|

همایش گرامیداشت کاظم معتمدنژاد برگزار شد

سلامی دوباره به حلقه وصل ارتباطات ایران

سعید ارکان‌زاده‌یزدی

مراسمی که بنا بود برای گرامیداشت مقام علمی دکتر کاظم معتمدنژاد برگزار شود، به مراسم یادبود او تبدیل شده بود؛ دکتر معتمدنژاد در روز 14آذر درگذشت و به‌طور اتفاقی، برنامه‌ای که هفته‌ها پیش برنامه‌ریزی شده بود، در هفتمین شب درگذشتش برگزار شد. از ساعت دوبعدازظهر 23 آذر، مراسمی شروع شد که تا پس از ساعت هشت‌شب ادامه داشت و در این شش‌ساعت، دانشجویان، اعضای هیات علمی و کارشناسان ارتباطات و نیز اعضای خانواده دکتر معتمدنژاد را در سالن اجتماعات دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه‌طباطبایی گردهم آورد. مراسم ابتدا با پخش کلیپی درباره خدمات دکتر معتمدنژاد آغاز شد و سپس اولین سخنران هادی خانیکی بود که دبیر علمی همایش به شمار می‌رفت و عملا برنامه‌ریزی آن را هم بر عهده داشت. خانیکی با یادی از معتمدنژاد آغاز کرد و این یاد، تقریبا در سخنرانی همه سخنرانان پس از او نیز ادامه داشت. خانیکی اعلام کرد که از این پس بناست مراسمی سالانه برای بررسی علمی مسایل مربوط به ارتباطات ایران، به نام و یاد دکتر معتمدنژاد برگزار شود. پس از او، احمد مسجدجامعی، رییس شورای شهر تهران و وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دوره اصلاحات سخن راند و از خاطرات مستقیمی گفت که از دکتر معتمدنژاد داشت. در این مراسم، علاوه بر دانشجویان و اعضای هیات علمی دانشکده علوم اجتماعی، حسین سلیمی، رییس دانشگاه علامه‌طباطبایی، سیدمحمود دعایی، مدیرمسوول روزنامه اطلاعات، حسین انتظامی، معاون مطبوعاتی وزیر ارشاد، حسام‌الدین آشنا، مشاور فرهنگی رییس‌جمهور و اعضای انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، انجمن ایرانی مطالعات جامعه اطلاعاتی و انجمن جامعه‌شناسان ایران نیز حضور داشتند. این سه انجمن به‌همراه دانشگاه علامه‌طباطبایی در برگزاری مراسم نکوداشت دکتر معتمدنژاد همکاری داشتند و البته میزبان اصلی، انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات بود. حسام‌الدین آشنا در سخنرانی خود، برای لحظاتی احساساتی شد و از اینکه وجود اتاقی برای دکتر معتمدنژاد در دانشکده تحمل نشده بود، به گریه افتاد. او تاکید داشت فشارهای سیاسی رشته ارتباطات را محافظه‌کار خواهد کرد. نصرالله جهانگرد پشت تریبون رفت و از تلاش‌های دکتر معتمدنژاد برای حضور موثر ایران در دو اجلاس جامعه اطلاعاتی در سال‌های 2003 و 2005 گفت. سپس بیانیه انجمن ایران مطالعات فرهنگی و ارتباطات خوانده شد که دکتر عبدالله گیویان، عضو هیات علمی دانشکده صداوسیما، آن را نوشته بود. احمد میرعابدینی، پژوهشگر ارتباطات که استاد راهنمای پایان‌نامه دکترای ارتباطاتش دکتر معتمدنژاد بود، سخنران بعدی بود و به گفته خود، سخنرانی‌ای آیینی ارایه کرد. پیام دکتر نعیم بدیعی از آمریکا خوانده شد که در سال‌های دهه60، همکار دکتر معتمدنژاد بود و با همکاری او بود که رشته ارتباطات پس از انقلاب فرهنگی احیا شد. حسین بصیری‌جهرمی که از دانشجویان دکترا و شاهد آخرین نیمسال تدریس دکتر معتمدنژاد در دانشکده علوم اجتماعی بود، سخنرانی بعدی را ارایه کرد. همزمان با مراسم نکوداشت دکتر معتمدنژاد، کتاب یادبود او به شرکت‌کنندگان در همایش ارایه و همچنین اعلام شد که در همان روز از سایت آثار و تالیفات دکتر معتمدنژاد نیز رونمایی شده است. محمد زاهدی‌اصل پشت تریبون آمد و گفت که از اینکه در آخرین سال‌های تدریس رسمی دکتر معتمدنژاد با او برخورد خوبی نشده، شرمنده است. زاهدی‌اصل مدیرمسوول ماهنامه «پیام امروز» بوده که در دوره اصلاحات، توقیف شد و اکنون دبیر مجمع صنفی اعضای هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی است که پس از سال‌ها احیا شده است. در برنامه‌ سخنرانی درج شده بود که حسین انتظامی، معاون مطبوعاتی وزیر ارشاد نیز صحبت خواهد کرد اما به دلیل پاسخگویی به مجلس، زودتر از جمع خداحافظی کرد. رامین معتمدنژاد سخنرانی کرد و در ابتدا گفت سال‌هاست اعضای خانواده معتمدنژاد اخلاقی نمی‌دانند درباره دکتر کاظم معتمدنژاد صحبت کنند. سپس به مواردی از زندگی علمی او اشاره کرد. رامین معتمدنژاد استاد اقتصاد در دانشگاه پاریس است. دختر دکتر معتمدنژاد، رویا نیز عضو هیات علمی دانشکده حقوق دانشگاه علامه‌طباطبایی است که در تدوین کتاب‌هایی در زمینه حقوق ارتباطات با پدرش همکاری داشته است. پس از سخنرانی رامین معتمدنژاد، کلیپی از مراسم خاکسپاری دکتر معتمدنژاد و سخنان شاگردان و همکارانش پخش شد. همایش نکوداشت به دلیل فشردگی برنامه‌ها و طولانی‌شدن سخنرانی‌ها، با یک ساعت تاخیر کار خود را ادامه می‌داد. در وقت پذیرایی، بسیاری از استادان و دانشجویان قدیمی ارتباطات دانشگاه‌علامه را می‌شد مشاهده کرد. پس از پذیرایی در سلف سرویس دختران در زیرزمین دانشکده‌ای که دکتر معتمدنژاد در سال1346 اساسنامه آن را نوشته بود و در سال‌های بحرانی انقلاب رییس آن بود، سه میزگرد با موضوعات ارتباطات، روزنامه‌نگاری و جامعه اطلاعاتی برگزار شد. بسیاری از استادان شرکت‌کننده در این میزگردها، کسانی بودند که سال‌ها در دانشکده علوم اجتماعی درس خوانده و سپس تدریس کرده بودند. روزنامه «شرق» تلاش کرده است خلاصه سخنرانی‌ها و میزگردهای همایش را همراه این گزارش، منعکس کند. دانشجویان در اولین ساعت‌های همایش نکوداشت دکتر معتمدنژاد به‌طور کامل سالن را پر کرده بودند و با اینکه برنامه بیش از یک‌ساعت طولانی‌تر شده بود، در دقایق پایانی هنوز نیمی از سالن پر بود. وقتی که حسین افخمی، عضو هیات علمی دانشکده علوم اجتماعی، در میزگرد اول از وزارت علوم خواست که آن دانشکده را به دانشکده علوم ارتباطات نام‌گذاری کند و به نوعی آن را بازپس دهد، حضار برای لحظاتی، پرشور او را تشویق کردند. این تشویق وقتی که سیدفرید قاسمی از توجه بیشتر دانشگاهیان ایرانی به متفکران خارجی به جای متفکران ایرانی گله کرد، تکرار شد. حدود 8:20 شب بود که هادی خانیکی دوباره روی سن آمد و از دست‌اندرکاران مراسم تشکر کرد. مراسم که تمام شد، استادانی که سال‌ها در همان دانشکده علوم اجتماعی درس خوانده بودند، گوشه و کنار فضای ورودی دانشکده جمع شده بودند و گپ می‌زدند. هفت‌روز بود که دکتر معتمدنژاد رفته بود و آنها به او سلامی دوباره می‌گفتند. -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- معتمدنژاد «آغاز»؛ نه «پایان» راه هادی خانیکی . دبیر علمی همایش بزرگداشت دکتر معتمدنژاد بنا بود که روز اول هفته پژوهش، 23آذر، به همت انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات و همکاری انجمن ایرانی جامعه اطلاعاتی و انجمن جامعه‌شناسی ایران و دانشگاه علامه‌طباطبایی، همایش یک‌روزه‌ای با عنوان نکوداشت استاد دکترکاظم معتمدنژاد زمینه‌ها و مسایل مطالعات ایرانی ارتباطات و فرهنگ برگزار شود. گرگ عجل شتابنده‌تر از خواست و اراده دوستداران دانش و پژوهش و شیفتگان ادب و اخلاق بود. مرگ پیکر رنجور او را در نیمه‌روز پنجشنبه 14آذر هم‌آغوش خود کرد و پیر خرد ارتباطات نوین ایران در 16آذر که روز جوشش هویت و حقیقت در جان دانشجویان ایرانی و روز سوگ جهانی مرگ ماندلا مظهر انسانی و اخلاقی برای آزادی و آشتی بود، از دانشکده ارتباطات که خانه دومش بود، تشییع شد. نکوداشتش به عمرش وفا نکرد و تلاش آنان که می‌خواهند یاد علمی او را در هر جا که نامی از دانش، پژوهش، تخصص و کار حرفه‌ای هست، زنده نگاه دارند، در نیمه راه بماند. در این روزها و با فشردگی و کار بی‌زمان و مکان، جمعی از شاگردان و دوستداران دور و نزدیک استاد، این نشست را در میانه اندوه و اندیشه شکل دادند تا مثل خود او حلقه وصلی باشد میان دانشگاه، نهادهای علمی و تخصصی و جامعه. این نشست مهر ختم بر زندگی پدر ارتباطات نیست بلکه آغازی است برای گسترش و ارتقای دانش ارتباطات بر پایه آرزو و عمل استاد دکتر معتمدنژاد. این بزرگداشت صورتی سه‌گانه دارد؛ هم بزرگداشت اوست در جایگاه رسمی، هم یاد اوست در فضای عاطفی و هم طرح آرا و آثار اوست در حوزه علمی و تخصصی. این بزرگداشت را باید در امتداد همایش نکوداشت استاد در سال 1383 تعریف کرد و اقدام ارزنده دانشکده علوم اجتماعی و دانشگاه علامه‌طباطبایی و مدیریت وقت این دو نهاد، در آن ایام را ستود. در آن ایام، لوح تاسیس دانشکده ارتباطات به یاد استاد بر دیوار دانشکده نصب شد اگرچه سال‌ها غبار سیاست‌زدگی بر روی آن نشست و این آرزوی او گرفتار تعویق و تعلیق شد. اما خوشبختانه باز به همت مدیریت دانشگاه و دانشکده، تاسیس دانشکده ارتباطات مجددا در دستور کار قرار گرفته است. موسسات و نهادهای دولتی و عمومی و علمی و پژوهشی در سطوح ملی و منطقه‌ای در این سال‌ها به نکوداشت دکتر معتمدنژاد پرداخته‌اند اما هنوز جای خالی برای پرداختن به دانش و ادب مردی که از «مود» بیرجند تا یونسکو و پاریس سرشناس بود و تاثیرگذار، باقی مانده است. برگزاری نشست نکوداشت استاد، از باب پاسخ‌گفتن به همین ضرورت است. ما می‌خواهیم این نشست بهانه‌ای باشد برای توجه به حفظ تاریخمندی دانش ارتباطات و ناتمام‌نگذاشتن پروژه دانش ارتباطات در ایران. می‌خواهیم وجدان علمی استادان، محققان و دانشجویان این حوزه با نام و یاد او بیدار شود به اعتبار او شناسنامه او، شناسنامه علوم نوین ارتباطات در ایران است. می‌خواهیم کارهایی را که او کرد ادامه دهیم و کارهایی را که او نکرد، سامان دهیم. ما می‌خواهیم همچنان به یاد او، کارهای علمی را ادامه دهیم. می‌خواهیم که جایزه‌ای علمی و ملی و حتی بین‌المللی به نام او طراحی شود و در قالبی مستقل و معتبر انجام شود. در این راه، شتابزده عمل نمی‌کنیم و مصادره به مطلوب هم نمی‌کنیم؛ می‌خواهیم این اندیشه را زنده نگه داریم که به نام او، می‌توان در یونسکو، در جشنواره خوارزمی، در جشنواره مطبوعات و در همه نهادهای علمی و تخصصی، کاری کرد که تالیفات، پژوهش‌ها، مقالات و کتاب‌های برتر هر سال معرفی شوند. می‌خواهیم این نشست هر سال در هفته پژوهش به‌گونه‌ای تکرار شود و استقبال می‌کنیم که همکاران ما در دانشگاه‌های دیگر این کار را سامان دهند. می‌خواهیم آثار ناتمام، درسنامه‌ها، مقالات و کتاب‌های او، به همت خانواده و صاحبنظران این حوزه انتشار یابد. می‌خواهیم همان‌گونه که او حلقه وصل بود، بین نهادهای دولتی، علمی و حرفه‌ای نزدیکی و قرابتی به وجود ‌آید تا تحت هر عنوانی بتوان به نام او، چنان که در جهان مرسوم است، این اندیشه زنده بماند. ما بنا نداریم که از دکتر معتمدنژاد استادی متصلب و غیرقابل نقد معرفی کنیم و دانش ارتباطات را به آنچه او آورد، محدود و محصور کنیم. ما می‌خواهیم او را در آغاز این راه معرفی کنیم نه در پایان راه. می‌خواهیم از شخصیت اخلاقی او به عنوان انسانی که وسیله بود برای نزدیک‌کردن دل‌های بریده، استفاده کنیم و فاصله‌ای را که بین دانش ارتباطات و پژوهش ارتباطات است، نزدیک کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.