی می‌کند، خودآیینی‌ای که از طریق یک «فضای تراگذر» انجام می‌شود. سه سخنرانی پایانی این بخش به آن ساوا نیارگ، یوشیوکی کویزومی و کونیچی اونو اختصاص دارد. ساوا نیارگ، یکی از فیلسوفان مهم زن فرانسوی است که آثاری را در حوزه فلسفه دلوز- گتاری و هنر تالیف کرده است. توشیا یو انو، استاد دانشگاه واکو در میزگردی تحت عنوان «زیست‌بوم فلسفه (Ecosophy) گتاری و زنده‌انگاری ماشینی به‌مثابه هم‌نشست بینا ابژکتیو»، زیست‌بوم فلسفه گتاری را به‌منزله لحظه ادغام خط سیر او هم در نظر و هم در عمل توصیف می‌کند. تاک شی میاک که در دانشگاه کاگاوا تدریس می‌کند در میزگرد «بررسی تاریخی مفهوم» بس‌گانگی «-دلوز، برگسون، ریمان» نشان می‌دهد چگونه مباحثات قرن نوزدهمی درباره مفهوم ریمانی «چندجنبه‌گی») (Manifold و شدت intensity) بر دلوز و برگسون تاثیرگذار بوده است. ماریا لوییزا باکارله‌پرز از دانشگاه مکزیکو در میزگردی با عنوان «قلمرودهی و حیات‌گرایی زمین‌سنجی در ژیل دلوز و پیتر اسلوتردیک» بعضی شباهت‌ها و تفاوت‌ها را در چشم‌اندازهای هستی‌شناختی دو فیلسوف مورد بررسی قرار می‌دهد. در مجموع سخنرانی‌ها بخش‌های متنوعی چون پدیده‌شناسی، سینما، شعر، مطالعات برگسونی، اسپینوزایی و... را در بر می‌گیرد، اما به نظر می‌رسد عموما رویکرد‌های کلاسیک و متداول حوزه فلسفه انگلیسی- آمریکایی را در خوانش دلوز دنبال می‌کنند. تقریبا به‌جرات می‌توان گفت بخش اعظم این فیلسوفان در ایران ناشناخته‌اند، در حالی که در سال‌های اخیر آثاری از دلوز و گتاری به فارسی ترجمه شده است، حوزه مطالعات دلوزی- گتاریایی در ایران هنوز در ابتدای راه قرار دارد و مترجمان و شارحان عموما متاثر از رویکرد‌های جهان آنگلوساکسون‌اند که در مجموع یک «بازقلمرودهی پدیده‌شناسانه» و «تحلیلی» همراه با هگلی‌سازی فلسفه دلوز را موردنظر دارند. در این میان ابداعات خلاقانه دلوزی- گتاریایی معمولا غیرقابل شناسایی و ادراک باقی می‌مانند و «جریانات مسلط و غالب» بدون اندیشه و مقلدانه بازتولید و تکرار می‌شوند. طیفی از خوانش‌های راست و لیبرال از دلوز وگتاری تا خوانش‌ «بدیویی» و گزینشی که یک دلوز خنثی، غیرسیاسی و فاقد کنشگری و خلاقیت را معرفی می‌کنند، گویای تصویری ثابت و غیرقابل دگرگونی از دلوزند که فلسفه او را از ابتدا تا انتها دارای خط سیری یکسان و بدون تغییر می‌بیند که مسلما چنین تفسیری به‌معنای کتمان حقیقت اندیشه و فلسفه دلوز و گتاری است. آثار حوزه دلوزی در ایران در مقایسه با ژاپن عموما ترجمه‌ای و فاقد نوآوری‌اند، تقریبا به جرات می‌توان گفت هنوز یک کتاب تالیفی درباره دلوز و گتاری به زبان فارسی وجود ندارد، با این حال به نظر نمی‌رسد تحت شرایط موجود که متابعت از تفاسیر فاقد ابداع و خاصیت را دنبال می‌کند، تالیفی راهگشا نیز امکان‌پذیر باشد، چرا که گونه‌ای «مافیای» فکری، رسانه‌ای و نهادی خط و مرزهای خوانش دلوز- گتاری را به نحوه دلخواه کنترل و نظارت می‌کنند، اما... .

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.