پرونده هستهای ایران، فرصت همکاری آمریکا و روسیه
مادلین آلبرایت- ایگور ایوانف . ترجمه: فرنگیس بیات
تنها همکاری میان مسکو و واشنگتن میتواند دشوارترین مشکلات خاورمیانه را حل کند. بیش از دو دهه از پایان جنگ سرد میگذرد، قابلتوجه است که حوزههای «عدمتوافق» از حوزههای «توافق» بین ما مهمتر بودهاند. صراحتا اینکه هر طرف گلایههایی دارد. بسیاری در ایالات متحده رفتار روسیه در فضای پساشوروی مثل تشویق مسکو به اقمار سابق برای پیوستن به اتحادیه گمرکی مسکومحور و مسایل داخلی این کشور را سرزنش میکنند. بسیاری دیگر نیز در روسیه مشروعیت مداخله آمریکا، توسل به نیروی نظامی و آنچه مسکو آن را مداخله در امور داخلی دیگر کشورها میداند را زیر سوال میبرند. اما روسها و آمریکاییها اغلب حوزههایی که در آن پیشرفت داشتهاند را نادیده گرفتهاند. در طول پنجسال گذشته کشورهایمان بر سر کاهش تسلیحات هستهای، مقابله با تروریسم، مبارزه با گسترش تسلیحات هستهای و ایجاد ثبات در افغانستان با هم همکاری داشتهاند. با اینحال تاریخ متاخر روابط ما نشان میدهد با وجودی که ما عمق رابطه را بهطور قابلملاحظهای تعمیق بخشیدیم اما هر پیشرفتی در روابط دوجانبه همچنان شکننده و قابل بازگشت باقی مانده است. نهتنها همکاری مسکو و واشنگتن برای حل
غیرقابلحلترین مشکلات جهان ضروری است بلکه کار مشترک روی این مسایل ابزار مهمی برای ایجاد اعتماد و فهم است که هر دو طرف به آن نیاز دارند. برای چنین کاری دو فرصت وجود دارد. اول، ایالات متحده آمریکا و روسیه در موقعیت تلاش مشترک برای ازبینبردن تسلیحات شیمیایی در سوریه هستند. هر دو کشور منافع قطعی در تضمین موفقیتآمیزبودن این تلاش دارند. اگر این تلاشها به موفقیت برسد، تسلیحات شیمیایی بهعنوان یک عامل در مناقشه سوریه حذف خواهد شد و خطر دستیابی گروههای تروریستی به آن هم از بین میرود. پیشرفت در مسیر برچیدن تسلیحات شیمیایی تبدیل به هدف گریزانی در کنفرانس ژنو2 شده است که میتواند چالش حل خروج از بحران و جستن راهحل سیاسی وسیعتر برای پایاندادن به کشتار در سوریه باشد. از سوی دیگر شکست باعث خواهد شد تا واشنگتن و مسکو با حمایت از طرفهای مختلف درگیری فاقد اهداف مشترک باشند. این هدف مشترک ماست مهم نیست که چگونه محقق میشود. سازماندهی منع گسترش تسلیحات شیمیایی شروع خوبی برای نابودی ایندست تسلیحات در سوریه است. ازبینبردن ذخایر تسلیحات شیمیایی بیش از آنکه نیازمند تحرکات دیپلماتیک باشد به خود آمریکا و روسیه نیازمند
است. نابودی این ذخایر - حال چه به شیوه انهدام آنها، چه انتقال آنها- نیازمند همکاری آمریکا و روسیه است. در کنار توانمندیهای مسکو و واشنگتن دیگر کشورهای عضو ناتو هم میتوانند در این زمینه کمک کنند. نروژ در این میان پیشنهاد داده است تا در انهدام این تسلیحات کمک کند. فرصت دوم همکاری میان کشورهای ما درمورد پرونده هستهای ایران است. نشست نوامبر دربرگیرنده گفتوگوهایی خواهد بود که ایران در مورد ماهیت برنامه هستهایاش تضمین بدهد و در مقابل امتیازاتی بهدست آورد. آمریکا و روسیه معتقدند که ایران نباید توانمندی نظامی هستهای داشته باشد. گام ابتدایی در پیشنهاد «1+5» نباید تنها جنبههایی از برنامه هستهای ایران را نشانه برود بلکه باید برای اولینبار در نزدیک به یکدهه شفافیت بیشتری را در مورد فعالیتهای هستهایاش در کنار راهحل مذاکره طولانیمدت پیدا کند. هرگونه حلوفصل نهایی باید به جامعه بینالمللی این اطمینان را بدهد که در صورت برگشت از توافق زمان برای اقدام لازم وجود دارد. استراتژی برای تضمین این نتیجه رضایتبخش در مقابل مساله ایران در راس دستورکارهای مشترک روسیه و واشنگتن است. با توجه به سابقه مثبت
بهوجودآمده در مورد همکاری مشترک روسیه و آمریکا در سوریه و ایران، دو کشور میتوانند در موضع بهمراتب بهتری برای نزدیککردن تفاوتهایشان در مسایلی مثل دفاع موشکی، کاهش تسلیحات هستهای و دیگر بحرانهای منطقهای باشند. ایران و سوریه هرکدام دارای چالشهای قابلتوجهی با نظام بینالملل هستند. مسکو و واشنگتن هرکدام بهتنهایی قادر به حل این بحرانها نیستند، از اینرو باید به صورت مشترک تلاشهای وسیعی را برای بهحداکثررساندن شانس موفقیت در هر دو مورد ایفا کنند. اینهم برای خاورمیانه مطلوب خواهد بود و هرکدام تنها باید تحرکاتی را برای روابط دوجانبه مثبتتر بر اساس احترام متقابل و منافع درازمدت استراتژیک پیش ببرند. بحران سوریه اگر مجموعهای از گفتوگوها میان روسایجمهور دو کشور صورت نگرفته بود بهمراتب دشوارتر میشد. از اینرو از رییسجمهور اوباما و پوتین میخواهیم که با غنیمتشمردن فرصت بهوجودآمده بر سر بحران سوریه، به حل مساله اتمی ایران اقدام کنند و با ازسرگیری نشستهای منظم و ترسیم مطالبات دستور کار واقعگرایانهای برای هر دو کشور تدوین کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.