|

سایه دمشق بر فراز روابط تهران - آنکارا

ایران و ترکیه دارای مناسبات سیاسی و دیپلماتیک قابل اعتماد و حتی می‌توان گفت مثال‌زدنی در منطقه هستند. مرزهای باثبات و رفت‌وآمدهای پرتعداد بین دو ملت از جمله مهم‌ترین عواملی است که در بیشتر ارزیابی‌ها از مناسبات تهران - آنکارا به آن اشاره می‌شود. جنگ سوریه را شاید باید تنها حفره‌ای دانست که در این روابط بلندمدت محکم، خللی کوتاه ایجاد کرده است. نگاه اکثر رسانه‌های بین‌المللی و داخلی ترکیه نیز به نوعی بازتاب همین برداشت است.
کمرنگ‌شدن اختلافات تهران- آنکارا
بروز نشانه‌هایی مبنی بر نزدیک‌شدن موضع ایران و ترکیه در مورد جنگ داخلی در سوریه، نشان‌دهنده «ذوب‌شدن یخ‌ها» در روابط دو کشور است. فرقه‌گرایی نگرانی‌های زیادی را برای هر دو طرف به وجود آورده است و البته احتمال شکل‌گیری همکاری میان تهران و آنکارا هم بالا رفته است. مقامات رسمی آنکارا در تلاشند خود را به‌عنوان میانجی میان ایران و غرب جا بیندازند، نقشی که آنکارا بر سر پرونده هسته‌ای ایران هم تا مدتی آن را بازی می‌کرد. در طرح ترکیه عنوان شده است که این کشور از بعضی نهادها به‌صورتی حمایت کند که برخی از آنها دست‌نخورده به‌کار خود ادامه دهند و اینکه ترکیه به ایران فشار بیاورد تا حمایتش را از اسد بردارد. در محافل خصوصی گفته شده است که با وجود تحرکات دیپلماتیک، ترکیه همچنان حمایت از شورشیان را ادامه می‌دهد، آن هم به این دلیل که نباید از موضع ضعف، گفت‌وگوها را ادامه دهند. دیدار مقامات ایرانی نشان‌دهنده یک واقعیت دشوار دیگر هم هست؛ اینکه حمایت ترکیه از شورشیان موجبات تقویت موضع تندروهای اسلامی در میدان جنگ سوریه شده است. ترکیه به‌شدت مورد انتقاد آمریکا بوده است چراکه حمایت‌های این کشور، تندروهای سلفی را بر کل مرزهای جنوبی سوریه مسلط کرده است. ترکیه در مورد بی‌عملی آمریکا در بحران سوریه در کنار عربستان قرار دارد. ترکیه در حالی در این تلاش دیپلماتیک قرار است در کنار ایران قرار بگیرد که ظاهرا سیاست مستقل و بدون همراهی را در خاورمیانه پیش ببرد. ظریف در این گفت‌وگوی‌های دوجانبه تاکید کرده بود اگر شعله‌های فرقه‌گرایی در خاورمیانه بلند شود نتیجه آن را شما در لندن، نیویورک، رم و مادرید خواهید دید. در پاسخ، داووداوغلو نیز تاکید کرده بود برگزاری نشست مشترک با همتای ایرانی به این معناست که شما می‌توانید مطمئن باشید که در همکاری با ایرانی‌ها ما می‌توانیم در مقابل این‌دست سناریوها که هدفش به‌راه‌انداختن مناقشه‌ای فرقه‌ای است، کنار هم بایستیم. جذبه دیپلماتیک ایران زمینه‌ساز این همنشینی‌ها میان ایران و ترکیه است. دیداری که علاوه برآماده‌سازی روابط گرم‌تر میان تهران و آنکارا، می‌تواند به حل مناقشه سوریه کمک کند. ظریف گفته بود که «ما باید به این فکر کنیم که مردم باید تصمیم خود را از طریق صندوق رای اعلام کنند و اینکه این تراژدی باید با کمک کشورهای همسایه حل شود.»
دغدغه مشترک آنکارا - تهران
ماهیت فرقه‌گرایانه جنگ داخلی سوریه باعث بروز دغدغه‌های شبیه به هم میان ترکیه و ایران شده است. هر دو طرف بعد از دیدار مشترک اعلام کردند وضعیت فرقه‌ای این جنگ حتی از کاربرد تسلیحات شیمیایی نیز خطرناک‌تر است. ظریف تصریح کرده بود که خطرات این بحران فرقه‌ای تنها محدود به منطقه نخواهد ماند. درست است که اختلافات عمیقی میان تهران و آنکارا بر سر نقش اسد در حکومت گذار به‌صورت همچنان حل‌نشده باقی مانده است، اما یکی از مقامات ارشد ترکیه به رویترز گفته است که «کشور ایران و ترکیه فکر می‌کنند هر دو در یک نقطه مشترک قرار دارند و می‌توانند بر سر سوریه با هم همکاری داشته باشند. وضعیت کنونی نیازمند راه‌حل فوری است، ولی سوال مهم‌تر این است که چگونه؟»
مشکل «همسایه‌های خوب»
نگرانی‌های مشترک اعلام‌شده بر سر مناقشه فرقه‌ای سوریه نشان می‌دهد که زمینه‌های مشترکی در حل جنگ داخلی سوریه برای همکاری وجود دارد، برخلاف این حقیقت که دو طرف احتمالا در موضع‌گیری‌های متفاوت با هم فاصله دارند. این دو کشور در مسیر بهبود رابطه در سال‌های اخیر حرکت کرده‌اند اما سیاست‌های مناقشه‌برانگیز در طول دو سال گذشته بر سر سوریه باعث کندی روابطشان شده است. ترکیه به‌عنوان یکی از حامیان اپوزیسیون سوریه به‌دنبال براندازی رژیم اسد است، در حالی که ایران تحت فشار بین‌المللی همچنان تلاش می‌کند در کنار یکی از آخرین متحدان شیعه خود در منطقه بماند. مساله سوریه اولین موضوعی بود که در نشست مشترک روسای‌جمهور ایران و ترکیه در نیویورک هم مطرح شد. داووداوغلو گفته است: «... مسوولیت بر دوش اسد است. برخی سازمان‌های تروریستی در سوریه ظهور کرده‌اند ما هرگز چنین شکاف فرقه‌ای نداشته‌ایم و ازاین‌رو باید با چنین تهدیداتی مقابله کنیم.» او تاکید کرده بود که ایران و ترکیه یکدیگر را به‌عنوان همسایه خوب طرف مقابل می‌شناسند و باید برای رفع تردیدهای طرف دیگر بکوشند و تنها به واسطه سوریه، روابط این دو کشور دچار محدودیت شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.