|

راه طولانی توافق با ایران

خاویر سولانا . ترجمه: فرنگیس بیات

بعد از گفت‌وگو‌های ایران با شش‌قدرت جهانی در ژنو، موجی از خوشبینی محتاطانه شکل رفت. تا جایی که برخی شانس رسیدن به توافق را حتمی دانستند. جزییات جلسات مذاکرات، چندان برای عموم روشن نیست اما موفقیت نسبی آن قطعی است. ادامه مذاکرات خود نشانه‌ای از آن است. از سرگیری روابط میان ایران و غرب و فراتر از آن میان ایران و آمریکا پیامدهای مثبت ژئواستراتژیکی دارد که سراسر خاورمیانه را متاثر خواهد کرد. ایران راهی طولانی در پیش دارد تا دستاوردهای دایمی را در روابطش با غرب تجربه کند. اما این تنها ایران نیست که باید الزامات شرایط کنونی را درک کند بلکه سایر بازیگران استراتژیک صحنه نیز باید این ملاحظات را مدنظر داشته باشند. بدون شک اسراییل در این میان مانع بزرگی است. دقیقا هر زمانی که مذاکره‌کنندگان ایرانی و غربی در ژنو دور هم جمع شدند «بنیامین نتانیاهو» در نطقی در «کنست» درمورد عدم کنارگذاشتن گزینه حمله پیش‌دستانه علیه ایران سخنرانی کرده است. او برنامه هسته‌ای ایران را تبدیل به اولویت اول سیاست خارجی کشورش کرده است. البته اسراییل و نتانیاهو در بدگمانی‌ درمورد برنامه هسته‌ای ایران تنها نیستند، عربستان سعودی که بعد از توافق‌های اخیر، نوعی حس «رهاشدگی» پیدا کرده است با رد کرسی عضویت در شورای امنیت، نهایت عصبانیت خود را نشان داد. این حس نگرانی از ایران قدرتمند و نقش ایران در منطقه حتی در دوران شاه هم وجود داشت. ایران دارای دومین ذخایر نفتی و سومین کشور پرجمعیت منطقه است. این واقعیت‌ها عربستان را از نتایج توافق ژنو به‌طور جدی نگران‌تر می‌کند، چراکه عملی‌شدن توافق، موجب احیای اقتصاد ایران و گسترش نفوذ این کشور در منطقه خواهد شد. البته اتحاد سنتی آمریکا و عربستان با توافق ژنو دچار خدشه نمی‌شود. با این حال اختلافات ایران و عربستان بر سر موضع‌گیری آمریکا در سوریه و مصر در مقابل حکومت نظامی شکل گرفته از فردای سرنگون‌کردن مرسی، جدی‌تر شده است. عربستان جدی‌ترین حامی نیروهای شورشی سوری و حامی اصلی حکومت نظامی در مصر است.
برای غرب شاید فوری‌ترین ضرورت پایان‌دادن به مناقشه سوریه است چراکه این جنگ داخلی، غمبارترین و خونین‌ترین جنگ داخلی قرن است. با این حال بازیگر تاثیر‌گذاری مثل عربستان اساسا با نشست‌های ژنو برای مساله سوریه مخالف است چراکه گفت‌وگو با اسد یعنی شناسایی عملی حکومت بشار اسد و شناسایی مشروعیت آن. سعودی‌ها تنها به استعفای اسد و تشکیل یک حکومت موقت و انتقالی رضایت خواهند داد که نماینده همه طرف‌های درگیر فعلی باشد، اما سیاستمداران آمریکایی گرفتاری دیگری هم دارند: کنگره این کشور. توافق لحظه آخر موجبات برانگیخته‌شدن شک‌وتردیدهایی در میان سیاستمداران آمریکایی شد و تندروهای جمهوریخواه را در موقعیت ضعیفی قرار داد. این درحالی بود که اوباما در پی دستیابی توافق در ژنو، نمایش قدرتمند بی‌سابقه‌ای از خود نشان داد. اما خطرات این قسمت را نباید دست‌کم گرفت. توافق با ایران به معنای کم‌شدن تحریم‌هایی است که کنگره تصویب کرده است. احتمالا نیاز هست تا دولت آمریکا به کنگره پیشنهاد رفع تحریم بدهد، آن هم پیشنهادی که به آرای نمایندگان نزدیک باشد. مشکل مهم و همزمان دیگر آمریکا این است که «جان کری» وزیر امورخارجه آمریکا، گفت‌وگوهای صلح فلسطینیان با اسراییل را هم پیش می‌برد. این مهم است که فشار کری به اسراییلی‌ها چگونه درمورد توافق با ایران و مخالفت‌های این کشور با فرآیند صلح مدیریت شود. به هر حال توافق میان ایران و غرب، اسراییل را در موضع بسیار سختی قرار داده است. اروپا به سهم خود شانس خوبی برای تثبیت جایگاه منسجم، موثر و متحدی برای ارایه یک سیاست خارجی واجد چنین ویژگی‌هایی دارد. اتحادیه اروپا جایگاه خاصی دارد و این نقش کلیدی را خانم اشتون به‌خوبی میان ایران و شش‌قدرت ایفا می‌کند. ایشان به همه طرف‌ها اعتماد دارد. اروپا در هنگام برداشتن تحریم‌ها باید همکاری نزدیکی با آمریکا داشته باشد تا کارآیی آن را بالا ببرد. مذاکره و دیپلماسی تنها راه مطمئن حل بن‌بست است. وضعیت خاورمیانه در بدترین موقعیت ممکن خود است. اما تنها راه‌حل منحصربه‌فرد درمورد برنامه هسته‌ای ایران، داشتن دیدی بلندمدت از سوی همه طرف‌هاست. منافع ملی باید در راس همه ملاحظات انتخاباتی قرار بگیرد. پنجره مذاکره باز است اما همیشه باز نخواهد ماند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.