|

تقابل سیاست‌های افراطی با «مصلحت نظام»

محمدتقی فاضل‌میبدی . عضو مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم

در پی آنچه به نقل از خاطرات آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی آمد، مبنی بر اینکه در زمان حیات امام‌خمینی موافقت شد تا شعار مرگ بر آمریکا در محافل عمومی حذف شود، عکس‌العمل عده‌ای معدود را برانگیخت تا اینکه خود آیت‌الله نیز واکنش نشان داد و بدون اینکه اصل داستان را تکذیب کند، اظهار کرد که مسوول سایت، بدون هماهنگی این بخش از خاطرات را منتشر کرده است. مسوول نشر آثار امام نیز این پیشنهاد را از سوی دولت وقت دانست و در مقام تکذیب برنیامد. در اینجا به بهانه این رویداد، ذکر چند نکته ضروری است: ١- احکامی ‌که در کشورها از ناحیه حاکمان و دولت‌ها به مناسبت اقتضائات زمان صادر می‌شود، نمی‌توان آن را همیشگی دانست. حتی احکام حکومتی که در عصر معصومین صادر شده بنابر اقتضای زمان خود بوده و در این عصر، لزوما، برای مسلمانان حجت نیست، مگر اینکه آن اقتضائات وجود داشته باشد. نمونه‌های آن در تاریخ زیاد است که ذکر آن در اینجا نمی‌گنجد. ٢- بر فرض اینکه مرحوم امام‌خمینی با حذف شعار مرگ بر آمریکا مخالفت کرده باشد، این دلیل نمی‌شود که این مخالفت همیشه استمرار داشته باشد. امام‌خمینی که اظهار می‌دارد برای مصلحت و حفظ نظام احکام عبادی را نیز می‌توان تعطیل کرد، چرا چنین شعاری را اگر مصلحت نظام اقتضا کرد نباید تعطیل کرد؟ ما در اسلام قواعد زیادی داریم که باید «مهم» را فدای «اهم» کرد. اگر در این روزگار، صاحبنظران و خبرگان و دولتمردان صلاح ملک و ملت را در ازسرگیری روابط بین ایران و آمریکا دانستند چرا به جای شعار مرگ بر آمریکا، تدبیری نیندیشیم تا منافع ملی در این میان حفظ شود و این دو ملت روابط خود را از سر بگیرند. ٣- خصومت ایران با آمریکا یک خصومت تاریخی است. نه یک خصومت دینی و ذاتی. خصومت‌های تاریخی به دوران خاص تعلق دارد، مانند خصومت ما با دولت پیشین عراق و یا در مقطع کوتاهی با عربستان که دوران آن خصومت‌ها منقضی شده است. ما اگر خصومت با کشوری را ایدئولوژیکی دانستیم در این میان می‌بایست با کشورهای کمونیستی بیشتر خصومت پیدا می‌کردیم، که البته هیچ‌کدام درست نیست. در دنیای امروز، خصومت‌های سیاسی و ایدئولوژیک به سود هیچ کشوری نیست، بلکه باید به جای خصومت سیاسی، رقابت اطلاعاتی و اقتصادی وجود داشته باشد. شعار مرگ بر آمریکا و یا هر کشور دیگر، هیچ دستاوردی در جهت منافع ملی ندارد و هرچه این خصومت به درازا کشد منافع هر دو ملت را بیشتر خدشه‌دار می‌سازد. البته در هر کشوری کسانی هستند که از این خصومت‌ها سود می‌برند و منافع خود را در دامن‌زدن به این خصومت‌ها می‌دانند. ٤- روزی در این مملکت به خاطر دخالت‌های آمریکا، سفارت این کشور به دست جوانان دانشجو تسخیر شد. رهبر انقلاب و کثیری از مردم آن را تایید کردند. به دستور امام، دولت و مجلس این داستان را در الجزایر فیصله دادند و از آن روز بایستی دیپلماسی این کشور در جهت حفظ منافع، سیاست‌های خصمانه طرفین را به سیاست صلح‌جویانه تبدیل می‌کردند. چون هر دو کشور ایران و آمریکا در مسایل منطقه‌ای و اقتصادی به هم نیازمندند. امروز آمریکا به‌عنوان قطب اقتصادی دنیا و ایران به‌عنوان کشور بزرگ منطقه نیاز دارند تا روابط خود را از سر بگیرند و سیاست‌های خصمانه را کنار بگذارند. سیاست‌های خارجی ما نباید به‌دنبال واکنش عده معدودی از افراطیون تنظیم شود. افراطی‌گری در تاریخ در همه عرصه‌ها خطرساز بوده است. خداوند در سوره حجرات به یک دسته هشدار می‌دهد جلوتر از پیامبر حرکت نکنید. گروه خوارج در تاریخ، جلوتر از امام علی حرکت کردند و آن بلا را بر سر اسلام آوردند. ٥- سیاست‌های خارجی ما در دولت گذشته مورد اعتراض غالب نخبگان و سیاستمداران بود و جز تحریم‌های خسارت‌بار ثمری در پی نداشت. تورم‌های کمرشکن ناشی از آن سیاست‌های افراطی و غیرکارشناسانه بود. افراطیون به آن سیاست‌ها دامن می‌زدند و خوشحال بودند که در محافل جهانی تهاجم‌های لفظی از طرف دولت نسبت به ابرقدرت‌ها صورت گرفته است و تحریم‌ها کاغذپاره قلمداد شده است. برخی از آن جملات تند که بوی دشنام و خشونت داشت، تیتر نخست برخی رسانه‌های افراطی بود. ٦- در یازدهمین انتخابات ریاست‌جمهوری، مردم به دولت اعتدال رای دادند تا سیاست‌های افراطی و تهاجمی حذف شود. دیپلماسی دولت اعتدال در سازمان ملل و نیویورک مورد استقبال جامعه جهانی و ملت ایران و مقام‌معظم‌رهبری ـ جز برخی حواشی که از نگاه ایشان بجا نبود ـ قرار گرفت. چند روز نگذشته بود که باز سروکله تندخویان سیاسی آشکار شده، از برخوردهای رسانه‌ای گرفته تا پرتاب لنگه‌کفش در فرودگاه، توهین به رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام در کرمانشاه و در دعای عرفه و حرکات تندخویانه دیگر، حاکی از آن است که برخی منافع خود را در آشفته‌بازار سیاست، می‌بینند.‌ ای‌کاش به‌جای این حرکات جنجالی نقدهای علمی صورت می‌گرفت، زیرا هر سیاستی می‌تواند مورد نقد مخالفان قرار گیرد. نگارنده این سطور باز تاکید می‌کند که شعار مرگ بر این و آن و سوزاندن پرچم کشوری که نماد هویت آن کشور است، منافع ملی ما را تامین نمی‌کند بلکه به آن آسیب می‌رساند و سیاست‌های خصمانه را تشدید می‌کند. ما اگر بخواهیم با دنیا رقابت کنیم تنها راه آن رقابت اقتصادی و اطلاعاتی است و این هم بدون ارتباط سالم با کشورهای بزرگ صنعتی میسر نیست. 7- در این چند سال گذشته ‌هزاران متفکر، استاد، دانشجو و نخبه‌های علمی و صنعتی به آن سوی مرزها رفته‌اند، تمام اینها دل در گرو وطن خویش داشته و دارند. در این رابطه خسران بزرگی به کشور وارد شد. وزارت محترم اطلاعات و وزارت محترم خارجه در دولت اعتدال باید سعی خود را به‌‌کار گیرند تا زمینه بازگشت اینها فراهم شود. باید آن رأفت و رحمتی که اسلام در برابر مخالفان خود داشت، فقط برای ثبت در تاریخ نباشد و در عمل آن را به کار گرفت. منتقدان در خارج از کشور ممکن است روزی به مخالفان نظام تبدیل شوند و زیان این پدیده بیش از این خواهد بود که ما آنها را به چشم دشمن نگاه کنیم. بر این باورم کسانی که دین خدا را به‌صورت خشن به عرصه سیاست می‌کشانند و با شعار لعن و نفرین به استقبال مخالفان خود می‌روند، هم اسلام را بدنام ساخته‌اند و هم بر منافع ملی زیان وارد کرده‌اند.
والله یدعوا الی دارالسلام.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.