|

همراه جوانان روبروی «گارد» شاه

محمد غرضی

مرحوم دکتر سحابی را از زمان دانشجویی شناختم. اوایل دهه40 دانشجوی دانشکده فنی بودم و ایشان استاد دانشکده علوم. یک‌بار گارد شاهنشاهی به دانشگاه حمله کرد به چشم خود دیدم که دکتر سحابی که آن زمان نزدیک به 60 سال داشت، با آن سن و سال، میان جوانان ایستاده بود و همصدا با آنان فریاد می‌زد. سال 43 هم که مرحوم آیت‌الله طالقانی، مهندس بازرگان، دکتر سحابی و دیگران بازداشت و در دادگاه محاکمه می‌شدند، من در تمام 87 جلسه دادگاه شرکت می‌کردم. دادگاه در پادگان امام‌حسین فعلی به صورت علنی برگزار می‌شد. دادگاه ظاهرا علنی بود اما فضای آن محدود بود و به بیش از 60تا 80 نفر امکان ورود نمی‌دادند اما من معمولا اول وقت حاضر می‌شدم و در تمام جلسات شرکت می‌کردم. برای همین می‌توانم بگویم که به‌خوبی و از نزدیک با ایشان و دیگر همرزمانشان آشنایی دارم. مرحوم دکتر سحابی عضو موسس نهضت مقاومت ملی و بعد هم موسس نهضت آزادی ایران بودند اما بعد از 15خرداد چون رژیم گذشته می‌خواست به سیاسیون ضرب شست نشان دهد آنها را محاکمه کرد. مهم‌ترین حرف آنها در دادگاه، عدم صلاحیت دادگاه نظامی بود و از آن 9‌نفر هیچ کدام صلاحیت دادگاه را تایید نکرد. دفاعیات مرحوم دکتر سحابی بیشتر عاطفی، مذهبی، سیاسی و بسیار اثرگذار بود. اتهام آنها اطلاعیه‌ای بود که بعد از جریان 15خرداد منتشر کرده ‌بودند و به خاطر همین هم به آنها‌ گیر داده بودند. این رخداد، یعنی محاکمه آنها در روزگار خود بسیار موثر و روی نسل جوان بسیار اثرگذار بود. در یک دوره زمانی دیگر هم - البته برای مدت حدود یک‌ماه - در مجلس اول با ایشان بودم. آقای سحابی مدت کوتاهی هم «رییس سنی» مجلس بود البته حضور من در مجلس مربوط به بعد از این زمان بود. وقتی که آقای سلامتیان نماینده وقت اصفهان بعد از ماجرای بنی‌صدر از ایران رفت من از حوزه اصفهان نامزد مجلس شدم. یک‌ماه هم در مجلس بودم و بعد وزیر نفت شدم. آن یک‌ماه این مسایل به‌شدت مطرح بود که عده‌ای لیبرال و عده‌ای انقلابی‌اند و نهضت آزادی متهم به لیبرالیسم می‌شدند و انقلابیون هم با آقایان از سر سازش درنمی‌آ‌مدند. آن زمان به این علت که کشور درگیر یک جنگ تمام‌عیار بود من معتقد بودم که نباید اختلافات داخلی را مطرح و بزرگ کرد. اعتقاد داشتم نباید به گونه‌ای رفتار کنیم که زمینه سوءاستفاده دشمن از این اختلافات فراهم شود و نجات کشور واجب‌تر از نجات گروه‌هاست. از نظر شخصیتی هم دکتر سحابی فردی متعهد بود. در زمینه انجام وظایف شرعی این تعهد را در حد نهایت داشت، ایشان آیت‌الله‌زاده بود و بر قرآن تسلط کافی داشت و از علوم قدیمه هم به‌خوبی مطلع بود. اگرچه به نظر من معمولا در جریان منازعات سیاسی نفر اول نبود، ولی بالاخره صاحبنظر بود. دلیل این ادعایم هم این است که شما هرگز نمی‌توانید در جریان مبارزات مرحوم سحابی یک بحث سیاسی مشخصی را دنبال کنید برای همین در طیف «نهضت آزادی» او را بیشتر می‌توان تابع مهندس بازرگان دید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.