بایدها و نبایدهای کاشت حلزون شنوایی
پذیرای ناشنوایان در اجتماع خود باشیم
حسامالدین امامجمعه . شنواییشناس ، عضو کمیته علمی کمیسیون کشوری کاشت حلزون شنوایی ایران
1 شنواییشناسان ایران از جمله متخصصانی هستند که با تلاش مناسب تا به امروز توانستهاند خود را به علم روز، آراسته کرده و با ایجاد یک رابطه تنگاتنگ با فناوریهای جدید، به توسعه روزافزون ابزار و تجهیزات شنوایی در داخل کشور کمک کنند که با کیفیت محصولات در سطح بینالمللی قابل مقایسه است. امروزه بیماران ما در داخل کشور از تمامی مهارتها و فناوریهای جدید و همسطح دنیا به بهترین شکل بهرهمند هستند و در این بین میتوان به آمار بالای کاشت حلزون طی دو دهه گذشته اشاره کرد که بالغ بر ششهزار مورد گزارش شده است. 2 کاشت حلزون شنوایی تکنولوژیای است که برای گروهی از ناشنوایان به کار میرود که نمیتوانند از سمعکهای متداول به طرز موثری استفاده کنند. به همین دلیل پروتزی جایگزین سلولهای شنوایی در داخل حلزون شنوایی شده و با پردازشگری که روی سر کودک قرار میگیرد، شنوایی در این افراد تا حد قابل قبولی ایجاد میشود. درواقع حلزون شنوایی از یک وسیله الکترونیکی کوچک تشکیل شده که طی یک عمل جراحی، در زیر پوست و پشت گوش قرار گرفته و یک پردازنده گفتاری و میکروفن دارد که معمولا پشت گوش قرار میگیرد. حلزون شنوایی برخلاف سمعک، صدا را
بلندتر و آشکارتر نمیکند، بلکه بدون نیاز به قسمتهای آسیبدیده سیستم شنوایی، مستقیما عصب شنوایی را تحریک میکند و به اشخاصی که ناشنوایی شدیدی دارند، امکان میدهد که اصوات را دریافت کنند. به بیان دیگر حلزون شنوایی بدون استفاده از سلولهای مویی آسیبدیده گوش، صحبتها و صداهای محیطی را به سیگنالهای الکتریکی تبدیل کرده و این امواج را به عصب شنوایی میفرستد. 3 این فناوری بسیار ارزبر است و به حمایت شدید دولت نیاز دارد. خوشبختانه تاکنون وزارت بهداشت و هیات امنای صرفهجویی ارزی به خوبی از این روش حمایت کردهاند. تا به امروز توانستهایم در کل ایران کاشت حلزون را روی بیش از ششهزار نفر (و سههزارو500 نفر در مجتمع درمانی حضرترسول) انجام دهیم تا درنهایت این کودکان و بزرگسالان بتوانند مانند بقیه افراد زندگی عادی داشته باشند. 4 مطابق تاییدیه سازمان بهداشت جهانی و سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA)، بهترین سن برای عمل کاشت حلزون، بین یک تا چهارسالگی است. به همین دلیل تشخیص و مداخله بهموقع، از اقداماتی است که باید به آن توجه کرد. در همین راستا یکی از اقدامات مهم، غربالگری نوزادان است که از بدو تولد روی تمام نوزادان و
سنین پیشدبستانی انجام میشود که در حال فراگیرشدن است. 5 از آنجا که تشخیص این بیماری ممکن است در برخی مراکز نواقصی داشته باشد، طی برنامهای که وزارت بهداشت ارایه کرد، سازمان بهزیستی و انجمن شنواییشناسان قرار است مداخله، تشخیص و ارجاع بهموقع را برای کودکان انجام دهد. در واقع هر تشخیصی که سریعتر انجام شود، هزینه کمتری بر جامعه تحمیل خواهد شد. کسانی که وجود این بیماری در آنان بهموقع تشخیص داده نشده است نیز قابلیت این را دارند که وارد گروههای توانبخشی شوند و برای این گروه هم سعی میکنیم که مداخلهای انجام دهیم. در واقع کاشت حلزون در این افراد، قابل انجام است ولی بالطبع کیفیتی که در سن یک تا چهارسالگی وجود دارد، نخواهد داشت. با این حال درصدی از شنوایی را به دست میآورند که میتوانند از دیگر روشهای ارتباطی مثل لبخوانی هم استفاده کنند و در مجموع به اطلاعات کلی دست یابند و ارتباط خوبی از نظر شنیداری داشته باشند. علاوه بر این بزرگسالانی که به عللی مانند بیماری ناشنوا شدهاند هم میتوانند تحت عمل جراحی کاشت حلزون قرار گیرند. البته نباید بیش از پنجسال از ناشنوایی آنان گذشته باشد. 6 کاشت حلزون شنوایی بدون
آموزشهای بعدی توانبخشی، کمتر نتیجهبخش است و باعث کاهش موفقیت عمل جراحی میشود. دورههای توانبخشی کودک معمولا صد جلسه است. در سال اول کاشت حلزون به منظور توانبخشی، بیمار باید دو یا سه جلسه در هفته، پس از یکسال هر ششماه یکبار و تا پایان عمر هر سال یکبار برای معاینه مراجعه کند. تیم توانبخشی متشکل از جراح گوش، ادیولوژیست، گفتاردرمان و روانشناس است که به کودک آموزش میدهند. در خانه هم خانوادهها باید با توجه به آموزشهای ارایهشده توسط تیم توانبخشی، به کودک آموزش دهند. گفتنی است انجام اقدامات توانبخشی بعد از عمل جراحی و بازگشت فرد به زندگی عادی، بسیاری از هزینههای اقتصادی جامعه را کاهش میدهد. 7 حدود یک ماه تا 45 روز بعد از عمل جراحی کاشت حلزون، پردازنده سیگنالها، میکروفن و دستگاه تفسیر و معنیکننده اصوات در خارج از گوش بیمار قرار داده میشود و شخص یاد میگیرد که چگونه از این دستگاهها مراقبت کند، از طریق آنها به صداها گوش کند و از تجربه دوباره دنیای شنیدنیها لذت ببرد. 8 بیمارانی که کاشت حلزون انجام میدهند، میتوانند همانند یک انسان عادی به تحصیل و شغل مورد نظر خود بپردازند. البته نتیجهگیری مطلوب
با انجام تمرینهای توانبخشی طی یک تا سهسال، تحتنظر یک تیم متخصص حاصل میشود. بیشک این تمرینها که مبتنی بر اصلاح گفتار بیماران، همگام با بهبود و احیای شنوایی آنهاست، در ناشنوایان مادرزادی باید هرچه سریعتر و حتی در بدو تولد آغاز شود. 9 مسوولیت خرید پروتزهای شنوایی بر عهده هیاتامنای صرفهجویی ارزی است، قیمت دستگاهها 20 تا 25میلیونتومان است که بخش عمده آن توسط هیاتامنای ارزی پرداخت میشود و افراد واجد شرایط دریافت کاشت حلزون، تنها مبلغ ششمیلیونتومان هزینه را پرداخت میکنند. تامین هزینههای عمل جراحی حتی با وجود کمک هیاتامنای ارزی، برای بسیاری از خانوادهها با دشواریهایی روبهروست که کمک خیران سلامت در این زمینه میتواند بسیار راهگشا باشد. 10 اگرچه دولت با تهیه پروتز شنوایی از افراد ناشنوا (و کمشنوا) حمایت میکند، اما از آنجا که این بیماران بعد از کاشت حلزون شنوایی باید بهطور مداوم تحت نظر پزشک باشند و خدمات دریافت کنند، لزوم حمایت بلندمدت دولت از این بیماران احساس میشود. علاوه بر این از آنجا که بیش از 95درصد کودکانی که کاشت حلزون انجام میدهند، به مدرسه میروند، لازم است با انجام کار فرهنگی
در مدارس، سعی شود معلمان و دانشآموزان، این کودکان را بپذیرند و به آنها به چشم یک فرد عادی نگاه کنند. 11 در پایان ذکر این نکته ضروری است که گرچه وضعیت شنوایی تمام نوزادان، پیش از مرخصشدن از بیمارستان بررسی میشود، اما توجه به انجام تستهای شنوایی نیز از ضرورتهایی است که والدین نباید نادیده بگیرند. والدین باید متوجه واکنشهای نوزاد خود نسبت به صداهای بلند باشند. اگر کودکی با شنیدن صدای بلند در خواب، دچار واکنشهایی چون پرش دست یا پلک نمیشود، باید از حیث شنوایی مورد بررسی قرار گیرد. علاوه بر این برخی از بیماریها نیز میتواند ناشنوایی عصبی را به دنبال داشته باشد. چنین ناشنواییهایی که در مقطعی از زندگی بیمار ایجاد میشود، باید بهسرعت تحت درمان قرار بگیرد و اگر فاصله سن بروز ناشنوایی و اقدام به درمان آن بیش از پنجسال باشد، احیای کامل شنوایی بسیار مشکل خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.