گزارشی از اهدای چهاردهمین دوره جایزه ترویج علم ایران
مجنون، جایزه عاشقیاش را پس فرستاد
یاسان زرکوب: انجمن ترویج علم ایران، در مراسمی که عصر پنجشنبه گذشته (نهم آبان) در تالار سعدی مجموعه برج میلاد تهران برگزار شد، جایزه ترویج علم ایران را به دو پیشکسوت ترویج نجوم و فضا اهدا کرد. «احمد دالکی» و «سیروس برزو» به پاس کوششهای چشمگیر و دیرپا در زمینه گسترش نجوم آماتوری و علوم فضا در کشور موفق به کسب چهاردهمین جایزه ترویج علم ایران شدند. مراسم اعطای چهاردهمین دوره جایزه ترویج علم ایران با حضور جمعی از چهرههای علمی و مروجان دانش و با سخنرانی استاد «یوسف ثبوتی» چهره ماندگار فیزیک ایران و دکتر «براری» دبیر کمیسیون انجمنهای علمی وزارت علوم برگزار شد. گفتنی است انجمن ترویج علم ایران بهمنظور قدردانی از تلاشهای مروجان دانش و تشویق عموم مردم به فعالیت و زمینهسازی برای ارتقای بینش و تفکر علمی در جامعه، هرساله جوایزی را به افراد و سازمانهایی که بهترین و موثرترین فعالیتها را برای علاقهمندکردن مخاطبان، همگانیکردن علم، گسترش اندیشه و فرهنگ علمی و کاربرد علم در هر یک از سطوح زندگی اجتماعی انجام دادهاند، اعطا میکند. مهندس «احمد دالکی»، «سیروس برزو»، «انجمن طرح سرزمین» و دکتر «زهرا
اجاق» جوایز امسال انجمن ترویج علم ایران را دریافت کردند. جایزه «محمد بهمنبیگی» (جایزه ویژه معلمان مناطق محروم) هم به «علی بهمدی» اعطا شد. در بیانیه هیات داوران درباره دلایل انتخاب برگزیدگان چهاردهمین دوره جایزه ترویج علم ایران آمده است: «احمد دالکی» به دلیل کوشش پیگیر و مستمر در راه آموزش و گسترش نجوم آماتوری و علوم فضا، زمینهسازی برای انجام فعالیتهای علمی توسط گروههای سنی مختلف، انتشار کتابهای علمی عمومی و تلاش برای ایجاد مراکزی با هدف عمومیسازی علم و «سیروس برزو» به دلیل کوشش چشمگیر و دیرپا در زمینه روزنامهنگاری علمی بهویژه در حوزه فضا، تلاشهای مجدانه درزمینه معرفی دانش فضا در داخل و خارج از کشور و همچنین برخورداری از حمایت حرفهای جمعی از روزنامهنگاران علمی کشور که ایشان را سزاوار دریافت این جایزه دانستند، «انجمن طرح سرزمین» به دلیل کوشش چشمگیر در حفاظت از طبیعت، گونههای در حال انقراض و تنوع زیستی کشور، ارتقای سطح آگاهیهای عمومی از طریق برپایی دورههای آموزشی برای گروههای مختلف مخاطبان و تداوم فعالیتها برای جلب توجه و حساسیت عمومی نسبت به مقولات زیستمحیطی کشور، دکتر «زهرا اجاق» به دلیل
کوشش پیگیر در راه پژوهش و تحقیق درباره جنبههای نظری، تاریخی و مفهومی ترویج علم در ایران از جمله در نوشتهها و طرحهای پژوهشی گوناگون و همچنین نگارش پایاننامه دکترا با موضوع ارتباطات عمومی علم در مجلههای علمی و عمومی ایران، جایزه چهاردهمین دوره ترویج علم ایران را دریافت کردند. «علی بهمدی» آموزگار پرتلاش مدارس عشایری نیز به دلیل کوششهای پیگیر در راه آموزش در مناطق محروم، شوقانگیزکردن آموزش، فعالیت داوطلبانه و موثر برای دسترسپذیرکردن آموزش برای دانشآموزان مناطق کشور و تداوم و گستردگی فعالیتها جایزه معلمان مناطق محروم را دریافت کرد. گفتنی است این جایزه به پاس تقدیر از زحمتهای زندهیاد، «محمد بهمنبیگی» پایهگذار آموزش عشایری کشور، جایزه بهمنبیگی نامگذاری شده است. گفتنی است یکی از جذابیتهای مراسم امسال حضور همسر استاد «بهمنبیگی» (با لباس سنتی عشایری) و همچنین برندگان دورههای قبلی جایزه «بهمنبیگی» بود که باعث افزایش شور و نشاط این همایش شدند. اما یکی از مهمترین موضوعات این همایش آن بود که «سیروس برزو» روزنامهنگار علمی و پیشگام ترویج دانش فضانوردی کشور، در اعتراض به آنچه بیتوجهی مسوولان سازمان
فضایی ایران به موضوع ترویج دانش فضایی و وضعیت نابسامان مروجان فضانوردی در ایران خواند، از پذیرش این جایزه خودداری کرد. وی در ابتدای سخنرانی خود با ابراز خرسندی از انتخابشدن بهعنوان برنده این جایزه در کنار مهندس «دالکی» و تقدیر از کسانی که وی را برای دریافت این جایزه نامزد کردهاند و هیات داوران جایزه گفت: «امثال بنده و مهندس «دالکی» عزیز، عاشق کاری هستیم که 30، 40 سال است خود را وقف آن کردهایم. عشق بنده به فناوری فضایی و عشق مهندس «دالکی» به نجوم چیزی شبیه عشق «مجنون» به «لیلی» است. برای قیس، چه جامش را لیلی میشکست و چه شکرخندی نثارش میکرد، غمزهای دلبرانه بود و شیرینتر از عسل. این اطرافیان قیس بودند که عشق دیوانهوارش به لیلی، برایشان دردسرآفرین بود و از نیش طعنه دیگران صدمه میخوردند. دادن جایزه بیشتر سزاوار اطرفیان او بود تا خودش که برای عاشقی، جایزهای نیست و خود عشقورزی، جایزه عاشق است. به نظر من این جایزه را باید به همسری داد که سالها از سودای عشق شوهر ناملایمات را چشیده و سختیها را تحمل کرده است. این جایزه را باید به فرزندانی داد که انگشتان پدر به جای لمس محبتآمیز و نوازششان، صفحه کلید
و موشواره رایانه را لمس کرده است.» وی در ادامه به وضعیت ترویج دانش فضانوردی در ایران پرداخت و گفت: «هیچ حرکت اجتماعیای نمیتواند در کشوری قوام و دوام بگیرد مگر آنکه پشتوانه مردمی داشته باشد. ترویج دانش فضایی میتواند این اعتقاد را در آحاد مردم بهوجود آورد که فناوری فضایی امری ضروری و غیرقابل اجتناب است. انجام این کار مهم، بر اساس قانون، وظیفه سازمان فضایی ایران به شمار میرود و این سازمان باید حامی و پشتیبان نهادهای مردمی و افرادی باشد که کمر همت به این امر بستهاند. حال باید ببینیم این دستگاه با میزهای عریض و طویلش، آیا حتی گوشهچشمی به خادمان ترویج فضانوردی دارد یا به عبارت دیگر به وظیفه قانونی خود عمل کرده است یا خیر.» «برزو» با بیان اینکه از خود چیزی نمیگوید که آفتاب لب بام است و رفتنی، از تعدادی از روزنامهنگاران علمی و مروجان جوان دانش فضایی در کشور یاد کرد که به دلیل مشکلات مالی و عدم حمایت مناسب، یا ناگزیر به مهاجرت شدهاند یا ناچارند برای گذران زندگی، به فعالیتهای غیرمرتبط بپردازند. وی گفت: «ماهنامه نجوم با بیست و چند سال سابقه انتشار در حالیکه دانشمند بزرگ و فرهیختهای همچون دکتر «رضا
منصوری» پشتوانه علمی آن است، به دلیل گرانی کاغذ و چاپ و مشکلات متعدد دیگر به سختی راه را ادامه میدهد و ادامه انتشار ماهنامه ارزشمند «آسمان شب» نیز با مشکلات بسیاری روبهرو شده است. این است وضعیت خادمان ترویج دانش فضانوردی در ایران. از من که گذشت و توقعی هم از این سازمان ندارم که با وضعیت فعلی، کارش تا به حشر لنگ است اما باید فکری به حال این جوانان باذوق و فرهیخته کرد. من ضمن تشکر از بزرگواری مسوولان محترم ترویج علم، دستان آنها را با خضوع میبوسم، اما بهعنوان اعتراض به بیتوجهی مسوولان فضایی ایران به موضوع ترویج دانش فضایی و وضعیت نابسامان مروجان فضانوردی در ایران، از پذیرفتن این جایزه خودداری میکنم، شاید انعکاس این کار در حد نیش پشهای، آنها را به خود آورد و به وظیفه خود در برابر نسل جوان عمل کنند.» هرچند حاضران در این جلسه با تشویقهای ممتد و طولانی خود، از واکنش استاد «سیروس برزو» حمایت کردند، اما در ادامه، استاد «یوسف ثبوتی» استاد و بنیانگذار دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان پشت تریبون رفت و با تاکید بر اینکه انجمن ترویج علم ایران یک نهاد غیردولتی است و طبیعتا دریافت جایزه این نهاد، به معنی
تاکید عملکرد سازمانها و نهادهای دولتی نیست، از او خواست این جایزه را که توسط انجمن ترویج علم اهدا میشود، بپذیرد و به این ترتیب یکبار دیگر این جایزه را به او اهدا کرد. ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- اصلیترین مانع تفکر و رشد علمی از دید «یوسف ثبوتی» غفلت از روح حاکم بر قوانین حاکم بر دانشگاهها عضو فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی معتقد است ریشه لختی و بهروزنبودن دانشگاههای کشور را نه در ضعف استادان و دانشجویان که در سیستم نظارتی حاکم بر دانشگاهها و ارگان مختلف کشور باید جستوجو کرد چراکه بهزعم وی، مجال تفکر را به دانشگاهیان نمیدهد. دکتر «یوسف ثبوتی» در مراسم اعطای چهاردهمین دوره جایزه ترویج علم ایران گفت: «دانشگاههای کشور در تنظیم برنامههای درسی بهروز نیستند و بدنه لختی دارند که برای رفع این مشکل باید منشا این مشکل را پیدا کرد. سیستمی در کشور وجود دارد که برای خوردن، نوشیدن، پوشیدن، گوشکردن و گفتن و
نوشتنمان هم باید حتما از کسی اجازه بگیریم و کسی باید نظارت داشته باشد. در این شرایط طبیعی است که تصمیمگیری چابک میسر نیست و همه بهدنبال کسب اجازه هستند.» چهره ماندگار فیزیک ایران در ادامه تصریح کرد: «وزارت علوم باید این نوع فضای نظارتی را که مانع فکرکردن میشود از دانشگاهها برچیند. این شیوه تفکری که هر کاری باید آقابالاسر و ناظری داشته باشد تا درست انجام شود، غلط است، چون میبینیم با همه نظارتها و اجازهگرفتنها، سرآخر کاری درست انجام نمیشود.» وی با اشاره به اینکه اغلب قوانین کشور (از نخستین قانون اساسی مشروطه گرفته تا بسیاری از قوانین فعلی) از کشورهای خارجی اقتباس شده است، گفت: «ما قوانین خوبی را از خارجیها گرفتیم، ولی چیزی را که نتوانستیم درست درک و منتقل کنیم، روح حاکم بر این قوانین است که باید حکم راهنما را داشته باشند و نباید بر جنبه نظارتی آنها تاکید کنیم. تصویب قانون برای ایجاد محدودیت و نظارت بر امور نیست، همچنان که میبینیم با آنکه در کشور ما دوسوم نهادها برای نظارت بر عملکرد یکسوم دیگر تاسیس شدهاند، در آخر هم کارها درست انجام نمیشود.» دکتر «ثبوتی» در پایان با تاکید بر ضرورت اصلاح این
رویکرد به قانون میگوید: «اگر مجال تفکر به افراد داده شود، عمل و چابکی هم در پی آن میآید.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.