درباره جنبش ایرانی جستوجوی «سیارک»ها
تلاش همگانی برای رفع خطر جهانی
علی صدیقی
تقریبا یکسال پیش بود که سیارکی به نام 2012 DA14 به قطر تقریبی 30متر از فاصله 34هزارکیلومتری، یعنی مدار زمین ثابت (که میزبان چیزی حدود 600 ماهواره است)، عبور و عدهای را غرق در هیجان رصد و عکاسی از این سوژه خاص کرد. هرچند احتمال برخورد این دست اجرام با ماهوارهها اندک بود، اما با توجه به افزایش روزافزون وابستگی زندگی بشر به ماهوارهها و دستگاههای وابسته به آنها و اهمیت این سیاره زیبا و بینظیر و ساکنان آن، بررسی و پیشبینی همین احتمال بسیار کم، بسیار ضروری است. امروزه حتی تصور اینکه بتوان لحظهای بدون اینترنت، خدمات مخابراتی، تلویزیون، رادیو و سیستمهای ناوبری دوام آورد، از دید بسیاری افراد، ادارات و سازمانها فاجعهبار به نظر میآید، پس بهتر است خطرات تهدیدکننده آنها را بهخوبی درک کنیم. در راستای شناسایی و موقعیتیابی اجرام نزدیک به زمین و پیشبینی خطرات احتمالی، تعدادی از بزرگترین رصدخانههای جهان دایما مشغول تصویربرداری از نقاط مختلف آسمان هستند و این امر خودبهخود باعث ایجاد حجم زیادی از اطلاعات نیازمند تفسیر میشود. از آنجایی که منجمان حرفهای، معمولا زمان کافی برای تحلیل این دست اطلاعات را
ندارند، هرروز تعداد روبه افزایشی از منجمان آماتور از گوشه و کنار جهان، وظیفه تحلیل این تصاویر را در قالب «جنبشهای جستوجوی سیارک» برعهده میگیرند. IASC (International Astronomical Search Collaboration) یا همکاری بینالمللی جستوجوی نجومی، یک همکاری بین چندین رصدخانه بزرگ جهان مانند رصدخانههای سیرا استارز (کالیفرنیا)، پن استارز (هاوایی)، مانت لمون (آریزونا) و شیاپارلی (ایتالیا) و همینطور چندین دانشگاه و سازمان نجومی از جمله دانشگاه هاردین سیمونز (تگزاس)، دانشگاه وسترن کنتاکی (کنتاکی)، موسسه تحقیقات نجومی و منجمان بدون مرز است که با آغاز فعالیت از سال 2006 تا به امروز، با همکاری 700 مدرسه، دانشگاه و مرکز آموزشی از 70 کشور در شش قاره جهان، به کشف بیش از 800 سیارک در کمربند اصلی سیارکها، دو سیارک «تروا» در مدار مشتری و دو جرم نزدیک به زمین که یکی از آنها بهطور بالقوه خطرناک است، بهصورت موقت یا مشروط کمک کرده است. علاوهبراین، در یکسال گذشته، یک جرم فرانپتونی و یک دنبالهدار از خانواده مشتری بهترتیب با نامهای 2012 HH2 و P/2012 T7 Vorobjov در برنامههای IASC کشف شده است. همکاری بینالمللی جستوجوی
نجومی هرماه و طی دورههای مشخص به کمک تیمهای دانشجویی و دانشآموزی از سراسر جهان، ، تصاویر تهیهشده از این رصدخانهها را پس از اعمال فرآیندهای پردازش، در اختیار این تیمها قرار میدهد و به اصطلاح «جنبشهای جستوجوی سیارک» برگزار میکند. جالب است بدانیم هر تیم این شانس را دارد که علاوه بر رصد سیارکهای ازپیششناساییشده، سیارکهای جدیدی را نیز کشف کند و آنها را به نام خود به ثبت برساند. از کشور ما تاکنون سه تیم با نامهای چشمهای 51 درجه، دانشگاه صنعتی ارومیه و برساوش در این برنامه شرکت داشتهاند که تیم اول به سرپرستی «بهنوش مسکوب» تاکنون موفق به شناسایی دو جرم با نامهای موقت 2012 QO50 و 2013 QV47 شده است. اجرامی که برای بار اول توسط شرکتکنندگان رصد میشوند، ابتدا به مدت هفت الی 10 روز به حالت رصد اولیه باقی میمانند و در صورتیکه در این بازه زمانی، دوباره رصد شوند با نامی موقت وارد مرحله مطالعاتی ششساله میشوند که شامل رصدهای مداوم است و در صورت تایید نهایی تیم کشفکننده آن را نامگذاری و اتحادیه بینالمللی نجوم، آن را در کاتالوگ رسمی بینالمللی اجرام کوچک طبقهبندی میکند. ماهنامه نجوم از ابتدای
پاییز 92، با همکاری تیمهای دانشگاه صنعتی ارومیه و چشمهای 51 درجه، طی مکاتباتی با دکتر «پاتریک میلر» دبیر همکاری بینالمللی جستوجوی نجومی، برنامهریزی برای برگزاری نخستین «جنبش ایرانی جستوجوی سیارکها» را آغاز کرده است و در حال حاضر با ثبت 11 تیم از ظرفیت نهایی 15تیمی برنامه، با گروههایی از استانهای تهران، هرمزگان، خوزستان، آذربایجانغربی، آذربایجانشرقی، اردبیل، سیستانوبلوچستان و خراسان رضوی، مشغول آموزش و آمادهسازی تیمها برای شرکت در این کمپین است. جنبش ایرانی جستوجوی سیارکها که به اعتقاد دبیر IASC، برنامهای تاریخی و بیسابقه و از دید ما آغازی متفاوت و پرهیجان برای فعالیتهای آماتوری علاقهمندان به علم نجوم در کشورمان خواهد بود، در بازه زمانی 9 اردیبهشت الی 13 خرداد 1393 برگزار خواهد شد. به علاقهمندان جهت شرکت در این برنامه تا 27 اسفند 92 فرصت داده شده تا تیمهای خود را معرفی و اعلام آمادگی کنند. اگر شما نیز علاقهمند به کسب اطلاعات بیشتر در مورد این برنامه هستید، میتوانید به آدرس www.Nojum.ir مراجعه کنید یا با ما از طریق آدرس پست الکترونیکی [email protected] در ارتباط باشید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.