|

ضعف نقد منصفانه، نقص جامعه ادبی

فریدون صمدی‌زاده

چند روز قبل، یکی از دوستان کتابی به من هدیه کرد که به‌محض آغاز به خواندن، تا اتمام فصل آن نتوانستم کتاب را برای لحظه‌ای کنار بگذارم. این کتاب، مجموعه مقالاتی است از جورج اورول، نویسنده معروف انگلیسی به نام در کام نهنگ و چند مقاله دیگر. آنچه موجب جاذبه این کتاب است مقالات انتقادی آن به سبک سایر کارهای خواندنی اورول مانند «قلعه حیوانات» و «1984» است که خواننده را سخت به خود مجذوب می‌کند اگرچه سایر آثار اورول نیز به‌سادگی در بسیاری از کشورها به‌خصوص جوامع کمونیستی امکان نشر پیدا نکرده و سال‌های سال به‌صورت دستنویس یا چاپ زیراکسی در دسترس علاقه‌مندان قرار می‌گرفته. در سال‌های دهه 30میلادی هنری میلر هنوز نام آشنایی نبود و انتشار کتاب نامتعارفی مانند «راس‌السرطان» در پاریس خواننده‌ای را جلب نمی‌کرد. این کتاب اگرچه اولین اثر مهم میلر به حساب می‌آید و امروزه شهرت جهانی دارد ولی به دلیل استعمال کلمات زمخت و به قول اورول غیرقابل چاپ، مورد کم‌لطفی قشر روشنفکرمآب آن روزهای پاریس واقع شد. اورول که با خواندن این اثر تحت‌تاثیر قرار گرفته بود، بی‌اعتنا به فضای جامعه و عکس‌العمل منتقدان به تمجید از میلر پرداخت و او را متمایز از سایر نویسندگان هم‌دوره‌اش ارزیابی کرد. زیبایی کار اورول معرفی مخاطبان این اثر در آن سال‌هاست. برای خواننده‌ای که بعد از حدود 90سال از نوشته‌شدن مقاله امروز توفیق مطالعه این مطلب را پیدا می‌کند لازم است با فضای سیاسی - ادبی و ذایقه مخاطبان آن روزگار میلر آشنا شود که این کار را اورول به زیبایی انجام داده است. اورول در ادامه مقاله خود کتاب راس‌السرطان را با رمان «اولیس» شاهکار جیمز جویس مقایسه کرده و آن دو را شبیه هم می‌داند و حق هم با اوست که مهم‌ترین شباهت «اولیس» و «راس‌السرطان» در بی‌پروایی نویسندگان این دو اثر در به‌کارگیری عبارات و واژگانی است که در آن زمان‌ها متداول نبوده است و برای اولین‌بار توسط جویس و میلر مورد استفاده قرار گرفته؛ عباراتی که به‌کارگیری آنها نشان‌دهنده وقاهت نویسنده به حساب می‌آمده است. شباهت مهم دیگری که اورول به آن اشاره می‌کند، در هم‌پنداری خواننده با داستانی است که می‌خواند. جالب این است که اگرچه اورول، هنری میلر تازه‌کار را هم‌پایه جیمز جویس به حساب نمی‌آورد اما سختکوشانه به‌دنبال معرفی شباهت‌های آن دو است. در اینجاست که خواننده کتاب با نقد منصفانه آشنا می‌شود؛ نقدی که به خصوص در جامعه ادبی ما هنوز آنطور که باید جا نیفتاده ‌است. ضمن تبریک به دکتر افشار عزیز، مترجم زبردست این اثر ارزنده به‌دلیل ترجمه لطیف و تاثیرگذار کتاب، دوستداران آثار جورج اورول را به مطالعه این کتاب خواندنی که به زیباترین نحو نقد منصفانه را نشان می‌دهد دعوت می‌کنم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.