|

عزاداری در خراسان تمام نمی‌شود تا «چهل و هشتم»

سعید برآبادی

خراسانی‌ها «چهل‌وهشتم» هم دارند؛ یک هفته بعد از اربعین سالار. سیاه، نرفته از شهر، بازمی‌گردد به علم و کتل‌ها، برمی‌گردد و این بار خون‌بار‌تر عزاداران امام‌حسین را در مجلس ارتحال پیامبر می‌نشاند. شبیه‌خوان‌ها دوباره خیمه می‌زنند این طرف و آن طرف شهر، خیمه می‌زنند به روستاهای خشک و بیابانی و «عزا عزاست امروز، روز عزاست.» یک هفته بعد از چهلم سقای کربلا، رحلت پیامبر اکرم، دوباره اشک را به میان مسلمانان بازمی‌گرداند، اما خراسانی‌ها، رسم‌شان زمین تا آسمان با دیگر استان‌ها فرق می‌کند. زادگاه «سیاووش» بزرگ‌ترین تراژدی بشری را در قلب شبیه‌خوانی خراسانی‌ها ماندگار کرده، مراسم‌هایی که همه اسطوره‌هایی تاریخی هستند و حالا لباس ماتم به تن کرده‌اند. زیارت و درددل با «ضامن آهو» در بارگاهش، دسته‌های بزرگ زنجیرزنی در بشریه و قوچان و نقاب، مجلس‌های قرآن‌خوانی در گناباد و اسفراین و داورزن، شبیه‌خوانی در نزل‌آباد سبزوار و خواف و بیرجند همه و همه درست از شب اول محرم شروع شده‌اند و از عصر اربعین اختصاصی خراسانی‌ها می‌شوند؛ حالا هفت شب پیش‌روست. هفت شبی که خراسانی‌ها با حلیم و اماچ و شله مشهدی به استقبالش می‌روند و در هر شهری یک مراسم خاص به تصویر در می‌آید تا چهل‌و‌هشتم! چهلم برای خراسانی ها یک شروع دوباره است برای آن‌ها که جا مانده اند، آن‌هایی که هنوز از محرم دل‌هایشان سبک نشده و آن‌هایی که می خواهند نذرشان را در واپسین دقیقه ها ادا کنند. «دسته»‌ها راه می‌افتند و قربانی‌ها شروع می‌شود. شب، گوشت تمام ذبح‌ شده‌ها را می‌ریزند توی دیگ‌های بزرگ و روی درهای مسی‌شان را خاکستر می‌پوشانند و بعد هرچند ساعت یک‌بار، با چمبه‌های بزرگ می‌افتند به‌جان له‌کردن گندم و گوشت. باید تا قبل از نماز صبح، حلیم چهل‌وهشتم برسد به‌دست آنهایی که شب سوگواری، شانه‌هایشان از زنجیرزنی‌های چندساعته کبود شده. یا دور حرم دیگ های بزرگ شله مشهدی که آماده است برای آنها که عاشق عطر زعفران بیرجندند و کاسه ای برای برکت به خانه خود می‌برند. دو، سه‌ساعت قبل از اذان ظهر، مردم می‌آیند به سمت میدان اصلی شهر یا دهات و نظاره‌گر شبیه‌خوانی چهل‌وهشتم می‌شوند؛ شبیهی که از شب اربعین سالار شروع شده و هر روز، قدم‌به‌قدم و منزل‌به‌منزل، تماشاچی‌ها را کشانده‌اند تا برسد به قتلگاه؛ دوباره قتلگاه. گویی بوی خون از خراسان نمی‌رود. هفت روز باقیمانده تا آخرین نفس‌های صفر برای خراسانی‌ها، امسال با شب یلدا شروع شده و سوز سرمای معروف شهرهایش و وقتی تمام می‌شود که دی‌ماه به نیمه رسیده و هول و ولای عید در راه است. خراسانی‌ها اما علم و کتل‌هایشان را پنهان نمی‌کنند. مجلس صفر هم که تمام شود، می‌بندنشان به جلو در مسجد با شمایل دست عباس در بالا و سیاهی پارچه بر چوب گردو. علم‌ها و کتل‌ها می‌مانند تا شهر حتی در عین شادمانی‌های پیش‌رو، از یادش نرود، پرهای کلاهخودی را که در خون شبیه‌خوانی‌ها افتاده‌اند و قرمز شده‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.