|

جنبش‌های ضدخشونت در مناطق قومی؛ ضرورتی ملی

مجید خورشیدی

مدت‌ها بود که از مناطق قومی کشور خبری از درگیری و خشونت نمی‌رسید و انتظار آن می‌رفت تا با توجه به فضای کشور در پس انتخابات ریاست‌جمهوری و روی‌کارآمدن دولت تدبیر و امید، فضای همدلی بیشتری نیز بر این مناطق سایه‌افکن شود. اما خبر وقوع دوحادثه جانسوز و شهادت تعدادی از سربازان نیروی انتظامی در سراوان و چند همکار کرد سپاه در بانه، سبب بروز این نگرانی شد که ممکن است مجددا فضای همدلی به‌وجودآمده مخدوش شده و امید فعالان مدنی به درپیش‌بودن روزهای آفتابی در استان‌های قومی به‌خصوص سیستان‌وبلوچستان و کردستان عزیز، به یأس گراید. به‌خصوص که در این حوادث جان پنج شهروند کرد و 12نفر سرباز و دو درجه‌دار نیروی انتظامی گرفته شد. تاسف بیشتر برای اینکه این سربازان در کمین قرار گرفته و بسیار مظلومانه و بدون آنکه حق دفاع از خود را داشته باشند به کین خشم جمعی از جانیان گرفتار شده‌اند. به نظر می‌رسد حال که زمانه خشونت در جهان به پایان رسیده و جنبش‌های حتی قدیمی چریکی و انقلابی که روزگاری عکس سران و رهبران آن زینت‌بخش اسباب‌واثاثیه جوانانی در غرب و سایر مناطق می‌شد و نیز ایدئولوژی‌های قهرمان‌پرورانه و انقلابی مبتنی بر مبارزه مسلحانه، نخ‌نما شده‌اند، دیگر به قول سهراب «چشم‌ها را باید شست» و طور دیگری به جهان پیرامون و نحوه مبارزه نگریست. امروز دیگر بشریت حق خود را نه از لوله تفنگ، بلکه با ابزار آگاهی افکار عمومی مطالبه می‌کند. امروزه گروه‌های افراطی خشونت‌طلب با هر میزان خشونت، دیگر به سال دهه 1960 و 70مورد تقدیس قرار نمی‌گیرند و این قربانیان آنها هستند که افکار عمومی جهانیان آنها را می‌ستاید. نمونه‌ای که اخیرا در کنیا اتفاق افتاد و برخلاف چند دهه قبل که عاملان این خشونت کور می‌توانستند قهرمان‌گونه از فاجعه بیرون آیند دیگر مورد توجه نیستند و معلوم نمی‌شود آیا کشته شده‌اند یا دستگیر، چون دیگر مورد توجه کسی نیستند. تحولات سیاسی چندماهه گذشته در ایران منجر به تقویت روحیه مشارکت‌جویی ملی و تقویت مبانی دموکراسی شده و نتیجه آن روی‌کارآمدن دولتی شد که وجهه همت خود را «تدبیروامید» قرار داده است. بر اساس داده‌های حاصل از تحلیل انتخابات اخیر ریاست‌جمهوری، استان‌های قومی‌نشین در این انتخابات رای معنی‌داری به جناب آقای دکتر روحانی داشته‌اند. برآیند این آرا را می‌توان در خواست جمعی اقوام نسبت به تغییر فضای این مناطق و توسعه بیشتر استان‌های محل سکونت آنان- که اکثرا در رده‌های پایینی از برخورداری از توسعه به‌سر می‌برند- دانست. مسلما چنین فضایی جز در سایه آرامش و امنیت مستقر نخواهد شد و جریان سرمایه اعم از بخش خصوصی و دولتی و نیز ملی و بین‌المللی در سایه وجود تروریسم و ناامنی به این مناطق گسیل نخواهد شد و چه بسیارند بدخواهانی که بقای خود را در عقب‌ماندگی و نابرخورداری این مناطق می‌بینند و فقط در این شرایط است که شعارها و ادعاهای منسوخ و متعلق به دهه‌های چریکی مبنی بر وجود تبعیض قومی و مذهبی و لزوم برخوردهای مسلحانه، می‌تواند خریدارانی داشته باشد. از سوی دیگر در عرصه سیاست خارجی و روابط منطقه‌ای و بین‌المللی، جمهوری اسلامی بر آن است که با نگرشی مثبت و دوری از تنش‌های نابجا، غبار سوءتفاهمات ناشی از سوءمدیریت‌های هشت‌ساله گذشته را فرو نشاند. بی‌تردید آرامش در استان‌های قومی- که اتفاقا همگی در مرزهای کشور قرار داشته و محل تماس منافع ملی با منافع همسایگان است- می‌تواند دستگاه دیپلماسی را در کسب منافع ملی و در تعاملات با دیگران یاری رسانده و با افزایش ضریب همبستگی ملی، قدرت چانه‌زنی این دستگاه را نیز افزایش دهد. در غیراین صورت باید بخشی از پتانسیل و توان دستگاه‌های حاکمیتی و دیپلماسی مصروف پاسخگویی به مطالبات و مدعاهای عمدتا ناموجه کشورها و نهادهای حقوق‌بشری بین‌المللی شود. اکنون که استان‌های قومی کشور در آستانه تغییرات مدیریتی و بالطبع تغییر نگرش‌های حکومتی هستند و به‌تبع این تغییرات می‌توان احتمال داد که زمینه برای فعالان مدنی، مهیاتر از تنگ‌نظری‌های هشت‌سال گذشته باشد، فعالان و روشنفکران جامعه قومی کشور می‌توانند با سرلوحه قراردادن فعالیت‌های مدنی، جنبش‌های نفی خشونت در این استان‌ها را بنیان نهند. همان‌گونه که به‌عنوان مثال، جنبش صلح «باسک» در سه‌دهه قبل و در واکنش به خشونت جنبش «اتا» تشکیل شد. به یقین دستاورد جنبش صلح «باسک» که اخیرا تاکید کرد به خواسته‌های خود رسیده و خود را منحل اعلام کرد، بیشتر بوده تا جنبش خشونت‌طلبی که همچنان خود را در بن‌بست ایدئولوژی مبارزه می‌بیند و با عدم دست‌یافتن به آرمان‌های ادعایی، به‌صورت مستمر تغییر تاکتیک می‌دهد. زمانه خشونت به پایان رسیده و مدعیان مبارزات انقلابی در بن‌بست ایدئولوژیک بیشتری فرو خواهند رفت. اکنون دیگر زمانه فعالان مدنی و روشنفکران است تا با نفی خشونت، جامعه پشت‌سر خود را به زندگی بهتری رهنمون شوند. در مقابل از دستگاه‌های مسوول نیز انتظار می‌رود تا در مواجهه با حوادث ناگوار، مشابه آنچه در کردستان و سیستان‌وبلوچستان رخ داد، صبوری بیشتری نشان دهند چراکه اصولا عاملان این راهزنی و ترور و نیز پشتیبانان فراملی آنان، همانند همگنان خود در سراسر جهان، تشدید فضای امنیتی را در پس هر واقعه ضدامنیتی خواستارند. عاملان خشونت در تاریکخانه‌های فکر خود، اینگونه تقابل‌ها را راهی برای موفقیت خویش در سربازگیری هرچه‌بیشتر از مناطق مورد فعالیت می‌پندارند. توجیه این گروهک‌ها برای خشونت و ترورهای کور، ادعای وجود تبعیض مذهبی و قومی و آنچه آنان سرکوب علیه اقوام می‌خوانند، است. سخن آخر اینکه امروز نیاز مناطق قومی که متاسفانه به دلیل عقب‌ماندگی‌های تاریخی و در حاشیه‌بودن، از توسعه‌نیافتگی رنج می‌برند آرامش و امنیت است تا در سایه این آرامش، جریان سرمایه به سمت آنان به حرکت افتاده و فقروتبعیض ناخواسته رفع شود. بدیهی است که دولت محترم هم می‌تواند با به‌کارگیری طرح‌هایی همچون «توازن منطقه‌ای» در رفع این عقب‌ماندگی‌ها کوشیده و التیامی بر زخم این مردمان و بنابراین گستراندن بیشتر سایه نعمت امنیت بر این مناطق تفتیده از فقر شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.