|

سفر دردسرساز «اوباما» به شرق آسیا

سفر چهارروزه «باراک اوباما»، رییس‌جمهوری آمریکا به چهار کشور آسیایی ژاپن، کره‌جنوبی، فیلیپین و مالزی در آخرین هفته ماه آوریل در شرایطی که روابط واشنگتن و مسکو در بدترین وضعیت بعد از فروپاشی شوروی به دلیل تحولات اوکراین قرار دارد، از اهمیت زیادی برخوردار است. اوباما که هم‌اکنون درگیر بحران اوکراین بوده و به‌لحاظ شکلی و حتی محتوایی وارد یک جنگ سرد جدید با روسیه شده است، در شرایطی پا به شرق آسیا می‌گذارد که این منطقه نیز به‌لحاظ استراتژیک مستعد یک چالش عمده بین بازیگران اصلی منطقه و جایگاه چین است. در ابعاد تاریخی همواره روابط بین توکیو، سئول و پکن در وضعیت تنش مداوم قرار داشته و سفر رییس‌جمهوری آمریکا در این برهه زمانی به این منطقه و حمایت آشکار وی از مواضع ژاپن در خصوص اختلافات ارضی حول جزایر مورد مناقشه این کشور با چین به نوعی تحریک حساسیت‌های همیشگی پکن را به‌دنبال خواهد داشت. از آنجا که جزایر «سنکاکو» برای رهبران چین یک بخش از حاکمیت ملی این کشور تلقی می‌شود، ورود یک بازیگر فرامنطقه‌ای به این مناقشه تاریخی می‌تواند تاثیر خاصی بر روابط واشنگتن- پکن بگذارد. این سخن اوباما در دیدار با «شینزو آبه»، نخست‌وزیر ژاپن که به صراحت می‌گوید: «اجازه دهید تکرار کنم که تعهد ما برای امنیت ژاپن مطلق است. اصل پنجم این پیمان همه مناطق ژاپن از جمله جزایر سنکاکو را پوشش می‌دهد» بدون شک برای طرف چینی یک دخالت غیردوستانه در خصوص ژئوپلیتیک منطقه به‌حساب خواهد آمد.
اوباما بعد از دیدار از ژاپن در شرایطی گام به خاک کره‌جنوبی گذاشت که میزبانان جدید وی نسبت به ایستگاه اول به لحاظ سوابق تاریخی به خصوص در زمان اشغال شبه‌جزیره کره توسط متجاوزان ژاپنی هنوز حساب‌های تسویه‌نشده با توکیو دارند. از آنجا که داغ این تجاوز به‌خصوص در هفته‌های اخیر با بازدید شینزوآبه و بیش از 150نفر از نمایندگان پارلمان ژاپن از معبد «یاسوکونی» که اعتراض رهبران و مردم کره و چین را به دنبال داشت، تازه شده بود، برای اوباما مثل نرد عشق‌باختن به دو «پدر کشته» می‌ماند که هنوز کینه‌ها و اختلافات خود را حل نکرده‌اند. شاید به دلیل ظرافت‌های دیپلماتیک رهبران سئول بیشتر به ابراز همدردی اوباما با دانش‌آموزان جان‌باخته در حادثه غرق‌شدن کشتی مسافربری که تاکنون بیش از 180کشته بر جای گذاشته است دل‌خوش کنند ولی در پشت زمینه ذهن آنان بدون شک ایجاد توازن بین یک فاجعه تاریخی در روابط دو کشور همسایه توسط متحد آتلانتیکی خود، وجود خواهد داشت. طبق معمول چنددهه اخیر، اوباما با برجسته‌کردن خطر هسته کره‌شمالی سعی می‌کند تا حمایت خود را از متحد جنوبی خویش برجسته کرده و همان الگویی را که در مورد جزایر مورد اختلاف چین- ژاپن در پیش گرفت در خصوص روابط متشنج سئول- پیونگ‌یانگ نیز پیاده کند. سفر رییس‌جمهوری آمریکا به فیلیپین و مالزی نیز بیشتر جنبه اقتصادی خواهد داشت هر چند حداقل در مورد فیلیپین با توجه به اختلافات ارضی این کشور با چین هم رگه‌هایی از چینش‌های ژئوپلیتیک وجود خواهد داشت. به‌طورکلی این سفر آسیایی برای اوباما بیشتر در چارچوب راهبرد تازه امنیتی این کشور رقم می‌خورد که به تازگی نقطه کانونی خود را از خاورمیانه به سمت اولویت اقیانوس آرام تغییر داده است.
ذره‌بینی که در این‌روزها به طرف اوباما و اظهارات وی در خصوص تحولات منطقه شرق آسیا تنظیم‌شده بدون تردید از جنس چینی است و رهبران پکن نسبت به اهداف این سفر بسیار بدبین خواهند بود. در شرایطی که هم اینک واشنگتن به لحاظ تحولات اوکراین به شدت در مقابل روسیه قرار گرفته است و از طرف دیگر نیز پکن تا امروز در چارچوب راهبرد دیپلماتیک خود تلاش داشته تا در میانه این مناقشه قرار گیرد اما این یارگیری یا بهتر گفته شود تقویت روابط واشنگتن با متحدان آسیایی خود وزنه نگاه چین را بیش از پیش به سمت تقویت روابط با مسکو سنگین‌تر می‌کند. شطرنج سیاسی جهان صفحات منقطع و جدا از هم نبوده و عرصه میدانی تعادل ژئوپلیتیک جهانی در یک صفحه مشترک با زوایای متفاوت خواهد بود که به خوبی شرق اروپا را به شرق آسیا پیوند می‌زند. هر چند برنامه این سفر آسیایی به احتمال زیاد از قبل طرح‌ریزی شده است اما به یقین دستاورد این سفر برای واشنگتن با توجه به بازیگران متفاوت میادین منازعه و نقش این کشور در اعمال هژمونی خود بر ژئوپلیتیک منطقه و جهانی به همان نسبت که تحکیم روابط با متحدی را نوید می‌دهد حرکت مهره «قدرت بدیل» و هژمونیک این منطقه به سمت خانه رقیب روسی را هم تقویت می‌کند. در ماحصل این سفر مهره «وزیر» صفحه شطرنج آمریکایی برای تحکیم موقعیت خود از یک طرف سربازان را به سمت «قلعه» رقیب اکتیو فعلی خود حرکت داده است، این در صورتی است که قلعه‌نشینان چینی نیز به خوبی می‌دانند که با سقوط قلعه روسی در مرحله بعدی توپ‌ها به سمت قلعه سرزمین کنفوسیوس چرخش پیدا می‌کند.
اوباما در این سفر حداقل در توکیو و سئول سعی خواهد کرد تا حمایت متحدان خود را از واشنگتن در مقابل مسکو جلب کند و تا آنجا که می‌تواند کمک‌های اقتصادی این دو کشور را به سمت دولت جدید کی‌یف روانه کند. در توکیو و سئول فعلا کسی ریسک ورود به مناقشه با مسکو را نخواهد کرد ولی برای عدم ناخشنودی واشنگتن قول کمک‌های مالی را خواهند داد. به همین دلایل نتایج نهایی این سفر دوره‌ای برای اوباما با توجه به بحران اوکراین و جنگ سرد جدیدی که در روابط واشنگتن با مسکو رقم خورده است برای آمریکا چندان پربار نخواهد بود. این در حالی است که تبعات این سفر با برانگیختن حساسیت پکن موقعیت روس‌ها را برای تضمین حمایت راهبردی چین در بازی بزرگ تا حدودی فراهم می‌کند. این سفر برای واشنگتن در این شرایط حساس بین‌المللی بیش از آنچه مثبت باشد، می‌تواند در تحلیل نهایی به دلیل حرکت بد در زمان بد و مکان نامناسب در چارچوب مناسبات ژئوپلیتیک جهانی مثل رفتن به یک میهمانی پرهزینه در موقعیت قهر و کینه همسایه قدرتمندی تلقی شود که این را دهن‌کجی به خود حساب کرده و در جست‌وجوی رفیقی قابل اعتماد برای رفاقت‌کردن «کلوب در خانه دیگری» را خواهد زد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.