|

راه نظامی برای خروج از بحران

اردشیر زارعی‌قنواتی کارشناس روابط بین‌الملل

بحران اوکراین گام اول را برای ورود به جنگ داخلی برداشت و با هجوم ارتش و نیروهای گارد ملی که از کی‌یف به طرف جنوب و شرق این کشور برای سرکوب مخالفان اعزام شده بودند به سنگرهای شبه‌نظامیان و معترضان حامی روسیه، تحولات از مرحله سیاسی به موقعیت نظامی ارتقا یافت. ورود نیروهای نظامی به کشمکش‌های سیاسی در جغرافیای دوپاره اوکراین و همچنین عزم اکثریت مردم و شبه‌نظامیان مسلح روس‌تبار در شرق این کشور به‌خصوص در شهرهای دونتسک، اسلاوویانسک و اودسا برای استقلال، روز جمعه خونینی را رقم زد که بازگشت از این مسیر جنگی را دیگر بسیار سخت کرده است. تحولات چند روز اخیر در اوکراین به روشنی نشان داد که بدون یک مصالحه ملی و برقراری فدرالیسم در این کشور در شرایطی که غرب و شرق اوکراین تمامی پیوندهای ملی و هویتی خود را از هم بریده‌اند، امکان هیچ راه‌حل و خروج از بن‌بست فعلی وجود نخواهد داشت. از آنجا که هر دو طرف بازیگران داخلی و خارجی دخیل در بحران اوکراین همچنان مصر به متهم‌کردن دیگری هستند و با زبان تهدید و «سلبی» سخن می‌گویند، گزینه‌های جنگ داخلی، دخالت نظامی خارجی یا سرکوب خونین نظامی مخالفان وضع موجود، فعلا تمام راه‌ها را برای کنترل بحران سلب می‌کند. واقعیت وضعیت در شرق و جنوب اوکراین بر خلاف تبلیغات غرب و دولت کی‌یف تنها به گروه‌های شبه‌نظامی مسلح ختم نمی‌شود و حتی از دریچه دوربین خبرگزاری‌های مورد وثوق اروپایی - آمریکایی اکثریت مطلق ساکنان غیرنظامی این مناطق نیز به صورت فعال در کنار سنگرهای خیابانی حضور دارند. در چنین شرایطی برخورد نظامی و به‌خصوص در شرایطی که ارتش و گاردملی اوکراین قصد ورود به شهرهای تحت کنترل مخالفان را داشته باشند، بدون‌شک روند اوضاع به یک فاجعه ملی ختم می‌شود که فروپاشی این کشور اولین قربانی آن خواهد بود. به بحران اوکراین می‌توان از چند زاویه نگاه کرد و انگشت اتهام را به طرف یک سوی ماجرا نشانه رفت اما این روند هیچ مشکلی را حل نخواهد کرد و تنها بر شدت بحران خواهد افزود. وقایع روز جمعه در شرق اوکراین به‌خوبی نشان داد که روند موجود در برخورد با بحران این کشور به یک فاجعه بزرگ ملی و بین‌المللی ختم شده و حتی می‌تواند نظم جهانی را نیز دچار یک اختلال راهبردی کند. هر چند تمامی بازیگران این بحران در معرض اتهام قرار دارند حداقل در مرحله جدید که دولت کی‌یف برای سرکوب معترضان شرقی از ارتش و نیروهای نظامی استفاده جنگی کرده است طبق اصول دولتمداری مشروع و عدم دخالت ارتش در اوضاع داخلی می‌توان صندلی متهم اول را برای رهبران حاکم در کی‌یف در نظر گرفت. در زمانی که هفته گذشته یکی از حامیان و اعضای حزب رییس‌جمهوری موقت اوکراین «الکساندر تورچینف» در شرق این کشور کشته شد، وی بلافاصله به ماشین جنگی خود آماده‌باش کامل داد، حال که بیش از 38 نفر از استقلال‌طلبان در یک مقر کارگری در اودسا زنده‌زنده در آتش حامیان دولت سوخته‌اند، طبق معادله حقوقی «مجازات در حد جرم» باید منتظر بود و دید رهبران کی‌یف و حامیان غربی آن به این جنایت چگونه رسیدگی می‌کنند. اوکراین طبق الگوی تعیین‌شده توسط مخالفان شرقی برای برگزاری همه‌پرسی در یازدهم ماه می برای خودگردانی و استقلال مناطق و همچنین الگوی دولت غیرمنتخب کی‌یف برای سرکوب نظامی مناطق شرقی هیچ شانسی برای مصالحه نخواهد داشت. چنانچه حمله ارتش به مناطق شرق و جنوب که روس‌تباران در آنجا اکثریت ساکنان را تشکیل داده و افزایش تلفات به‌خصوص در بین غیرنظامیان، بدون شک مسکو به حمایت از جدایی‌طلبان ماشین جنگی خود را به سمت اوکراین به حرکت درخواهد آورد. طی روزهای آینده تا حدود زیادی سرنوشت ملی اوکراین و تمامیت ارضی این کشور روشن‌تر می‌شود هر چند روند و مسیر کنونی هیچ چشم‌انداز مثبتی برای خوشبینی باقی نخواهد گذاشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.