|

راه پوتین به سوی نابودی اقتصادی

بحث درباره کریمه دیگر در حقوق بین‌الملل جایی ندارد: ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهور روسیه این شناخت سیاسی را دارد که بابت حقوق بین‌الملل احساس محدودیت نکند و اهمیتی ندهد که بقیه دنیا او را متهم به انجام کاری غیرقانونی کنند. اما چیزی که روشن است این است که آیا اقتصاد روسیه می‌تواند بار اهداف پوتین در اوکراین را تحمل کند یا خیر؟ بی‌توجه به واکنش غرب به بحران کریمه، آسیب اقتصادی در روسیه وخیم‌تر خواهد شد. در وهله اول هزینه‌های مستقیم عملیات نظامی در کریمه و هزینه متعاقب حمایت از دولت جدید آن در اقتصاد ناکارآمد و بدهکار روسیه (که سال‌هاست به اوکراین یارانه‌های سنگین می‌دهد) کمرشکن خواهد بود. با توجه به اینکه آینده سیاسی کریمه مبهم است، این هزینه‌ها را نمی‌توان تخمین زد ولی می‌توان گفت دست‌کم چندین‌میلیارددلار در سال روی دست روسیه خواهد گذاشت. هزینه مستقیم آن ممکن است تا 5/0درصد از تولید ناخالص داخلی روسیه را در برگیرد. با این‌همه تامین چنین مبلغی برای روسیه ناممکن نیست. این کشور تنها در المپیک سوچی 50میلیارددلار خرج کرد و حتی برای میزبانی جام‌جهانی در سال 2018 خیز برداشته است. روسیه 15میلیارددلار وام برای دولت ویکتور یانوکوویچ آماده کرده بود و هرساله هشت‌میلیارددلار به اوکراین یارانه سوخت می‌داد. همچنین هزینه‌هایی هم بابت تحریم‌های احتمالی و محدودیت سرمایه‌گذاری به روسیه تحمیل می‌شود. با اینکه هنوز معلوم نیست این تحریم‌ها چه هستند و چقدر به روسیه ضرر می‌رسانند، تاثیر آن احتمالا بسیار زیاد خواهد بود. سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در سال 2013 در روسیه بیش از 80میلیارددلار بود. کاهش این میزان- که نه‌تنها پول که تکنولوژی و علم مدیریت را به روسیه می‌آورد- رشد اقتصاد بلندمدت روسیه را با اخلال مواجه می‌کند. بازداشتن روسیه از دسترسی به سیستم بانکی آمریکا (و احتمالا اروپا) - سخت‌ترین تحریمی که به ایران تحمیل شد- تاثیرات جبران‌ناپذیری خواهد داشت. اما تجارت از سرمایه‌گذاری اهمیت بیشتری دارد. صادرات سالانه روسیه (به‌ویژه نفت، گاز و کالا) 600میلیارددلار ارزش سالانه دارد (در مقابل واردات 500میلیارددلاری) تحریم تجاری روسیه و تحریم موسسات مالی این کشور از هزینه‌های مستقیم حمایت از کریمه، کمرشکن‌تر خواهد بود. البته مسلما تحریم‌ها برای شرکای تجاری مسکو هم آسیب‌زاست. ولی وابستگی تجاری روسیه به غرب بیش از غرب به روسیه است. اما مهم‌ترین آسیب به اقتصاد روسیه جای دیگری است. روس‌ها و تجار خارجی همیشه نگران پیش‌بینی‌ناپذیری رهبری سیاسی در کشورهای دیگر بوده‌اند. کم‌بودن اعتماد به سیاستمداران این کشور دلیل اصلی فرار سرمایه از روسیه، ارزش کم‌ دارایی‌های داخلی، کاهش سرمایه‌گذاری و رشد اقتصادی اندک است که بحران کریمه احتمالا این مشکلات را شدیدتر خواهد کرد. درواقع، واکنش روسیه به اتفاقات اوکراین از بدترین پیش‌بینی‌ها هم فراتر رفت. پیش‌بینی کسانی مانند آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان که می‌خواست ببیند پوتین «چگونه با واقعیت مواجه می‌شود» حرکت در محور کریمه به‌عکس چیزی است که پوتین ممکن بود در المپیک سوچی و آزادکردن میخاییل خودورکوفسکی و دختران پوسی‌رایت (اواخر دسامبر) به دست آورد. با توجه به آنچه در پیش ‌آمد، به‌نظر نمی‌رسد ماجراجویی روسیه در کریمه بخشی از طرحی بلندمدت باشد. به عکس از زمانی که بحران آغاز شد، رهبران روسیه مدام اظهارات پیشین خود را نقض می‌کنند و تصمیمات جدید و متضادی می‌گیرند و به‌راحتی واقعیات موجود را نادیده می‌گیرند. همه اینها نشان می‌دهد که رهبران سیاسی روسیه استراتژی ندارند و از پیش‌بینی عواقب تصمیماتشان ناآگاهند. حتی حامیان کرملین هم اذعان دارند که پوتین «بداهه سخن می‌گوید.» همچنین روشن است که تصمیم تخطی از حقوق بین‌الملل، با وجود ریسک تحریم اقتصادی، حلقه نزدیکان او را نیز دچار تشتت می‌کند. به عنوان مثال «والنتینیا ماتوینکو» یکی از نمایندگان شورای فدرال اعلام کرد پوتین ارتشی به اوکراین نخواهد فرستاد اما چند روز پیش او و سایر اعضای شورا به اتفاق آرا این اجازه را به پوتین دادند. فارغ از اینکه کرملین ناآگاهانه و غیرمنطقی عمل می‌کند یا خیر، سیاست‌های آن در کریمه برای سرمایه‌گذاران یک پیام دارد: اینکه رهبران سیاسی روسیه غیرقابل پیش‌بینی هستند. دوشنبه هفته گذشته که ماجراجویی پوتین در کریمه آغاز شد، طبق گزارش‌ها بانک‌مرکزی روسیه حدود 11/3 میلیارددلار خرج کرد تا ارزش روبل را نگه دارد. این هزینه بی‌شک نمی‌تواند پایدار باشد؛ اخیرا بانک‌مرکزی روسیه اعلام کرده که اجازه می‌دهد نرخ روبل شناور شود. نرخ مبادله تحت‌تاثیر این امر که انتظارات بازار را بازتاب می‌دهد، روی قیمت نفت و جریان آتی سرمایه تاثیر می‌گذارد. در نهایت نگرانی بابت پوتینی که «ارتباطش با واقعیت را ازدست داده» نه تنها بر کند شدن رشد GDP (حتی منفی‌شدن آن) بلکه بر کاهش قدرت پول و گران‌شدن کالاهای مصرفی نیز دلالت دارد. روس‌ها همگی این اثرات را احساس خواهند کرد، مگر اینکه رییس‌جمهورشان را به واقعیت‌های دنیا بازگردانند.
منبع: http://www.project-syndicate.org

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.