|

آخرین بازمانده نسل ایران‌شناسان

ریچارد نلسون فرای، یکی از آخرین افراد نسل ایران‌شناسانی بود که بعد از جنگ دوم‌ بین‌الملل به شناخت سرزمینی با بیش از 10‌هزارسال تاریخ مدون علاقه‌مند شدند و در پی شناخت آن به ایران‌زمین قدم گذاشتند. او یکی از مهم‌ترین ادامه‌دهندگان راه ایرانشناسان بزرگی چون آرتور کریستین‌سن، آرتور پوپ، رمن گیرشمن، اومستد و حتی باستان‌شناسانی چون دمورگان، اشمیت و آندره گدار بود که هرچند به بهانه کشف نفت وارد این سرزمین شدند اما به زودی پی بردند که زیر خاک این سرزمین ایران دیگری است که ارزشش بیشتر از طلای سیاهی است که از خاک ایران بیرون می‌زند. این گنجینه تمدن بزرگی بود که هنوز هم شناخت زوایای پنهان آن ادامه دارد و پاسخ‌های زیادی را در لایه‌های پایین‌تر خود پنهان کرده است. فرای فروردین93 چشم از جهان فروبست اما آنچه از او ماند تلاشی بود که برای شناخت و فهم درست فرهنگ و تمدن ایرانی در طول بیش از 60سال انجام داد. او در سال 68 در گفت‌وگویی که با ولی‌ نصر پسر دکتر سیدحسین نصر انجام داده بود، از ایرانشناسی و زوایای آن گفته بود. گفت‌وگویی که تا بعد از مرگ و حوادثی که برسر وصیت‌نامه‌اش پیش آمد به فارسی منتشر نشد. اما در روزهایی که ماجرای دفن یا عدم‌دفن او در ایران مطرح بود، تاریخ ایرانی این مصاحبه را به فارسی ترجمه کرد. او در این مصاحبه بلند درباره علت علاقه‌مندی‌اش به تاریخ و فرهنگ و ایران گفته است: «با جنگ‌جهانی دوم بود که من شروع به خواندن فرهنگ ایرانی کردم. من سال۱۹۳۸ در پرینستون عربی و فارسی می‌خواندم و سال۱۹۴۱ دیگر فقط فارسی. در نتیجه علاقه من برمی‌گشت به خیلی سال قبل.» در آن زمان آنگونه که فرای گفته؛ دانشگاه پرینستون تنها جایی بود که فارسی مدرن، زبان فارسی نو، در آنجا تدریس می‌شد: «در دانشگاه کلمبیا زبان کهن اوستایی و فارسی قدیم و هرازگاه هم فارسی‌مدرن را درس می‌دادند اما جزو درس‌های عادی و مرتب نبود. در جاهای دیگر ممکن بود گاهی دپارتمان‌ها یا دوره‌های زبان‌شناسی، فارسی قدیم یا اوستایی را درس بدهند اما فارسی نو هیچ‌جا درس عادی و مرتب دانشگاهی نبود، درواقع هیچ‌‌چیز مربوط به ایران جزو درس‌های عادی و مرتب دانشگاهی نبود.» او با تلاش فراوان و با کمک دوستانی که داشت زبان فارسی و فرهنگ ایرانی را آموخت. فارسی نو را با مهدی سمسار که فیلادلفیا زندگی می‌کرد و برای تدریس می‌آمد به پرینستون و دوران باستان هم آلبرت اُمستد بود که متخصص تاریخ عهد هخامنشیان بود و کتابی به عنوان تاریخ شاهنشاهی هخامنشیانش تا پیش از نگارش تاریخ هخامنشیان پیربریان مهم‌ترین منبع این سلسله تاریخی بود. اما تلاش‌های فرای باعث شد کرسی تدریس مطالعات ایرانی در دانشگاه کلمبیا ایجاد شود و او به‌عنوان اولین استاد کرسی مطالعات ایرانی منصوب شد. پژوهش‌هایی چون «فر کیانی در ایران باستان» که به اعتقاد ریشه‌دار در شاهان ایران باستان به حمایت ایزدی و تایید الهی، اشاره می‌کند و مقاله کوتاهی که در آن با استناد بر نقاشی جیمز موریه از ویرانه‌ای را که پنداشته می‌شد آتشکده بیشابور بوده، ثابت کرد این بنا دارای سقف بوده‌ و آتشکده روباز نبوده‌ است. او درمقاله‌ای دیگر با عنوان «سنگ‌نبشته آرامی گور کوروش» اثبات کرد که این متنی است به زبان پارسی باستان و خط آرامی که به فرمان یکی از آخرین پادشاهان هخامنشی تهیه شده‌ است حاصل سال‌ها تلاش برای معرفی فرهنگ ایرانی بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.