|

میزگرد سوم: جامعه اطلاعاتی

اهمیت ارتقای جامعه اطلاعاتی برای توسعه ایران

میزگردی با موضوع جامعه اطلاعاتی، با حضور چهره‌های مهم انجمن ایرانی مطالعات جامعه اطلاعاتی در ساعت 19 بعدازظهر 23 آذر برگزار شد. در این میزگرد، به اهمیت جامعه اطلاعاتی در ایران پرداخته شد و دکتر حسین ابراهیم‌آبادی جلسه را اداره می‌کرد. توصیه معتمدنژاد به تعامل با دولت‌ها حسین ابراهیم‌آبادی . عضو هیات‌علمی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی دکتر معتمدنژاد با تمام انتقادهایی که به دولت‌ها داشت، وقتی که با ایشان درباره وضعیت جامعه اطلاعاتی در کشور صحبت می‌کردیم، می‌گفتند که آینده ایران در گرو همکاری بخش خصوصی، دولت و نهادهای مدنی است چون بدون این همکاری نمی‌شود کار و جامعه را به توسعه نزدیک کرد. مثلا می‌گفتند که از پروژه دولت الکترونیک باید حمایت کرد، هرچند که نواقصی هم دارد. در ذهن ایشان چنین بود که زبان گفت‌وگو و سازگاری کنشمندانه باید از سوی نهادهای مدنی شکل بگیرد. خود ایشان نیز به‌طور عملی در این زمینه تلاش می‌کرد و وقتی به نزد دولتمردان می‌رفتند و ما به ایشان می‌گفتیم که معلوم است که از جلسات و دیدارهای اینچنینی به نتیجه‌ای نخواهیم رسید، می‌گفتند که ما باید وظیفه خود را انجام دهیم و نظراتمان را به دولت بگوییم؛ چه آنان به این نظرات توجه کنند و چه توجه نکنند. نفوذ معنوی معتمدنژاد بر دانشجویان شهیندخت خوارزمی . نایب‌رییس انجمن ایرانی مطالعات جامعه اطلاعاتی من دکتر معتمدنژاد را از سال‌ها پیش از انقلاب می‌شناختم اما همکاری نزدیک با ایشان در چند سال اخیر در انجمن ایرانی مطالعات جامعه اطلاعاتی میسر شد که خود آنجا را تاسیس کردند و از زمان تاسیس، شاهد این بودم که چه عشقی به این انجمن داشتند تا موفق شود و به اهداف خود برسد. شاید در دانشگاه‌ها، دانشجویان کمی باشند که دو سند اساسی جامعه اطلاعاتی، یعنی اعلامیه اصول و اعلامیه اقدام‌های 11‌گانه را دقیق مطالعه کرده‌ باشند اما دکتر معتمدنژاد این سندها را دقیق خوانده بود و تلاش می‌کرد انجمن ایرانی مطالعات جامعه اطلاعاتی به‌عنوان یک نهاد تاثیرگذار، راه برای توسعه جامعه اطلاعاتی باز کند. گفته شده است که جای یک پارادایم جدید برای توسعه ایران خالی است اما در دو سند اساسی جامعه اطلاعاتی، کاملا می‌توان یک پارادایم جدید را دید که مواهب توسعه را در اختیار همه انسان‌ها، به‌ویژه انسان‌های محروم در کشورهای کمتر توسعه‌یافته از طریق ICT قرار می‌دهد. دو دغدغه ذهن مرا درباره دکتر معتمدنژاد رها نکرده است؛ اولین دغدغه‌ام پایداری استاد و تاثیر وجودی او بوده است. ایشان می‌گفتند که ما تمام انرژی‌مان را باید بگذاریم تا جامعه اطلاعاتی دقیقا طبق آنچه در این دو سند تاکید شده، مستقر شود. ما اکنون به هیچ‌وجه نمی‌توانیم ادعا کنیم که آرمان‌های دکتر معتمدنژاد محقق شده مگر اینکه شاخص‌های توسعه جامعه اطلاعاتی به حد مطلوب برسد. دکتر معتمدنژاد نقش یک پل ارتباطی بین جزیره‌های منفک حوزه‌های علوم اجتماعی و حتی فراتر از آن را انجام می‌دادند. در تاسیس انجمن ایرانی مطالعات جامعه اطلاعاتی، مهم‌ترین حوزه‌های IT را در کنار عزیزانی قرار دادند که حصارهای مریی یا نامریی بین قلمروهای ارتباطات کشیده بودند. خود جامعه اطلاعاتی هم پدیده‌ای فراگیر است که همه قلمروهای مختلف را دربر می‌گیرد. بنابراین اگر صحبت از یک تشکل فراگیر باشد که گاهی مطرح می‌شود، باید فراتر از دانشکده‌ها و ارتباطات باشد و خواهش من این است که حول همین تشکل «انجمن ایرانی مطالعات جامعه اطلاعاتی» گنجانده شود. من شک ندارم که اگر دکتر معتمدنژاد نبودند، این تشکل منحل می‌شد. در این مدتی هم که حضور فیزیکی نداشتند، فعالیت انجمن عملا متوقف شده بود. اگر به مفهوم جامعه اطلاعاتی نگاه کنیم، می‌بینیم که این یک پارادایم است که الگوی توسعه به‌شمار می‌رود برمبنای اصول و ارزش‌های اخلاقی. الگوی رهبری دکتر معتمدنژاد در قبال دانشجویانی که همکارشان شده بودند، نوعی از نفوذ معنوی را نشان می‌داد که گاهی به اقتداری تبدیل می‌شد که کسی جرات نمی‌کرد در برابر خواست‌ها نه بگوید. اما این پیروی از دل و جان بود. آنچه مشهود بود، این بود که دکتر معتمدنژاد در پیروی از اهدافی که دنبال می‌کردند، بسیار سرسخت بودند و این خلأ رهبری را نمی‌دانم باید چه کنیم و مایه نگرانی است. فروتنی معتمدنژاد سعیدرضا عاملی . عضو هیات‌علمی دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران اگر بخواهیم دکتر معتمدنژاد را درک کنیم، باید از نظام درک ارتباطی استفاده کنیم که بر ارتباط درونی و بیرونی تاکید دارد. اگر ایشان را از درون درک نکنیم، شاید در خیلی موارد، رفتار بیرونی‌شان را هم نتوانیم درک کنیم. من هنگامی از نزدیک با دکتر معتمدنژاد آشنا شدم که در انجمن ایرانی مطالعات جامعه اطلاعاتی سخنرانی درباره هفت شهر مجازی داشتم و آقای دکتر، پس از سخنرانی بلند شدند و درباره هفت شهر عطار صحبت کردند و از آن موقع، من به ایشان ارادت پیدا کردم. افتادگی که به تعبیر زیبایی، فروتنی عنوان گرفته، در ایشان بود و روحیه سازگاری داشت که با سازش متفاوت است. سازش از جهل و نادانی سرچشمه می‌گیرد اما سازگاری نگاهی به آینده دارد و از حکمت ریشه می‌گیرد. اگر ایشان به تعبیری بی‌آزار بودند، از سازگاری ایشان ناشی می‌شد. اگر بنا باشد از جامعه اطلاعاتی سخن بگوییم، باید آن را با آغاز عصر صنعت پست و شروع چاپ مطالعه کرد؛ در زمانه‌ای که اطلاعات فرامکان شد و از سطح فرد به سطح فرافرد رفت. ولی شاید صنعت همزمان ارتباطات باعث شد که در این دوره، از جامعه اطلاعاتی بیشتر بحث شود. ما از جامعه اطلاعاتی صحبت می‌کنیم اما در جامعه داده‌ای به سر می‌بریم. امروز از جامعه آزاد صحبت می‌کنیم اما کنترل‌های شدید بر داده‌ها اعمال می‌شود. فهم این پارادوکس را در نوشته‌های دکتر معتمدنژاد می‌توان دید. ما در یک جامعه داده‌ای زندگی می‌کنیم که ماشین و روبات‌ها به نوعی در انسان بازتولید می‌شوند؛ انسانی که حافظه ذهنی‌اش را به ماشین می‌سپارد. ما با جهانی پر از ابزارهایی زندگی می‌کنیم که مثل ذرات در محیط پخش شده و ما در این ذرات غوطه‌ور هستیم. از منظر اخلاقی که به فعالیت‌های دکتر معتمدنژاد نگاه می‌کنم، خوشحالم که استادی از دنیا می‌رود که از همه دانشگاه‌های کشور ذیل چتر این شخصیت قرار می‌گیرد. دکتر معتمدنژاد متعلق به دانشگاه علامه‌طباطبایی نبود بلکه یک شخصیت فرادانشگاهی و فرامکانی بود. باید گفت که «مانیا» و شیفتگی در ایشان مرده بود و همین باعث موفقیت او شد. او به روزنامه‌نگاری حرفه‌ای و بعد روزنامه‌نگاری علمی ورود پیدا می‌کند و این هوشمندی را دارد که بداند مرجعیت علوم اجتماعی امروز، ارتباطات است. ارتباطات دانش مرکزی است تا جایی که جامعه‌شناسی، مردم‌شناسی، علوم سیاسی‌ و اقتصادی منهای دانش ارتباطات ابزار حرکت و فهم ندارند چون ما در یک دنیای بازنمایی زندگی می‌کنیم و ابزار درک جهان، فهم بازنمایی‌ها یعنی ارتباطات است. درک اهمیت ارتباطات علی‌اکبر جلالی . عضو هیات‌علمی دانشکده برق دانشگاه علم و صنعت ایران من عضو هیات‌علمی دانشکده برق دانشگاه علم و صنعت ایران هستم و در این رشته موفق بوده‌ام اما از وقتی که با استادان ارتباطات آشنا شدم، به اهمیت ارتباطات پی بردم و برای همین است که مصاحبه‌های زیادی انجام می‌دهم و تلاش می‌کنم که فردی ارتباطی باشم. کسی که رشته‌اش متفاوت است، به‌خوبی می‌تواند اهمیت ارتباطات را درک کند. وقتی در انجمن ایرانی مطالعات جامعه اطلاعاتی وارد می‌شدم، ایشان اولین فردی بود که به جلسات آمده بود. من همیشه درباره پروژه‌هایم با دکتر معتمدنژاد صحبت می‌کردم و همیشه ایشان مرا تشویق می‌کرد و از این رفتار انرژی می‌گرفتم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.