|

اشتباهاتی که اخوان‌المسلمین مرتکب شد

نزديك به سه سال از انقلاب در سرزمین فراعنه می‌گذرد اما این سرزمین هنوز رنگ آرامش به خود ندیده است؛ انقلابی که بوی خون در آن بیش از هر چیز به مشام می‌رسد. پس از اینکه وزیر همبستگی اجتماعی مصر، اخوان‌المسلمین را به‌طور رسمی ممنوع‌الفعالیت و منحل کرد، با این حال اخوان‌المسلمین همچنان به بسیج حامیان و فراخوان خود برای برگزاری تظاهرات در برابر کودتای نظامی مصر ادامه می‌دهد؛ بیانیه صادرشده توسط وزارت همبستگی اجتماعی مصر اخوانی‌ها را به ذخیره سلاح و مهمات و به کار بردن خشونت متهم کرده است؛ این در حالی است که اخوان‌المسلمین در چندین بیانیه بر صلح‌آمیزبودن تظاهرات خود همواره تاکید کرده و گفته است که به تظاهرات مسالمت‌آمیز در برابر کودتا ادامه خواهد داد. «ممدوح احمد» که وکالت اخوان‌المسلمین را بر عهده گرفته است می‌گوید که به آنها در مقابل این تصمیم، اجازه دفاع داده نمی‌شود. او می‌گوید که قرار است شکایت دیگری را در دادگاه اداری طرح کنند. موقعیت فعلی اخوان‌المسلمین نشانه واژگونی کامل بخت و اقبال این گروه است؛ فقط چندماه پیش این گروه، قدرتمندترین سازمان سیاسی مصر به‌شمار می‌رفت، در انتخابات برنده شد و توسط رییس‌جمهور مورد حمایت قرار گرفت. اما در حال حاضر و پس از برکناری مرسی از قدرت در مکانی نامعلوم ایستاده است و در دادگاه به اتهام قتل و تحریک به خشونت و تلاش برای ایجاد درگیری در کاخ ریاست‌جمهوری در تاریخ پنجم‌دسامبر 2012 متهم شده است. دوهزارنفر از آنان دستگیر شده‌اند، بیشتر رهبرانشان پشت میله‌های زندان هستند یا در حال فرارند. این اولین‌باری نیست که این گروه توسط دولت کنار گذاشته می‌شوند. در سال 1954 اخوان‌المسلمین پس از آنکه برای تلاش ناموفق در ترور «جمال عبدالناصر» سرزنش شدند ممنوع الفعالیت اعلام شد. با این حال اخوان فعالیت زیرزمینی خود را ادامه داد. در دوران حکومت «حسنی مبارک» به اخوان‌المسلمین اجازه داده شد فعالیت خود را از سر گیرد و با وجود سرکوب‌های مکرر اعضایش در انتخابات پارلمانی مستقلا شرکت کردند. در سال 2005 کاندیداها 20درصد کرسی‌های مجلس را کسب کردند. یکی از اخوانی‌ها می‌گوید: ما قبل از انقلاب 25 ژانویه گروهی ممنوع‌الفعالیت بودیم. ما مشروعیتمان را از خیابان‌ها و با تلفیق مردم به دست آوردیم. اخوان‌المسلمین برای دهه‌ها در کارهای اجتماعی و خیریه درگیر بوده است. مارس 2013 این گروه به طور رسمی خود را به‌عنوان یک سازمان غیردولتی به‌منظور قانونی‌کردن فعالیت‌هایش ثبت کرد. این در حالی است که «عبدالفتاح الالسیسی» پیش‌تر گفته بود که در مصر اتاق برای هر کس وجود دارد. اما برخی از تحلیلگران معتقدند که سرکوب به‌عنوان یک فشار عمدی برای اخوان به سوی خشونت است تا در نهایت سرکوب، توجیه شود. هنگامی که مصریان برای سقوط حسنی مبارک در سال 2011 به خیابان‌ها آمدند، اندک افرادی فکر می‌کردند که دو سال بعد باز هم برای رییس‌جمهور منتخبشان به خیابان آیند و او را برکنار کنند. پس از سقوط دراماتیک حسنی مبارک، اخوان‌المسلمین از غار به قلعه تغییر جایگاه داد. پیروزی در انتخابات پارلمانی و ریاست‌جمهوری و پس از آن انتصاب اعضای آن در سمت‌های اجرایی کشور. اما پس از آن اقدامات این گروه توسط دادگاه غیرقانونی اعلام و دارایی‌هایش توقیف شد. ممنوع‌شدن اخوانی‌ها از تمام فعالیت‌هایشان بر خدمات شبکه‌های اجتماعی تاثیر خواهد گذاشت؛ چرا که از طریق این شبکه‌هاست که اخوانی‌ها با مردم در ارتباطند و نیرو جذب می‌کنند. به‌دنبال این تصمیم، بسیاری از تحلیلگران معتقدند که غیرقانونی اعلام‌شدن اخوان‌المسلمین به محو اسلامگرایی در مصر نمی‌انجامد و این موضوع قطعا درست است. با این وجود اخوان‌المسلمین هیچ‌گاه چشم‌انداز منسجم اسلامی از خود ارایه نکرده است. با این حال اولین راه‌حل در این مساله بازگشت رهبرانی است که به تبعید رفته‌اند. سه نفر از شش رهبر ارشد اخوان‌المسلمین در خارج از مصر هستند: «محمود حسین» دبیرکل اخوان در ترکیه و «گوما امین» در لندن و «محمود عزت» در غزه به‌سر می‌برند. اما اخوان‌المسلمین مرتکب اشتباهات جبران‌ناپذیری شد. پس از 85 سال مبارزه و به‌دست‌داشتن قدرت این گروه همه موقعیت‌های مهم کلیدی خود را در دولت و مجلس از دست داد. در زیر به برخی از اشتباهاتی که اخوان‌المسلمین از ژوئن 2012 یعنی زمانی که مرسی قدرت را در دست گرفت اشاره می‌کنیم: انتصاب اخوانی‌ها در منصب‌های کلیدی تمایل به قدرت و انحصارطلبی اخوان یکی از مهم‌ترین دلایل ناکامی آنها بود. از سوی دیگر «محمد مرسی» رییس‌جمهور به وعده‌های خود عمل نکرد. او اخوانی‌ها را در پست‌های کلیدی قرار داد. این در حالی بود که کسانی که در انقلاب بهای سنگین داده بودند حذف شدند. همچنین رابطه مبهمی میان رییس‌جمهور و مشاوران اخوان‌المسلمین وجود داشت که مانع عدم شفافیت این رابطه می‌شد. فقدان رابطه با مردم اخوانی‌ها نسبت به برقراری ارتباط با مردم فراتر از دایره خود غفلت کردند. تنها استثنا سخنرانی مرسی در «التحریر» بود که مردم را به وفاداری به شهدا فراخواند. آوردن سیاست به خط مقدم موفقیت اخوان‌المسلمین برای بیش از هشت‌دهه به‌خاطر کار مداوم آن در نقش‌های مذهبی‌اش بود. اما آنها زمانی که به قدرت رسیدند اینها را فراموش کردند و مثل هر جناح دیگری اقدام سیاسی را پیش کشیدند. فقدان الگوی اخلاقی «ما استادان شما هستیم». یکی از مقامات اخوان‌المسلمین در تلویزیون دولتی مصر اینگونه خطاب به مردم صحبت می‌کرد. این خود نشان از تکبر این گروه داشت. آنها الگوی اخلاقی خود را به‌سرعت فراموش کردند. انقلاب و قانون اساسی از آنجا که در رفراندوم 19 مارس 2011 اخوان‌المسلمین در حفظ وحدت‌ملی شکست خورد و مدام بین انقلاب و قانون اساسی طبق منافعشان در‌گیر بود همین موجب ایجاد شکاف میان آنها و انقلاب شد. فقدان نقشه ملی طرح ملی که توسط «خیرات شاطر» نامزد سابق اخوان‌المسلمین پیشنهاد شده بود امیدوار‌کننده بود اما او این طرح را با رییس‌جمهور به اشتراک نگذاشت. «نوام چامسکی» معتقد است هیچ‌کس نمی‌تواند اخوان‌المسلمین مصر را منحرف کند. او کودتای نظامی در مصر را که به برکناری محمد مرسی از قدرت منجر شد مورد انتقاد قرار می‌دهد و بر این باور است که حامیان مرسی اشتباه بزرگی مرتکب شدند. به باور او رژیم نظامی نمی‌تواند یک دولت بسازد. چامسکی از رهبران ارتش خواست که از به‌کاربردن واژه مردم و اینکه ارتش به اعتبار مردم در ژوئن دست به کودتا زد اجتناب کنند. خطری که اکنون مصر را تهدید می‌کند چندقطبی‌شدن آن است. مسیری که مصر باید طی کند نه در سیاست‌های رهبران نظامی ارتش بلکه در استراتژی‌های اتخاذشده توسط اخوان‌المسلمین استوار است. حتی قبل از اینکه ارتش معترضان را از خیابان‌ها پراکنده کند یا شروع به دستگیری رهبران اخوان کند گزارش‌ها از شکاف در سازمان خبر می‌دادند. برخی از اخوانی‌ها هنوز هم برای رویارویی آماده‌اند و پذیرفته‌اند که مانند دهه‌ها قبل از سرنگونی حسنی مبارک به فعالیت‌های زیرزمینی بپردازند. برخی دیگر معتقدند که اخوان‌المسلمین باید در بازی سیاسی باقی بماند و نقش اپوزیسیون وفادار را اتخاذ کند. آنها معتقدند که اخوانی‌ها باید به‌عنوان یک حزب اقلیت باقی بمانند تا بتوانند به قدرت بازگردند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.